Ένα θεσμικό κενό που παρέμενε ανοιχτό επί χρόνια στη λιανική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας επιχειρεί να καλύψει το νέο πλαίσιο για τις ληξιπρόθεσμες οφειλές και την αλλαγή προμηθευτή.
Στόχος είναι να περιοριστεί η πρακτική καταναλωτών που μετακινούνται από εταιρεία σε εταιρεία αφήνοντας πίσω συσσωρευμένα χρέη, χωρίς όμως να αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο κάθε πελάτης που καθυστερεί μια πληρωμή.
Αυτό είναι και ένα από τα βασικά στοιχεία της εν λόγω ρύθμισης. Η διαδικασία δεν ενεργοποιείται επειδή έμεινε απλήρωτος ένας λογαριασμός.
Προβλέπεται συγκεκριμένη ακολουθία βημάτων: δεύτερη προθεσμία εξόφλησης, επικοινωνία του προμηθευτή με τον πελάτη και υποχρεωτική πρόταση για διακανονισμό της οφειλής. Μόνο εφόσον η προσπάθεια αυτή δεν οδηγήσει σε πληρωμή ή ρύθμιση μπορεί να ακολουθήσει η σήμανση του πελάτη ως υπερήμερου και η εντολή για απενεργοποίηση του μετρητή.
Η υπουργική απόφαση που υπέγραψαν ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου και ο υφυπουργός Νίκος Τσάφος τροποποιεί τον Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας και καθιερώνει για πρώτη φορά ενιαίο μηχανισμό καταγραφής των ληξιπρόθεσμων οφειλών, το λεγόμενο debt flagging.
Το ουσιαστικό μπλόκο στην αλλαγή εταιρείας ενεργοποιείται όταν ένας καταναλωτής έχει τρεις ενεργές σημάνσεις από τρεις διαφορετικούς προμηθευτές. Μέχρι να εξοφλήσει ή να ρυθμίσει τις οφειλές που διατηρούν ενεργές αυτές τις σημάνσεις, δεν θα μπορεί να μεταφέρει την παροχή του σε άλλη εταιρεία.
Με αυτόν τον τρόπο εισάγεται ένα κλιμακωτό σύστημα, στο οποίο η αλλαγή προμηθευτή δεν απαγορεύεται αυτομάτως με την πρώτη καθυστέρηση πληρωμής, αλλά μόνο όταν συγκεντρωθεί συγκεκριμένο ιστορικό οφειλών προς διαφορετικές εταιρείες.
Από τον δεύτερο απλήρωτο λογαριασμό ξεκινά η διαδικασία
Ένας απλήρωτος λογαριασμός από μόνος του δεν αρκεί για να θεωρηθεί ένας καταναλωτής στρατηγικός κακοπληρωτής. Εάν δεν καταβληθεί εμπρόθεσμα το ποσό, η οφειλή μεταφέρεται και εμφανίζεται στον επόμενο λογαριασμό, δίνοντας στον πελάτη μία ακόμη δυνατότητα να την καλύψει.
Εφόσον λήξει και η δεύτερη προθεσμία χωρίς να γίνει πληρωμή, ο προμηθευτής δεν έχει δικαίωμα να προχωρήσει άμεσα σε διακοπή. Μέσα σε πέντε ημέρες οφείλει να επικοινωνήσει με τον καταναλωτή και να του προτείνει διακανονισμό σε δόσεις.
Από την πλευρά του, ο πελάτης διαθέτει άλλες πέντε ημέρες για να απαντήσει. Ο αριθμός και οι όροι των δόσεων δεν θα είναι ενιαίοι για όλους, καθώς κάθε εταιρεία θα εφαρμόζει τη δική της πιστωτική πολιτική. Τα κριτήρια, ωστόσο, θα πρέπει να είναι εύλογα, διαφανή και αναλογικά, λαμβάνοντας μεταξύ άλλων υπόψη το ύψος του χρέους και την κατηγορία του πελάτη.
Εάν ο καταναλωτής αρνηθεί τον διακανονισμό ή τον αποδεχθεί αλλά στη συνέχεια πάψει να τον τηρεί, η υπόθεση περνά στο επόμενο στάδιο. Ο προμηθευτής υποβάλλει στο πληροφοριακό σύστημα του αρμόδιου Διαχειριστή εντολή επισήμανσης του πελάτη ως υπερήμερου και, παράλληλα, αίτημα απενεργοποίησης του μετρητή λόγω ληξιπρόθεσμων χρεών. Για την εξέλιξη αυτή ο πελάτης πρέπει να ενημερωθεί εγγράφως.
Ακόμη και σε αυτό το στάδιο δίνεται ένα τελευταίο περιθώριο. Εάν μέσα σε δέκα ημέρες από την ενημέρωση για την εντολή απενεργοποίησης δεν έχει εξοφληθεί ή ρυθμιστεί η οφειλή, ο προμηθευτής μπορεί να καταγγείλει τη σύμβαση και να προχωρήσει σε παύση εκπροσώπησης.
Στην αντίθετη περίπτωση, εάν το χρέος πληρωθεί ή ενταχθεί σε διακανονισμό, η εταιρεία υποχρεούται την ίδια ημέρα να ζητήσει την άρση τόσο της σήμανσης όσο και της εντολής απενεργοποίησης.
Η τρίτη σήμανση βάζει το «στοπ»
Το βασικό σημείο του νέου μηχανισμού είναι οι τρεις ενεργές σημάνσεις. Δεν πρόκειται για τρεις απλήρωτους λογαριασμούς ούτε για τρεις οφειλές προς τον ίδιο πάροχο. Για να επιβληθεί το υποχρεωτικό μπλόκο χρειάζονται ενεργές σημάνσεις από τουλάχιστον τρεις διαφορετικές εταιρείες.
Μόλις συμπληρωθεί το συγκεκριμένο όριο, η δυνατότητα αλλαγής προμηθευτή αναστέλλεται μέχρι να ρυθμιστούν ή να εξοφληθούν οι σχετικές οφειλές. Η ίδια πρόβλεψη εφαρμόζεται τόσο στους οικιακούς όσο και στους μη οικιακούς πελάτες.
Αλλαγή εταιρείας δεν θα επιτρέπεται επίσης όταν ο υφιστάμενος πάροχος έχει ήδη καταθέσει εντολή απενεργοποίησης του μετρητή. Έτσι, ένας καταναλωτής δεν θα μπορεί να αποφεύγει τη διαδικασία αποκοπής μεταφέροντας την παροχή του σε άλλη εταιρεία λίγο πριν ολοκληρωθεί η διαδικασία.
Υπάρχει, πάντως, μια ακόμη κρίσιμη παράμετρος. Οι τρεις σημάνσεις αποτελούν το κατώφλι για το υποχρεωτικό μπλόκο από το σύστημα, όμως το πιστωτικό ιστορικό του πελάτη αρχίζει να λαμβάνεται υπόψη νωρίτερα.
Ακόμη και εάν υπάρχει μόνο μία ενεργή σήμανση, ένας νέος προμηθευτής έχει τη δυνατότητα, υπό τις προϋποθέσεις του Κώδικα, να αρνηθεί τη σύναψη σύμβασης. Το ίδιο μπορεί να συμβεί όταν καταγράφονται ληξιπρόθεσμα χρέη προς προηγούμενο πάροχο ή όταν έχουν εκδοθεί τουλάχιστον δύο εντολές απενεργοποίησης μέσα στους προηγούμενους 12 μήνες.
Επομένως, μία ή δύο σημάνσεις δεν αποκλείουν αυτομάτως έναν καταναλωτή από την αγορά. Η εταιρεία στην οποία απευθύνεται, ωστόσο, μπορεί να αξιολογήσει το ιστορικό του και να αποφασίσει ότι δεν επιθυμεί να αναλάβει τον συγκεκριμένο πιστωτικό κίνδυνο.
Τι προβλέπεται για τα παλιά χρέη
Το σύστημα δεν αφορά αποκλειστικά τις νέες οφειλές. Κατά την αρχική εφαρμογή του μπορούν να συνυπολογιστούν ληξιπρόθεσμα χρέη από την 1η Ιανουαρίου 2024 και μετά.
Αυτό, όμως, δεν δίνει στις εταιρείες τη δυνατότητα να καταχωρίζουν αυτομάτως οποιαδήποτε παλαιότερη οφειλή. Για να δημιουργηθεί ενεργή σήμανση πρέπει προηγουμένως να έχει τηρηθεί η προβλεπόμενη διαδικασία ενημέρωσης του καταναλωτή και να έχει γίνει πρόταση διακανονισμού.
Ξεχωριστή πρόβλεψη υπάρχει και για τον προηγούμενο προμηθευτή. Εάν ένας πελάτης έχει ήδη μεταφερθεί σε άλλη εταιρεία αλλά δεν εξοφλήσει τον τελικό λογαριασμό του παλιού παρόχου, εκείνος μπορεί, αφού πρώτα ακολουθήσει τη διαδικασία του διακανονισμού, να καταχωρίσει σήμανση.
Δεν έχει, όμως, τη δυνατότητα να ζητήσει τη διακοπή του ρεύματος σε παροχή που πλέον εκπροσωπείται από άλλη εταιρεία. Με άλλα λόγια, η πληροφορία για το χρέος ακολουθεί τον πελάτη, χωρίς ο προηγούμενος πάροχος να αποκτά δικαίωμα να προχωρήσει σε απενεργοποίηση της παροχής.
Το νέο πλαίσιο προβλέπει παράλληλα προστασία για τις περιπτώσεις στις οποίες υπάρχει πραγματική αμφισβήτηση της οφειλής. Όταν ένας πελάτης έχει αμφισβητήσει τον λογαριασμό και έχει προσφύγει ταυτόχρονα σε αρμόδια αρχή ή στο δικαστήριο, ο πάροχος δεν μπορεί να προχωρήσει σε απενεργοποίηση ή παύση εκπροσώπησης για το επίμαχο ποσό μέχρι να εξεταστεί το αίτημα προσωρινής δικαστικής προστασίας.
Η παρέμβαση έρχεται σε μια αγορά όπου το ύψος των οφειλών έχει φτάσει σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα. Στο τέλος του 2025, οι ληξιπρόθεσμες οφειλές προς τις εταιρείες προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας υπολογίζονταν περίπου στα 3 δισ. ευρώ.
Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας αποδίδει σημαντικό μέρος αυτού του ποσού στον αποκαλούμενο «ενεργειακό τουρισμό», δηλαδή στη συστηματική μετακίνηση καταναλωτών από πάροχο σε πάροχο, ενώ αφήνουν πίσω απλήρωτα χρέη.
