Ένα τουρκικό άρθρο γνώμης επιχειρεί να μεταφέρει το Οικουμενικό Πατριαρχείο από τον χώρο της εκκλησιαστικής ευθύνης σε μια σκηνοθετημένη γεωπολιτική σκακιέρα.
Γράψαμε γι' αυτό και σήμερα συνεχίζουμε γιατί το θέμα είναι σοβαρό και έχει συζητηθεί σε υψηλά κλιμάκια στην Αθήνα, στην Τουρκία και στις Η.Π.Α.
Το άρθρο αυτό παρουσιάζει τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο ως δυσκολευόμενο να ανταποκριθεί πλέον στα καθήκοντά του και τον Αρχιεπίσκοπο Αμερικής Ελπιδοφόρο ως επικρατέστερο διάδοχο, συνδέοντας την υποτιθέμενη πορεία του προς τον Θρόνο με την Ουάσιγκτον και τον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος επιθυμεί διακαώς να τον δει στη θέση αυτή. Το κείμενο του κ. Ahmet Almaz δημοσιεύθηκε στο Haberler την 1η Οκτωβρίου 2026. Στην επιχειρηματολογία του δεν παραθέτει έγγραφα, επώνυμες μαρτυρίες ή συγκεκριμένες δηλώσεις που να τεκμηριώνουν τον κεντρικό ισχυρισμό περί αμερικανικού σχεδιασμού για τη διαδοχή. (haberler.com). Απλά καταθέτει τις απόψεις του. Επομένως, το πρώτο ερώτημα αφορά την ίδια την αξιοπιστία του δημοσιεύματος: από πού αντλεί ο αρθρογράφος τη βεβαιότητά του και με ποια στοιχεία μετατρέπει μια εικασία σε πολιτικό σχέδιο;
Το δεύτερο είναι ακόμη πιο ουσιαστικό: ποιον εξυπηρετεί αυτή η αφήγηση;
Πληροφορία, προσωπική ερμηνεία ή διοχέτευση;
Ο «Εθνικός Κήρυκας», μέσα από το ρεπορτάζ του έγκριτου κ. Καλμούκου,μεταφέροντας απόψεις ανώνυμων Ιεραρχών του Οικουμενικού Πατριαρχείου, καταγράφει την εκτίμησή τους ότι πρόκειται για κατευθυνόμενη προσπάθεια προβολής του Ελπιδοφόρου και παράλληλης σκόπιμης υποβάθμισης του Πατριάρχη Βαρθολομαίου. Η καταγγελία είναι σοβαρή. Η ανωνυμία των πηγών, όμως, δεν μας επιτρέπει να θεωρηθεί αποδεδειγμένη η πατρότητα μιας τέτοιας ύπουλης μεθόδευσης. (ekirikas.com)
Εδώ βρίσκεται το επόμενο βήμα. Χρειάζεται να διευκρινιστεί εάν ο κ. Almaz εκφράζει αποκλειστικά προσωπικές εκτιμήσεις, εάν έχει συνομιλήσει με πρόσωπα που διαθέτουν πραγματική γνώση ή εάν αναπαράγει πληροφορίες που του διοχετεύθηκαν με συγκεκριμένο σκοπό. Ποιος του μίλησε για υποστήριξη της Ουάσιγκτον; Υπάρχει συγκεκριμένη αμερικανική τοποθέτηση; Ποια είναι η βάση των ισχυρισμών για τις επιδιώξεις του Αρχιεπισκόπου Αμερικής; Και πώς τεκμηριώνεται η σύνδεση όλων αυτών με μια μελλοντική πατριαρχική εκλογή; Η αναφορά σε ισχυρά ονόματα δημιουργεί εντυπώσεις. Δεν αναπληρώνει την έλλειψη αποδείξεων.
Η προβολή που μπορεί να γίνει υπονόμευση
Ας εξετάσουμε ακόμη και την εκδοχή που καταγράφουν οι ανώνυμοι Ιεράρχες: ότι κάποιοι επιδιώκουν να ενισχύσουν την εικόνα του Ελπιδοφόρου ως μελλοντικού Πατριάρχη. Θα ήταν πράγματι έξυπνη μια τέτοια επιλογή; Η παρουσίαση ενός Ορθόδοξου Αρχιεπισκόπου ως εκλεκτού ξένης πολιτικής ηγεσίας μπορεί να προκαλέσει ακριβώς το αντίθετο αποτέλεσμα. Να εγείρει επιφυλάξεις στους Ιεράρχες, να δημιουργήσει δυσπιστία στο εκκλησιαστικό πλήρωμα και να προσφέρει επιχειρήματα σε όσους επιθυμούν να εμφανίζουν το Φανάρι ως όργανο εξωτερικών συμφερόντων. Αρκετά δεινά έχει επιφέρει στην Εκκλησία μας η ενασχόλησή μας με την Εκκλησία της Ουκρανίας. Δίχασε την Ορθοδοξία και δημιούργησε φήμες που δεν κάνουν καλό στην υστεροφημία του Πατριάρχη.
Εν προκειμένω το υποτιθέμενο πλεονέκτημα της πολιτικής υποστήριξης μπορεί να μετατραπεί σε εκκλησιαστικό βάρος. Γι’ αυτό πρέπει να εξεταστεί και η αντίστροφη υπόθεση: μήπως ένα δημοσίευμα που εμφανίζεται να προβάλλει τον Ελπιδοφόρο τελικά τον εκθέτει; Μήπως η σύνδεσή του με ένα ατεκμηρίωτο σχέδιο ξένης παρέμβασης λειτουργεί ως παγίδα; Ή μήπως πρόκειται απλώς για μια επιπόλαιη ανάλυση που ανακυκλώνεται και αποκτά μεγαλύτερο βάρος από όσο δικαιολογεί το περιεχόμενό της; Αυτές είναι διαφορετικές εκδοχές προς διερεύνηση. Το ποιος φαίνεται να ωφελείται δεν αποδεικνύει αυτομάτως ποιος βρίσκεται πίσω από τη δημοσίευση.
Οι υπαινιγμοί περί «βαθέος κράτους» χρειάζονται στοιχεία
Στη συζήτηση εμφανίζεται και η υπόνοια πιθανής εμπλοκής προσώπων με διασυνδέσεις σε τουρκικούς μηχανισμούς εξουσίας. Εδώ απαιτείται ιδιαίτερη δημοσιογραφική ακρίβεια. Από τα δημοσιευμένα στοιχεία που έχουμε ενώπιόν μας δεν τεκμηριώνεται σύνδεση του συγκεκριμένου άρθρου με το λεγόμενο τουρκικό «βαθύ κράτος», ούτε συντονισμός του με τον Ελπιδοφόρο ή συνεργάτες του. Εάν υπάρχουν τέτοιες πληροφορίες, πρέπει να ερευνηθούν: συγκεκριμένες επαφές, επικοινωνίες, διαδρομές πληροφόρησης και μαρτυρίες που μπορούν να ελεγχθούν. Η γενική επίκληση αόρατων μηχανισμών κινδυνεύει να αντικαταστήσει την έρευνα με απλές υποψίες.
Το ερώτημα που μπορεί να τεθεί υπεύθυνα είναι σαφές: υπάρχει αποδεδειγμένη διαδρομή από συγκεκριμένα πρόσωπα ή κέντρα προς τον συντάκτη του δημοσιεύματος;
Μέχρι να απαντηθεί, η απόδοση ευθύνης παραμένει υπόθεση. Η ηλικία του Πατριάρχη δεν αποτελεί απόδειξη αδυναμίαςΕξίσου προβληματική είναι η χρήση της ηλικίας του Πατριάρχη ως αφετηρίας μιας αφήγησης περί διαδοχής. Η προχωρημένη ηλικία μπορεί να συνεπάγεται δυσκολίες. Δεν αποδεικνύει από μόνη της αδυναμία άσκησης καθηκόντων. Ένας τόσο σοβαρός ισχυρισμός απαιτεί συγκεκριμένα και αξιόπιστα στοιχεία. Εξάλλου το βλέπουμε.
Ο Πατριάρχης είναι μια χαρά στην υγεία του και οι αντοχές του είναι προς θαυμασμό. Εξοντώνονται όσοι τον ακολουθούν στο πρόγραμμά του και εκείνος χαίρει άκρας υγείας. Η δημοσιογραφική κριτική προς τον Πατριάρχη είναι θεμιτή. Οι επιλογές του μπορούν να εξετάζονται αυστηρά και οι αποφάσεις του να αμφισβητούνται με επιχειρήματα. Όμως η κριτική χρειάζεται να αφορά πραγματικές πράξεις και τεκμηριωμένα γεγονότα. Η μετατροπή της ηλικίας σε πρόσχημα για την παρουσίασή του ως ήδη απερχόμενου δημιουργεί κλίμα διαδοχής χωρίς να αποδεικνύει ότι υπάρχει αντίστοιχο εκκλησιαστικό γεγονός.
Ο Πατριάρχης εκλέγεται από την Εκκλησία
Στο κέντρο της υπόθεσης υπάρχει μια θεμελιώδης υπενθύμιση: ο Οικουμενικός Πατριάρχης αναδεικνύεται με εκκλησιαστική εκλογή από τους Ιεράρχες που έχουν δικαίωμα συμμετοχής στη σχετική διαδικασία. Η εκλογή του Βαρθολομαίου το 1991 αποτελεί συγκεκριμένο παράδειγμα συνοδικής ανάδειξης. Η πολιτική επιρροή, οι διπλωματικές σχέσεις και οι κρατικές επιδιώξεις μπορούν να δημιουργούν πιέσεις. Η ιστορία της Εκκλησίας δεν επιτρέπει αφέλεια απέναντι σε αυτές. Η ύπαρξη, όμως, τέτοιων πιέσεων δεν τους προσδίδει εκκλησιαστική νομιμοποίηση και δεν καταργεί την ευθύνη των εκλεκτόρων.
Στην ορθόδοξη συνείδηση, η εκλογή τελείται με προσευχή και επίκληση του Αγίου Πνεύματος. Αυτό απαιτεί από τους Ιεράρχες ελευθερία συνειδήσεως, διάκριση και αντίσταση σε κάθε εξωτερική χειραγώγηση. Το «ἔδοξε γὰρ τῷ Ἁγίῳ Πνεύματι καὶ ἡμῖν» αποτελεί μέτρο συνοδικής ευθύνης. Δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως ευσεβής επικάλυψη προειλημμένων συμφωνιών. Η επίκληση του Αγίου Πνεύματος δεσμεύει τους ανθρώπους να αναζητούν το καλό της Εκκλησίας με καθαρά κίνητρα. Ο ίδιος ο Αρχιεπίσκοπος Αμερικής γνωρίζει ασφαλώς ότι η πορεία προς έναν εκκλησιαστικό Θρόνο κρίνεται από την εμπιστοσύνη της Εκκλησίας και την ψήφο των συνεπισκόπων. Καμία πολιτική γνωριμία δεν μπορεί να υποκαταστήσει αυτή την εμπιστοσύνη.
Ο Ελπιδοφόρος έχει λόγο να αποσαφηνίσει
Ακριβώς επειδή το δημοσίευμα χρησιμοποιεί το όνομα του Ελπιδοφόρου, ο ίδιος έχει κάθε λόγο να ξεκαθαρίσει τη θέση του.Δεν χρειάζεται να απολογείται για κάθε εικασία που δημοσιεύεται. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, όμως, του αποδίδεται συμμετοχή σε ένα σενάριο που αγγίζει την ελευθερία της πατριαρχικής εκλογής και τη σχέση του με τον εν ενεργεία Πατριάρχη. Μια σαφής τοποθέτηση ότι δεν εξουσιοδοτεί κανέναν να τον παρουσιάζει ως εκλεκτό πολιτικών κέντρων και ότι σέβεται απολύτως την κανονική διαδικασία θα περιόριζε τον χώρο των υπαινιγμών. Εάν κάποιοι ενεργούν αυτοβούλως υπέρ του, μια τέτοια διευκρίνιση θα τους έθετε όρια. Εάν κάποιοι επιδιώκουν να τον εκθέσουν, θα αποδυνάμωνε τη μεθόδευσή τους. Η απουσία απάντησης, βεβαίως, δεν αποδεικνύει εμπλοκή. Αφήνει, όμως, μια σοβαρή δημόσια αφήγηση χωρίς την αποσαφήνιση του προσώπου που αφορά. Αν δεν προβεί σε μια διευκρίνιση έστω, τότε θα μεγαλώσει το πρόβλημα που δημιούργησε το άστοχο δημοσίευμα.
Το επόμενο βήμα είναι η έρευνα
Η υπόθεση αξίζει να προχωρήσει πέρα από την αναπαραγωγή τίτλων και την ανταλλαγή υποψιών. Ο συντάκτης του Haberler οφείλει να εξηγήσει τη βάση των ισχυρισμών του. Το θέμα χρειάζεται περαιτέρω τεκμηρίωση. Και η θέση της Αρχιεπισκοπής Αμερικής πρέπει να αναζητηθεί και να παρουσιαστεί.
Παράλληλα, το Φανάρι έχει συμφέρον να υπερασπιστεί καθαρά την ελευθερία της εκκλησιαστικής του λειτουργίας. Η προστασία του θεσμού υπηρετείται με ψυχραιμία, ακρίβεια και θεσμικό λόγο. Το ουσιαστικό ερώτημα παραμένει ανοικτό: πρόκειται για προσωπική αρθρογραφική αυθαιρεσία, για προσπάθεια δημιουργίας εντυπώσεων υπέρ ενός προσώπου ή για αφήγημα που τελικά θα στραφεί εναντίον αυτού που ήθελε να προβάλλει; Η απάντηση χρειάζεται στοιχεία. Όσο αυτά απουσιάζουν, οφείλουμε να ελέγχουμε αυστηρά το δημοσίευμα χωρίς να υιοθετούμε τη δική του μέθοδο των ατεκμηρίωτων βεβαιοτήτων.
Ο Πατριαρχικός Θρόνος απαιτεί εκκλησιαστική εμπιστοσύνη, πνευματικό ανάστημα και ευθύνη διακονίας. Όποιος επιχειρεί να εμφανίσει τον Θρόνο αυτό ως… «έπαθλο» πολιτικών διασυνδέσεων και εξουσίας προσβάλλει την Εκκλησία και εκθέτει ακόμη και εκείνον που υποτίθεται ότι θέλει να ευνοήσει. Και να μην ξεχνάμε: ο ήχος της καμπάνας είναι πάντα πιο ισχυρός!
