Την περασμένη Τρίτη, η ιστορία της Θέουτα φαινόταν να κλείνει με τον πιο αναμενόμενο τρόπο.
Ο εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις Εσωτερικές Υποθέσεις, Μάρκους Λάμπερτ, ανέβηκε στο βήμα του μεσημεριανού μπρίφινγκ στις Βρυξέλλες και είπε αυτό που ήδη γνώριζαν όσοι παρακολουθούν το ισπανικό μεταναστευτικό δράμα εδώ και τρεις εβδομάδες.
Η Οδηγία Επιστροφής της Ενωσης, που ψηφίστηκε τον περασμένο Ιούνιο, καλύπτει και τους ασυνόδευτους ανηλίκους. Ολοι όσοι παραμένουν παράτυπα στη Θέουτα, ανάμεσά τους και τα παιδιά, πρέπει να επαναπροωθηθούν στο Μαρόκο. Η Επιτροπή, μάλιστα, επαίνεσε δημόσια τη δέσμευση της ισπανικής κυβέρνησης ότι κανείς δεν θα μεταφερθεί στην ηπειρωτική χώρα. Κι όμως, 24 ώρες αργότερα, η κυβέρνηση Σάντσεθ ανακοίνωσε ακριβώς το αντίθετο.
Το υπουργείο Νεολαίας και Παιδικής Ηλικίας, υπό τη Σίρα Ρέγκο, επιβεβαίωσε ότι ξεκινά επείγον σχέδιο μεταφοράς 500 ασυνόδευτων ανήλικων μεταναστών από τη Θέουτα στην ηπειρωτική Ισπανία, με προτεραιότητα σε κορίτσια και αγόρια κάτω των 13 ετών.
Το σχέδιο προβλέπει, μάλιστα, βασιλικό διάταγμα για «δεσμευτική και αλληλέγγυα» υποδοχή από όλες τις αυτόνομες κοινότητες, ανεξαρτήτως του πολιτικού χρώματος της τοπικής διοίκησης. Η μαδριλένικη κυβέρνηση επικαλέστηκε την εθνική νομοθεσία, η οποία, σε πλήρη αντίθεση με την ευρωπαϊκή οδηγία, επιβάλλει στο ισπανικό κράτος την υποχρέωση προστασίας κάθε ασυνόδευτου ανηλίκου μέχρι την ενηλικίωσή του, χωρίς εξαιρέσεις. Η σύγκρουση με τις Βρυξέλλες συνιστά και πάλι ένα από τα μεγαλύτερα ανοιχτά μέτωπα.
Η αρχή της κρίσης
Πώς φτάσαμε, όμως, σε μία από τις μεγαλύτερες πολιτικές κρίσεις στην Ευρώπη; Στις 30 Ιουλίου, ένα λακωνικό μήνυμα στα ισπανικά, που κυκλοφόρησε στο Instagram, στο WhatsApp και σε άλλες πλατφόρμες, με την ένδειξη «προώθησέ το», κινητοποίησε χιλιάδες νέους στο Βόρειο Μαρόκο.
Το αποτέλεσμα ήταν η μεγαλύτερη μεταναστευτική πίεση που δέχθηκε η Θέουτα από το 2021. Περίπου 70.000 έως 72.000 άνθρωποι πέρασαν τον ισπανικό θύλακα μέσα σε λίγες ημέρες, αριθμός-ρεκόρ για τόσο σύντομο χρονικό διάστημα. Οι περισσότεροι επαναπροωθήθηκαν σχετικά γρήγορα. Ωστόσο, μια ομάδα ασυνόδευτων ανηλίκων –τα νούμερα ποικίλλουν ανάλογα με την πηγή και τη χρονική στιγμή καταγραφής, από 862 έως σχεδόν 2.200– παρέμεινε παγιδευμένη σε δομές που η ίδια η οργάνωση «Save the Children» χαρακτήρισε de facto διαλυμένες και ανίκανες να φιλοξενήσουν τόσο μεγάλο αριθμό ανηλίκων.
Η οργάνωση εκτίμησε ότι έως και 4.000 ανήλικοι βρίσκονταν εκτός οποιουδήποτε συστήματος προστασίας. Την ίδια στιγμή, το ισπανικό υπουργείο Εσωτερικών αναθεωρούσε συνεχώς προς τα πάνω τον επίσημο αριθμό των ταυτοποιημένων ανηλίκων, φτάνοντας τελικά τους 1.898.
Αχρείαστη αντιπαράθεση
Το ζήτημα των ανηλίκων ήταν αυτό που διέλυσε τη φαινομενική συνεννόηση Ισπανίας-Κομισιόν. Η ρητορική των Βρυξελλών ήταν επί εβδομάδες σαφής: η επιστροφή όλων όσοι παραμένουν παράτυπα στη Θέουτα, είτε είναι ανήλικοι είτε όχι, καλύπτεται πλήρως από το ενωσιακό δίκαιο, μέσω της Οδηγίας Επιστροφής και του υπό διαμόρφωση Κανονισμού Επιστροφής της ΕΕ.
Η θέση αυτή βρήκε de facto σύμμαχο στο ίδιο το Μαρόκο. Ο βασιλιάς Μοχάμεντ Στ΄ ζήτησε δημόσια την επιστροφή των Μαροκινών ανηλίκων και έδωσε εντολή να διευκολυνθεί η διαδικασία. Η κίνηση αυτή, όπως σχολιάστηκε σε ισπανικά μέσα, άφησε τη Μαδρίτη πολιτικά απομονωμένη, καθώς το Ραμπάτ, οι Βρυξέλλες, η Ιταλία και η Δανία συγκλίνουν στην ίδια σκληρή γραμμή.
Η ισπανική κυβέρνηση, ωστόσο, δεν είχε πραγματικό νομικό περιθώριο να συμμορφωθεί πλήρως, ακόμη κι αν το ήθελε. Το ισπανικό Σύνταγμα και η εθνική νομοθεσία προστασίας ανηλίκων απαιτούν εξατομικευμένη εξέταση κάθε περίπτωσης πριν από οποιονδήποτε επαναπατρισμό. Απαιτούνται επιβεβαίωση ταυτότητας και ηλικίας, εντοπισμός της οικογένειας και διασφάλιση ασφαλούς περιβάλλοντος υποδοχής. Οταν αυτές οι προϋποθέσεις δεν πληρούνται, ο ανήλικος παραμένει υπό την προστασία του ισπανικού κράτους.
Το αποτέλεσμα ήταν ένα εντυπωσιακό διπλωματικό οξύμωρο: η Κομισιόν, μέσα σε 24 ώρες, πέρασε από τον δημόσιο έπαινο προς τη Μαδρίτη στην έμμεση αλλά ευθεία αποδοκιμασία της απόφασης που την έφερνε και πάλι σε σύγκρουση με την κυβέρνηση Σάντσεθ.
Το εσωτερικό μέτωπο
Αν η αντιπαράθεση με τις Βρυξέλλες είναι το εξωτερικό μέτωπο, το εσωτερικό είναι εξίσου σκληρό. Το Λαϊκό Κόμμα απέρριψε αμέσως το σχέδιο μεταφοράς στο εσωτερικό της χώρας, υποστηρίζοντας ότι η καλύτερη λύση για τα παιδιά είναι η επανένωση με τις βιολογικές τους οικογένειες στο Μαρόκο.
Η θέση αυτή ταυτίζεται στην ουσία με εκείνη της Κομισιόν και του Ραμπάτ. Το θέμα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο, επειδή αρκετές αυτόνομες κοινότητες που συνδιοικούνται από το Λαϊκό Κόμμα και το ακροδεξιό Vox –μεταξύ αυτών η Αραγονία, οι Βαλεαρίδες Νήσοι και η ίδια η Μαδρίτη– εμφανίζονται είτε ανοιχτά αντίθετες είτε απλώς διστακτικές να παραλάβουν και να φιλοξενήσουν τον αριθμό των ανηλίκων που τους αναλογεί.
Επικαλούνται κορεσμό των δομών φιλοξενίας. Το υπουργείο Νεολαίας, σε συνεννόηση με τις τοπικές αρχές της Θέουτα, καταρτίζει επείγον σχέδιο για να ξεπεράσει αυτές τις αντιδράσεις. Μεταξύ των λύσεων που εξετάζει είναι η φιλοξενία των ανηλίκων και σε ανάδοχες οικογένειες, εκτός βέβαια από τις υπάρχουσες δομές, οι οποίες έχουν πεπερασμένες δυνατότητες.
Και ο φαύλος κύκλος της αντιπαράθεσης συνεχίζεται. Η κυβέρνηση Σάντσεθ επικαλείται νομική υποχρέωση και ανθρωπιστική ευθύνη, η αντιπολίτευση επικαλείται ζητήματα εθνικής κυριαρχίας και «έννομης τάξης» και οι Βρυξέλλες, αν και θεωρητικά ουδέτερος διαιτητής, στηρίζουν de facto τη γραμμή της αντιπολίτευσης.
