Έρευνα ευρωπαϊκών μέσων αποκαλύπτει πώς στρατολογούνται και καθοδηγούνται άτομα για εμπρησμούς και δολιοφθορές σε ευρωπαϊκό έδαφος, με τις αρχές να δείχνουν προς τη ρωσική GRU.
Ένα πολυεπίπεδο δίκτυο στρατολόγησης «πρακτόρων μίας χρήσης», οι οποίοι αναλαμβάνουν από αναγνωριστικές αποστολές μέχρι εμπρησμούς και δολιοφθορές σε ευρωπαϊκό έδαφος, βρίσκεται στο επίκεντρο έρευνας του Δικτύου Ερευνητικής Δημοσιογραφίας της EBU.
Η έρευνα των DW, LRT, RTVE και CT, η οποία βασίζεται σε δικαστικά έγγραφα, αναρτήσεις στα κοινωνικά δίκτυα και συνεντεύξεις με ειδικούς και πρόσωπα που γνωρίζουν τους εμπλεκομένους, ανασυνθέτει τη λειτουργία ενός δικτύου που οι ευρωπαϊκές αρχές συνδέουν με τη ρωσική στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών GRU.
Από τον Μάιο έως τον Σεπτέμβριο του 2024 καταγράφηκαν ή σχεδιάστηκαν επιθέσεις στην Πολωνία, την Τσεχία, τη Λιθουανία και τη Ρουμανία, με στόχους εγκαταστάσεις συγκοινωνιών, επιχειρήσεις, ενεργειακές υποδομές και εταιρείες που συνδέονταν με την υποστήριξη της Ουκρανίας.
Ο δάσκαλος σάλσα που φέρεται να συντόνιζε το δίκτυο
Κεντρικό πρόσωπο της έρευνας είναι ο Οέμις Ρομαγκόζα Ντουρούθι, Κουβανο-Ρώσος υπήκοος που ζει στην Καρελία της βορειοδυτικής Ρωσίας και εργάζεται ως επαγγελματίας χορευτής και δάσκαλος σάλσα και μπατσάτα.
Σύμφωνα με τις αρχές, χρησιμοποιούσε μεταξύ άλλων τα ψευδώνυμα «Dios» και «Adrian», προκειμένου να στρατολογεί άτομα μέσω διαδικτύου. Οι ερευνητές θεωρούν ότι λειτουργούσε ως ενδιάμεσος συντονιστής, χωρίς να αποτελεί τον τελικό εγκέφαλο των επιχειρήσεων.
«Διαπιστώθηκε ότι η υπόθεση είχε σχέση με το Γενικό Επιτελείο της Ρωσίας και, φυσικά, με τη GRU», δήλωσε ο αναπληρωτής γενικός εισαγγελέας της Λιθουανίας Αρτούρας Ουρμπέλις.
Οι αρχές περιγράφουν ένα σύστημα στο οποίο οι πραγματικοί εντολείς παραμένουν αρκετά επίπεδα μακριά από τους ανθρώπους που τελικά πραγματοποιούν την επίθεση. Με αυτόν τον τρόπο περιορίζεται η δυνατότητα άμεσης σύνδεσης μιας συγκεκριμένης πράξης δολιοφθοράς με τη Μόσχα.
Στρατολόγηση μέσω Facebook και Telegram
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τρόπος με τον οποίο εντοπίζονταν οι υποψήφιοι πράκτορες. Πολλοί ήταν πολίτες χωρών της Λατινικής Αμερικής, με οικονομικά προβλήματα ή στρατιωτική εμπειρία, οι οποίοι αναζητούσαν εργασία ή ακόμη και τρόπο να καταταγούν στις ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του 34χρονου Κολομβιανού Λουίς Αλφόνσο Μουρίγιο Ντιόσα, πρώην στρατιωτικού που αναζητούσε μέσω Facebook πληροφορίες για κατάταξη στην Ουκρανία. Σύμφωνα με δικαστικά έγγραφα, ο «Dios» επικοινώνησε μαζί του και του πρότεινε διαφορετική εργασία.
Ο Μουρίγιο ταξίδεψε τελικά στο Βουκουρέστι, με τον στρατολόγο του να έχει οργανώσει τα αεροπορικά εισιτήρια, το ξενοδοχείο και τις μετακινήσεις του. Εκεί έλαβε οδηγίες να φωτογραφίσει μια εταιρεία ανακύκλωσης και μια πετρελαϊκή εγκατάσταση. Οι ρουμανικές αρχές τον συνέλαβαν πριν ολοκληρώσει την αποστολή, ενώ σύμφωνα με την έρευνα είχε προηγηθεί συζήτηση για την προμήθεια εξοπλισμού που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε εμπρηστική επίθεση.
Η μέθοδος φαίνεται να ακολουθούσε μια σταδιακή κλιμάκωση. Οι νεοσύλλεκτοι μπορούσαν αρχικά να αναλάβουν μια φαινομενικά περιορισμένη αποστολή, όπως τη φωτογράφιση ενός κτιρίου, και στη συνέχεια να τους ανατίθενται σοβαρότερες ενέργειες έναντι αμοιβής ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, υπό πίεση.
Από την Πολωνία και την Τσεχία στη Λιθουανία
Στην Πολωνία, ο 26χρονος Κολομβιανός Αντρές ντε λα Οζ ντε λα Κρουζ κατηγορήθηκε ότι έβαλε φωτιά σε αποθήκη επιχείρησης οικοδομικών υλικών κοντά στη Βαρσοβία τον Μάιο του 2024 και αργότερα στην πόλη Ράντομ. Συνελήφθη λίγες ημέρες μετά στην Πράγα, όπου επιχείρησε να προκαλέσει πυρκαγιά σε σταθμό λεωφορείων.
Η έρευνα καταγράφει αντίστοιχη επιχείρηση στη Λιθουανία, με στόχο την TVC Solutions, εταιρεία που είχε αναλάβει παραγγελία για τον ουκρανικό στρατό. Επρόκειτο για κινητές μονάδες με συστήματα ανάλυσης ραδιοσημάτων, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον εντοπισμό εχθρικών drones.
Αρκετά πρόσωπα διαφορετικών εθνικοτήτων φέρεται να ενεπλάκησαν διαδοχικά στην επιχείρηση. Κάποιοι ανέλαβαν την αναγνώριση του στόχου, άλλοι επρόκειτο να πραγματοποιήσουν τον εμπρησμό, ενώ δύο άνδρες κατάφεραν τελικά να προκαλέσουν πυρκαγιά στις εγκαταστάσεις, χωρίς σημαντικές υλικές ζημιές.
Οι Λιθουανοί εισαγγελείς υποστηρίζουν ότι πίσω από το δίκτυο βρίσκονται Ρώσοι αξιωματικοί πληροφοριών, οι οποίοι αξιοποιούν ενδιάμεσα πρόσωπα ώστε να δυσχεραίνεται η αποκάλυψη της πραγματικής αλυσίδας εντολών.
Οι «πράκτορες μίας χρήσης» του υβριδικού πολέμου
Το μοντέλο των αποκαλούμενων «πρακτόρων μίας χρήσης» θεωρείται πλέον από ευρωπαϊκές υπηρεσίες ασφαλείας χαρακτηριστικό εργαλείο του ρωσικού υβριδικού πολέμου. Πρόκειται συχνά για ανθρώπους χωρίς παραδοσιακή εκπαίδευση στις υπηρεσίες πληροφοριών, οι οποίοι στρατολογούνται για μία ή λίγες επιχειρήσεις και μπορούν εύκολα να εγκαταλειφθούν όταν συλληφθούν.
Οι αποστολές μπορεί να περιλαμβάνουν από φωτογράφιση και παρακολούθηση στόχων μέχρι εμπρησμούς, βανδαλισμούς, σαμποτάζ, κυβερνοεπιθέσεις και επιχειρήσεις επιρροής.
Η συγκεκριμένη δομή προσφέρει παράλληλα στους οργανωτές μεγαλύτερη δυνατότητα άρνησης οποιασδήποτε εμπλοκής. Ένας δράστης μπορεί να είναι Κολομβιανός, να στρατολογείται μέσω διαδικτύου από πρόσωπο που βρίσκεται στη Ρωσία, να ταξιδεύει σε μία ευρωπαϊκή χώρα και να επιχειρεί σε μια δεύτερη, χωρίς να έχει άμεση επαφή με Ρώσο αξιωματικό.
Αυτό ακριβώς αποτελεί και μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τις ευρωπαϊκές υπηρεσίες. Όπως ανέφερε Ισπανός ανακριτής στην έρευνα, σε μία υπόθεση μπορούν να εμπλέκονται τέσσερις ή πέντε διαφορετικές εθνικότητες και ισάριθμες χώρες, με αποτέλεσμα καμία εθνική υπηρεσία να μην διαθέτει από μόνη της ολόκληρη την εικόνα.
Στόχος ο φόβος και η ανασφάλεια στην Ευρώπη
Πέρα από τις υλικές ζημιές, οι ειδικοί εντοπίζουν έναν ευρύτερο στρατηγικό στόχο. Η ερευνήτρια Ντανιέλα Ριχτέροβα εκτιμά ότι τέτοιες επιχειρήσεις επιδιώκουν να καλλιεργήσουν χάος, φόβο και ανασφάλεια, ενισχύοντας την αίσθηση ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν μπορούν να προστατεύσουν αποτελεσματικά κρίσιμες υποδομές και πολίτες.
Παράλληλα, οι επιθέσεις επικεντρώνονται συχνά σε χώρες και επιχειρήσεις που συμμετέχουν στην ευρωπαϊκή υποστήριξη προς την Ουκρανία, γεγονός που προσδίδει στις επιχειρήσεις σαφή γεωπολιτική διάσταση.
Στη Λιθουανία επτά άτομα δικάζονται για σαμποτάζ υπό τις οδηγίες ξένης υπηρεσίας πληροφοριών, ενώ ένα ακόμη πρόσωπο συνελήφθη στον Παναμά βάσει διεθνούς εντάλματος. Συλλήψεις έχουν πραγματοποιηθεί επίσης στη Ρουμανία και την Τσεχία.
Ο φερόμενος συντονιστής του δικτύου, πάντως, σύμφωνα με την έρευνα, εξακολουθεί να βρίσκεται στη Ρωσία, όπου εμφανιζόταν ενεργός στα κοινωνικά δίκτυα ακόμη και την άνοιξη του 2026.
Η υπόθεση αναδεικνύει μια διαφορετική διάσταση της αντιπαράθεσης Ρωσίας και Ευρώπης, όπου οι επιχειρήσεις μπορούν να πραγματοποιούνται μακριά από το ουκρανικό μέτωπο, με μικρές ομάδες ανθρώπων που συχνά δεν γνωρίζονται μεταξύ τους και με μια αλυσίδα εντολών σχεδιασμένη ώστε να παραμένει όσο το δυνατόν περισσότερο αθέατη.
