Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επικαλέστηκε την Ταπισερί της Μπαγιέ για να εξηγήσει γιατί απορρίπτει το μοντέλο δανεισμού για τα Γλυπτά του Παρθενώνα.
Σε άρθρο του στον Guardian, ο πρωθυπουργός χρησιμοποίησε ως παράδειγμα το διάσημο έργο του 11ου αιώνα, το οποίο βρίσκεται πλέον στο Βρετανικό Μουσείο στο πλαίσιο προσωρινού δανεισμού από τη Γαλλία. Η Ταπισερί, μήκους σχεδόν 70 μέτρων, αφηγείται τα γεγονότα που οδήγησαν στη νορμανδική κατάκτηση της Αγγλίας και στη Μάχη του Χέιστινγκς το 1066.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υποστηρίζει ότι το έργο αποτελεί παράδειγμα της σημασίας που έχει η διατήρηση ενός μνημείου ως ενιαίου συνόλου. «Κανείς δεν θα σκεφτόταν σοβαρά να κόψει στα δύο ό,τι έχει απομείνει από την Ταπισερί και να εκθέσει το μισό στο Λονδίνο και το άλλο μισό στο Μπαγιέ, ισχυριζόμενος ότι αυτός είναι ένας επαρκής τρόπος για να το κατανοήσει κανείς», έγραψε.
Γιατί ο Μητσοτάκης επικαλέστηκε την Ταπισερί
Η παρέμβαση συνδέεται με τη συζήτηση για την επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα και με την πρόταση να χρησιμοποιηθεί ως πιθανό πρότυπο η συμφωνία δανεισμού της Ταπισερί μεταξύ Γαλλίας και Βρετανίας.
Ο πρωθυπουργός ανέφερε ότι η Ελλάδα βρίσκεται εδώ και δεκαετίες σε διάλογο με τη Βρετανία, ενώ τα τελευταία χρόνια η ελληνική κυβέρνηση έχει πραγματοποιήσει λεπτομερείς συζητήσεις με τη διοίκηση του Βρετανικού Μουσείου.
«Γι’ αυτό με εξέπληξε η πρόσφατη πρόταση του μουσείου ότι ο δανεισμός της Ταπισερί της Μπαγιέ θα μπορούσε να αποτελέσει πρότυπο για μια συμφωνία σχετικά με τα Γλυπτά του Παρθενώνα. Δεν πιστεύω ότι μπορεί», σημείωσε.
Η θέση που διατύπωσε είναι ότι η περίπτωση των δύο έργων διαφέρει ουσιαστικά. Η Ταπισερί μετακινείται ως ενιαίο έργο και θα επιστρέψει στη Γαλλία, ενώ τα Γλυπτά αποτελούν τμήματα ενός μνημείου που σήμερα βρίσκονται σε διαφορετικές τοποθεσίες. Παράλληλα, επανέλαβε ότι η ελληνική πλευρά δεν αποδέχεται λύση που θα προϋποθέτει αναγνώριση της κυριότητας του Βρετανικού Μουσείου ή «δανεισμό» των Γλυπτών προς την Ελλάδα.
Τι είναι η Ταπισερί της Μπαγιέ
Παρά την ονομασία της, η Ταπισερί της Μπαγιέ δεν είναι τεχνικά ταπισερί, αλλά κέντημα με μάλλινες κλωστές πάνω σε λινό ύφασμα. Αποτελείται από εννέα λινά τμήματα, έχει μήκος περίπου 68,8 μέτρα και ύψος περίπου 50 εκατοστά, ενώ από το 2007 περιλαμβάνεται στο πρόγραμμα «Μνήμη του Κόσμου» της UNESCO.
Δημιουργήθηκε τον 11ο αιώνα και μέσα από διαδοχικές εικόνες και σύντομες λατινικές επιγραφές αφηγείται τα γεγονότα που οδήγησαν στη Νορμανδική κατάκτηση της Αγγλίας. Η αφήγηση ξεκινά το 1064 και κορυφώνεται στη Μάχη του Χέιστινγκς στις 14 Οκτωβρίου 1066, όταν ο Γουλιέλμος, δούκας της Νορμανδίας, νίκησε τον Αγγλοσάξονα βασιλιά Χάρολντ Γκόντουινσον.
Ο Χάρολντ σκοτώθηκε στη μάχη και ο Γουλιέλμος ο Κατακτητής στέφθηκε βασιλιάς της Αγγλίας τα Χριστούγεννα του ίδιου έτους, εγκαινιάζοντας μια περίοδο βαθιών αλλαγών στη διοίκηση, την κοινωνική δομή και την πολιτιστική φυσιογνωμία της χώρας.
Η αξία του έργου δεν περιορίζεται στην εξιστόρηση της κατάκτησης. Περιλαμβάνει 626 ανθρώπινες μορφές, 202 άλογα και 41 πλοία, μαζί με κτίρια, όπλα, πανοπλίες, ενδυμασίες, ζώα και σκηνές καθημερινής ζωής. Για τον λόγο αυτό αποτελεί σημαντικό τεκμήριο για την κοινωνία και τον υλικό πολιτισμό του 11ου αιώνα.
Η νορμανδική οπτική της αφήγησης
Η Ταπισερί δεν θεωρείται ουδέτερη καταγραφή των γεγονότων. Η αφήγησή της αποτυπώνει σε μεγάλο βαθμό τη νορμανδική οπτική για τη διαμάχη γύρω από τον αγγλικό θρόνο.
Στο επίκεντρο βρίσκονται ο Γουλιέλμος και ο Χάρολντ. Σύμφωνα με την ιστορία που παρουσιάζεται στο έργο, ο Χάρολντ είχε ορκιστεί πίστη στον Γουλιέλμο, αλλά μετά τον θάνατο του βασιλιά Εδουάρδου του Ομολογητή στέφθηκε ο ίδιος βασιλιάς της Αγγλίας. Ο Γουλιέλμος θεώρησε ότι είχε προδοθεί και οργάνωσε την εισβολή που κατέληξε στη Μάχη του Χέιστινγκς.
Οι περισσότεροι ιστορικοί θεωρούν πιθανό ότι το έργο παραγγέλθηκε από τον Όντο, επίσκοπο του Μπαγιέ και ετεροθαλή αδελφό του Γουλιέλμου, πιθανώς για τον νέο καθεδρικό ναό της πόλης. Η παλαιότερη εκδοχή που απέδιδε την κατασκευή του στη βασίλισσα Ματθίλδη και στις κυρίες της αυλής δεν θεωρείται σήμερα η επικρατέστερη.
Έτσι, η Ταπισερί αντιμετωπίζεται ταυτόχρονα ως έργο τέχνης, ιστορικό τεκμήριο και μορφή πολιτικής αφήγησης για μία από τις σημαντικότερες καμπές της αγγλικής ιστορίας.
Από το Μπαγιέ στο Βρετανικό Μουσείο
Για αιώνες το έργο παρέμεινε συνδεδεμένο με τον καθεδρικό ναό της Μπαγιέ. Έγγραφο του 1476 το καταγράφει στον θησαυρό του ναού, όπου παρουσιαζόταν μία φορά τον χρόνο και τον υπόλοιπο χρόνο φυλασσόταν σε ξύλινο κιβώτιο.
Το 1794, κατά τη Γαλλική Επανάσταση, πέρασε υπό την προστασία του γαλλικού κράτους. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, είχε προηγουμένως κινδυνεύσει να κοπεί ώστε να χρησιμοποιηθεί για την κάλυψη στρατιωτικών κάρων.
Σήμερα ανήκει στο γαλλικό κράτος και φυλάσσεται στο Μουσείο της Μπαγιέ. Η ανακαίνιση του μουσείου συνέβαλε στη συμφωνία για τον προσωρινό δανεισμό του έργου στη Βρετανία.
Η Ταπισερί εκτίθεται στο Βρετανικό Μουσείο από τον Σεπτέμβριο του 2026 έως τον Ιούλιο του 2027, για πρώτη φορά στην Αγγλία εδώ και σχεδόν μία χιλιετία. Στο πλαίσιο της πολιτιστικής συμφωνίας, βρετανικοί θησαυροί, μεταξύ των οποίων ευρήματα του Sutton Hoo και τα σκακιστικά κομμάτια του Λιούις, μεταφέρονται αντίστοιχα σε γαλλικά μουσεία.
Η διαφορά που βλέπει η Αθήνα με τα Γλυπτά
Ακριβώς αυτός ο προσωρινός δανεισμός βρίσκεται στον πυρήνα της σύγκρισης που έκανε ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Κατά την ελληνική θέση που παρουσίασε στον Guardian, η Ταπισερί μπορεί να ταξιδεύει μεταξύ δύο χωρών χωρίς να διασπάται η ενότητά της.
Στην περίπτωση του Παρθενώνα, αντίθετα, τμήματα του ίδιου γλυπτού συνόλου εκτίθενται χωριστά στην Αθήνα και στο Λονδίνο. Για τον πρωθυπουργό, αυτή η διαφορά είναι ο λόγος για τον οποίο ο δανεισμός της Ταπισερί δεν μπορεί να αποτελέσει πρότυπο για τη διευθέτηση του ζητήματος των Γλυπτών.
Η τοποθέτησή του επαναφέρει έτσι στο επίκεντρο τη βασική ελληνική επιδίωξη για επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Αθήνα, με την κυβέρνηση να ζητεί λύση που δεν θα προϋποθέτει αναγνώριση βρετανικής κυριότητας πάνω στα γλυπτά.
