Ο πόλεμος στην Ουκρανία, η ασφάλεια στη Μαύρη Θάλασσα και τα γεωπολιτικά συμφέροντα φέρνουν την Άγκυρα ξανά στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής στρατηγικής.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση αλλάζει γραμμή απέναντι στην Τουρκία, αντιμετωπίζοντάς την πλέον όχι μόνο ως πρόβλημα αλλά ως αναγκαίο γεωπολιτικό εταίρο, επισημαίνει το Politico. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, η ασφάλεια στη Μαύρη Θάλασσα και ο ρόλος της Άγκυρας ως στρατιωτικής δύναμης και διαμεσολαβητή ωθούν τις Βρυξέλλες σε μια πιο πραγματιστική προσέγγιση, παρά τις έντονες ανησυχίες για τον αυταρχισμό του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, το κράτος δικαίου και τις τεταμένες σχέσεις με Ελλάδα και Κύπρο.
Ύστερα από χρόνια που η Ευρωπαϊκή Ένωση έβλεπε την Τουρκία ως πρόβλημα, πλέον την αντιμετωπίζει ως μέρος της λύσης, σημειώνει το Politico. Καθώς βρίσκονται σε εξέλιξη οι διαπραγματεύσεις για την ειρήνη στην Ουκρανία , ο πιθανός ρόλος της Τουρκίας στη μεταπολεμική τάξη - ιδίως ως ειρηνευτική δύναμη και περιφερειακός διαμεσολαβητής στη Μαύρη Θάλασσα - την καθιστά κρίσιμο εταίρο για την ΕΕ. Ωστόσο, οι Βρυξέλλες προχωρούν με ιδιαίτερη επιφυλακτικότητα απέναντι σε μια χώρα που έχει κάνει βήματα οπισθοδρόμησης στη δημοκρατία και της οποίας ο ισλαμιστής ηγέτης, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, έχει φυλακίσει προβεβλημένους πολιτικούς αντιπάλους.
Η Τουρκία αποτελεί στρατιωτική υπερδύναμη
Σε μια προσπάθεια εξομάλυνσης των σχέσεων, η επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος θα επισκεφθεί την Τουρκία την Παρασκευή. Ενόψει του ταξιδιού της, η Κος δήλωσε στο Politico: «Η ειρήνη στην Ουκρανία θα αλλάξει τις πραγματικότητες στην Ευρώπη, ιδιαίτερα στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας. Η Τουρκία θα είναι για εμάς ένας πολύ σημαντικός εταίρος». «Η προετοιμασία για την ειρήνη και τη σταθερότητα στην Ευρώπη προϋποθέτει την προετοιμασία μιας ισχυρής εταιρικής σχέσης με την Τουρκία», πρόσθεσε η ίδια.
Η Τουρκία αποτελεί στρατιωτική υπερδύναμη, σημειώνει το Politico, τονίζοντας ότι διαθέτει τις δεύτερες μεγαλύτερες ένοπλες δυνάμεις στο ΝΑΤΟ και ότι κατέχει κομβική στρατηγική θέση στη Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Ο έλεγχος των Στενών του Βοσπόρου της προσδίδει τεράστια επιρροή στην περιφερειακή ασφάλεια, ενώ διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στη συμφωνία της Μαύρης Θάλασσας τον Ιούλιο του 2022, η οποία επέτρεψε την ασφαλή διέλευση πλοίων που μετέφεραν ουκρανικά σιτηρά.
Η χώρα των 88 εκατ. κατοίκων έχει επίσης δηλώσει ότι είναι διατεθειμένη να στείλει ειρηνευτικά στρατεύματα στην Ουκρανία, εφόσον επιτευχθεί συμφωνία με τη Ρωσία, και ότι θα αναλάβει ηγετικό ρόλο στην ασφάλεια της Μαύρης Θάλασσας.
Οι διαπραγματεύσεις έχουν παγώσει από το 2018
Ωστόσο, οι σχέσεις μεταξύ της ΕΕ και της Τουρκίας έχουν επιδεινωθεί με την πάροδο των ετών, γεγονός που δεν βοήθησε καθόλου η στροφή του Ερντογάν προς τον αυταρχισμό και η καταστολή των δημάρχων της αντιπολίτευσης. Παρότι επισήμως παραμένει υποψήφια προς ένταξη χώρα, οι διαπραγματεύσεις έχουν παγώσει από το 2018.
«Στις πιο πρόσφατες εκθέσεις για τη διεύρυνση της ΕΕ διαπιστώσαμε απομάκρυνση από τα ευρωπαϊκά πρότυπα, ιδίως στο κράτος δικαίου και τη δημοκρατία», δήλωσε η Κος. «Γνωρίζω ότι η Τουρκία έχει μια πολύ μακρά δημοκρατική παράδοση και μια ισχυρή κοινωνία των πολιτών, και αυτό ακριβώς πρέπει να δούμε να ενισχύεται ώστε να οικοδομηθεί εμπιστοσύνη μεταξύ της ΕΕ και της Τουρκίας».
Στην Άγκυρα, στο πλαίσιο των πρώτων βημάτων για μια προσέγγιση, η Κος θα παραστεί σε τελετή κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και η Τουρκία θα επικυρώσουν δάνεια ύψους 200 εκατ. ευρώ για έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η ΕΤΕπ είχε αναστείλει τη χορήγηση νέων δανείων προς την Τουρκία το 2019, λόγω διαφωνίας για τις γεωτρήσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου ανοικτά της Κύπρου.
Επανένταξη της Άγκυρας στο ευρωπαϊκό πλαίσιο
Επίσης την Παρασκευή, η Κομισιόν θα παρουσιάσει μελέτη για την «προώθηση μιας διαπεριφερειακής ατζέντας διασυνδεσιμότητας» με την Τουρκία, την Κεντρική Ευρώπη και τον Νότιο Καύκασο. Η μελέτη, την οποία έχει δει το Politico, αποτυπώνει τις επενδυτικές ανάγκες για την ενίσχυση των μεταφορών, του εμπορίου, της ενέργειας και των ψηφιακών συνδέσεων κατά μήκος του Μεσαίου Διαδρόμου, που συνδέει την Κίνα, την Κεντρική Ασία, τον Νότιο Καύκασο και τη Μαύρη Θάλασσα.
Πρόκειται για συμβολικά πρώτα βήματα με στόχο την επανένταξη της Άγκυρας στο ευρωπαϊκό πλαίσιο, όμως δεν είναι αυτό που πραγματικά επιδιώκει η Τουρκία από την ΕΕ, καθώς βασικός της στόχος είναι μια επικαιροποιημένη συμφωνία τελωνειακής ένωσης. Η υφιστάμενη συμφωνία είχε υπογραφεί το 1995.
Οι νέες εμπορικές συμφωνίες που υπέγραψε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με την Ινδία και την ομάδα χωρών Mercosur της Νότιας Αμερικής τοποθετούν την Τουρκία σε μειονεκτική ανταγωνιστική θέση. Μόλις τεθούν σε ισχύ, η Άγκυρα θα υποχρεωθεί να παρέχει αδασμολόγητη πρόσβαση σε προϊόντα από αυτές τις χώρες, χωρίς όμως να απολαμβάνει αντίστοιχα οφέλη.
Ακόμη και ο Εκρέμ Ιμάμογλου, ο δημοκρατικά εκλεγμένος δήμαρχος της Κωνσταντινούπολης, η σύλληψη του οποίου τον περασμένο Μάρτιο πυροδότησε μαζικές διαδηλώσεις σε όλη τη χώρα και διεθνή κατακραυγή, τάχθηκε υπέρ της επικαιροποίησης της συμφωνίας τελωνειακής ένωσης.
Το μοναδικό πλαίσιο βασισμένο σε κανόνες
Σε έκκληση που απέστειλε από το κελί της φυλακής του προς την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα και την πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα, ο Ιμάμογλου ζήτησε από την ΕΕ να επικαιροποιήσει τη συμφωνία τελωνειακής ένωσης με την Τουρκία.
«Η Τελωνειακή Ένωση παραμένει το μοναδικό πλαίσιο βασισμένο σε κανόνες και κοινές αρχές που στηρίζει τις σχέσεις Τουρκίας–ΕΕ», ανέφερε ο Ιμάμογλου σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης την Πέμπτη. «Μετά τις συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου της ΕΕ με τη Mercosur και την Ινδία, οι ασύμμετρες συνέπειες για την Τουρκία γίνονται όλο και πιο εμφανείς».
Η αναβάθμιση της συμφωνίας με την Τουρκία θα απαιτούσε τη σύμφωνη γνώμη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Ωστόσο, το Politico σημειώνει ότι η Ελλάδα και η Κύπρος αντιτίθενται σθεναρά σε μια επαναπροσέγγιση χωρίς πρώτα μια κίνηση καλής θέλησης από την Άγκυρα.
Ο παράγοντας Κύπρος
Σύμφωνα με αξιωματούχο της ΕΕ, η Κύπρος ζητά από την Άγκυρα να επιτρέψει την είσοδο κυπριακών πλοίων στα τουρκικά λιμάνια. Η Τουρκία όμως δεν αναγνωρίζει την Κύπρο, λόγω της διχοτόμησης του νησιού το 1974 μετά την τουρκική στρατιωτική εισβολή.
«Η ισχύς οποιασδήποτε μελλοντικής εταιρικής σχέσης πρέπει να στηρίζεται σε καλές πολιτικές σχέσεις με τα κράτη-μέλη μας και ιδίως σε σχέσεις καλής γειτονίας, καθώς και σε καλές σχέσεις με την Κύπρο», δήλωσε η Κος.
Η υφυπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Κύπρου, Μαριλένα Ραούνα, δήλωσε στο Politico ότι η προεδρία της χώρας στο Συμβούλιο της ΕΕ «μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία» για τις σχέσεις ΕΕ–Τουρκίας. Όπως πρόσθεσε η ίδια, η Κύπρος «έχει επιδείξει εποικοδομητική στάση και αναμένουμε και από την Τουρκία να εμπλακεί με τον ίδιο εποικοδομητικό τρόπο».
Οι σχέσεις Τουρκίας-ΕΕ πρέπει να προσαρμοστούν
Μέχρι στιγμής, η Άγκυρα έχει δείξει ελάχιστη διάθεση να προβεί σε μια ενέργεια καλής θέλησης, τονίζει το Politico. Πέρυσι απέρριψε την πρόταση του Κύπριου προέδρου Νίκου Χριστοδουλίδη η Τουρκία να ανοίξει τα λιμάνια της σε πλοία με κυπριακή σημαία, με αντάλλαγμα ευκολότερη πρόσβαση Τούρκων επιχειρηματιών σε ευρωπαϊκές βίζες.
Ωστόσο, η αναδιαμόρφωση των γεωπολιτικών και εμπορικών σχέσεων από τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ θα μπορούσε να ωθήσει την Ευρώπη και την Τουρκία ξανά πιο κοντά.
«Ο κόσμος αλλάζει και οι σχέσεις Τουρκίας-ΕΕ πρέπει να προσαρμοστούν», δήλωσε στο Politico η πρέσβης της Τουρκίας στην ΕΕ, Γιαπράκ Μπαλκάν.
«Ο τρόπος για να γίνουν ισχυρότερες αυτές οι σχέσεις είναι να οικοδομηθούν πάνω σε αμοιβαία συμφέροντα. Ελπίζουμε ότι θα μπορέσουμε να χτίσουμε πάνω σε αυτή τη φιλοσοφία με πολύ συγκεκριμένο τρόπο. Ο στρατηγικός στόχος της Τουρκίας παραμένει η ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση και αυτό θα πρέπει να αποτελεί τον οδηγό στις σχέσεις μας», πρόσθεσε η ίδια.
Η επανεκκίνηση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την ΕΕ δεν βρίσκεται προς το παρόν στο τραπέζι. Ωστόσο, όπως δήλωσε η Κος, «χρειάζεται να δούμε με φρέσκια ματιά τις σχέσεις μας» με την Τουρκία. «Η επίσκεψή μου στην Άγκυρα αφορά την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης και τη διερεύνηση τρόπων ώστε η οικονομική μας σχέση να λειτουργήσει καλύτερα και για τις δύο πλευρές».
