Ο Νίκος Ανδρουλάκης, ο Αλέξης Τσίπρας δείχνουν να έχουν ανακαλύψει έναν θαυματουργό πολιτικό αλγόριθμο. Δεν χρειάζεται να πείσεις· αρκεί να καταγγείλεις.
Στην πολιτική ζωή της χώρας φαίνεται ότι μπήκαμε αισίως στην εποχή του… πηγαίου κώδικα. Μόνο που άλλος είναι ο πηγαίος κώδικας των σύγχρονων αμυντικών συστημάτων και άλλος εκείνος που μοιάζει να τρέχει εδώ και δεκαετίες στο πολιτικό λογισμικό ενός συγκεκριμένου τρόπου αντιπολίτευσης: λαϊκισμός, καταγγελία, υπερβολή, τοξικότητα και, όταν όλα αυτά δεν αρκούν, μια γερή δόση αυριανισμού.
Ο Νίκος Ανδρουλάκης, ο Αλέξης Τσίπρας και συνολικά ένα μεγάλο τμήμα της αντιπολίτευσης δείχνουν να έχουν ανακαλύψει έναν θαυματουργό πολιτικό αλγόριθμο. Δεν χρειάζεται να πείσεις· αρκεί να καταγγείλεις. Δεν χρειάζεται να παρουσιάσεις ολοκληρωμένη εναλλακτική πρόταση· αρκεί να κατασκευάσεις έναν εχθρό.
Δεν χρειάζεται να εξηγήσεις πώς θα κυβερνήσεις· αρκεί να φωνάξεις ότι οι άλλοι κυβερνούν καταστροφικά. Και κάπως έτσι ο «πηγαίος κώδικας» της πολιτικής αντιπαράθεσης γράφεται ξανά με παλιά υλικά.
Reboot στον παλιό λαϊκισμό
Στη Χαριλάου Τρικούπη επιχειρούν να παρουσιάσουν το ΠΑΣΟΚ ως τη μεγάλη, σοβαρή, θεσμική εναλλακτική δύναμη. Μόνο που όσο περισσότερο προσπαθούν να φορέσουν το κοστούμι της κυβερνησιμότητας, τόσο συχνότερα εμφανίζεται από κάτω το παλιό πολιτικό λογισμικό.
Ενα λογισμικό που γνωρίζει καλά την τέχνη της υπερβολής και ακόμη καλύτερα, την τεχνική της πολιτικής δαιμονοποίησης. Ο Νίκος Ανδρουλάκης θέλει να εμφανίζεται ως ο άνθρωπος που θα επαναφέρει τη «σοβαρότητα» στην πολιτική.
Ομως η σοβαρότητα δεν πιστοποιείται με δηλώσεις. Αποδεικνύεται από το περιεχόμενο της αντιπολίτευσης. Και όταν η πολιτική επιχειρηματολογία μετατρέπεται διαρκώς σε πλειοδοσία καταγγελιών, η απόσταση από τον λαϊκισμό γίνεται επικίνδυνα μικρή.
Το πρόβλημα είναι βαθύτερο. Το ΠΑΣΟΚ μοιάζει να πιστεύει ότι για να μεγαλώσει δημοσκοπικά πρέπει να γίνει περισσότερο… ΣΥΡΙΖΑ από τον ΣΥΡΙΖΑ. Να ανεβάσει τους τόνους, να σκληρύνει τη γλώσσα, να επενδύσει στην οργή και να παρουσιάσει περίπου κάθε κυβερνητική επιλογή ως θεσμική εκτροπή. Πρόκειται για εξαιρετική συνταγή – εάν ο στόχος είναι να κερδίσεις το πρωτάθλημα αγανάκτησης. Για να κερδίσεις, όμως, την εμπιστοσύνη μιας κοινωνίας ώστε να κυβερνήσεις, απαιτούνται λίγο περισσότερα.
Η επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα
Και μετά υπάρχει ο Αλέξης Τσίπρας. Ο άνθρωπος που έκανε τον πολιτικό διχασμό κυβερνητική τεχνική, την «ελπίδα» εκλογικό σύνθημα και την καταγγελία καθημερινό εργαλείο εξουσίας, επιχειρεί να επιστρέψει στο πολιτικό προσκήνιο περίπου ως σχολιαστής μιας εποχής στην οποία… δεν συμμετείχε ποτέ.
Λες και η χώρα πάτησε ξαφνικά «διαγραφή ιστορικού». Λες και δεν υπήρξαν οι «πλατείες», οι ακραίες υποσχέσεις, το δημοψήφισμα του 2015, η δραματική διαπραγμάτευση και τελικά το τρίτο μνημόνιο.
Σήμερα ο Αλέξης Τσίπρας επιχειρεί να επανασυστήσει τον εαυτό του ως κάτι νέο. Μόνο που το περιτύλιγμα μπορεί να αλλάζει, ο πολιτικός κώδικας όμως παραμένει αναγνωρίσιμος: ένταση, πόλωση, καταγγελία του «συστήματος» και η μόνιμη υπόσχεση ότι κάπου πίσω από τη γωνία υπάρχει μια εύκολη λύση την οποία, μυστηριωδώς, κανείς άλλος δεν σκέφτηκε.
Το πιο ανησυχητικό, όμως, δεν είναι ούτε ο Ανδρουλάκης ούτε ο Τσίπρας ως πρόσωπα. Είναι η επιστροφή μιας ολόκληρης πολιτικής κουλτούρας. Ο αυριανισμός δεν είναι απλώς μια ιστορική αναφορά στον Τύπο μιας άλλης εποχής. Είναι πολιτική νοοτροπία.
Είναι η λογική σύμφωνα με την οποία ο αντίπαλος δεν έχει διαφορετική άποψη· έχει σκοτεινό κίνητρο. Δεν κάνει λάθος· συνωμοτεί. Δεν παίρνει μια λανθασμένη απόφαση· υπηρετεί συμφέροντα. Δεν είναι πολιτικός αντίπαλος· είναι περίπου εχθρός που πρέπει να ηττηθεί ηθικά πριν ηττηθεί πολιτικά.
Αυτό το δηλητήριο δεν έχει κομματική αποκλειστικότητα. Οποιος το χρησιμοποιεί βλάπτει τον δημόσιο διάλογο. Ομως είναι τουλάχιστον κωμικό να παρουσιάζεται σήμερα ως «νέα πολιτική» μια συνταγή που μυρίζει ναφθαλίνη δεκαετιών. Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη αντίφαση της αντιπολίτευσης: ζητά από τους πολίτες να κοιτάξουν προς το μέλλον χρησιμοποιώντας τα εργαλεία του παρελθόντος.
Αντιπολίτευση του copy-paste
Η χώρα έχει πραγματικά προβλήματα. Ακρίβεια, στεγαστικό, εισοδήματα, δημογραφικό, λειτουργία του κράτους, Υγεία, Παιδεία, ασφάλεια, γεωπολιτικές προκλήσεις. Ακριβώς γι’ αυτό χρειάζεται σοβαρή αντιπολίτευση. Οχι αντιπολίτευση copy-paste. Οχι ένα ατελείωτο πολιτικό δελτίο καταγγελιών όπου αλλάζουν μόνο τα ονόματα και οι ημερομηνίες.
Γιατί εάν η απάντηση σε κάθε κυβερνητική πρωτοβουλία είναι «σκάνδαλο», σε κάθε μεταρρύθμιση «ξεπούλημα», σε κάθε διαφωνία «εκτροπή» και σε κάθε πολιτικό αντίπαλο αποδίδεται περίπου η πρόθεση καταστροφής της χώρας, τότε κάποια στιγμή οι λέξεις χάνουν το νόημά τους. Και μαζί τους χάνει την αξιοπιστία της και η ίδια η αντιπολίτευση.
Ο «πηγαίος κώδικας» της πολιτικής τοξικότητας είναι τελικά απελπιστικά απλός: Λίγος παλιός πασοκικός λαϊκισμός. Μπόλικη συριζαιίκη καταγγελία. Μια γερή δόση αυριανισμού.Μερικά συνθήματα περί «δημοκρατίας» και «δικαιοσύνης». Και στο τέλος η απαραίτητη εντολή: τρέξε την οργή μέχρι τις κάλπες. Μόνο που υπάρχει ένα πρόβλημα. Οι πολίτες έχουν πλέον δει πολλές εκδόσεις αυτού του προγράμματος.
Εχουν ακούσει πολλά «λεφτά υπάρχουν», πολλές υποσχέσεις εύκολης σωτηρίας, πολλές επαναστάσεις που τελείωσαν σε συμβιβασμούς και πολλές πολιτικές αναγεννήσεις που αποδείχθηκαν απλώς επανεκδόσεις.
Γι’ αυτό, απέναντι στον πραγματικό πηγαίο κώδικα της «Ασπίδας του Αχιλλέα», η αντιπολίτευση ίσως θα έπρεπε κάποτε να παρουσιάσει και τον δικό της κώδικα διακυβέρνησης. Οχι άλλον κώδικα τοξικότητας.
Γιατί από Ανδρουλάκη μέχρι Τσίπρα μπορεί να αλλάζουν οι εκδόσεις και τα πολιτικά λογότυπα, αλλά όταν το πρόγραμμα φορτώνει ξανά με λαϊκισμό, διχασμό και αυριανισμό, η οθόνη γράφει πάντοτε το ίδιο μήνυμα: SYSTEM ERROR: Απουσιάζει εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης.
