Η Άρτεμις Παπακωστίδου, που άνοιξε το σπίτι της στον Κυριάκο Μητσοτάκη, με την παρουσία της στον ακριτικό Έβρο υπενθυμίζει ότι η παραμεθόριος δεν είναι αφηρημένη έννοια.
Στην άκρη της χώρας, εκεί όπου ο ποταμός απλώνεται σε καλαμιώνες και λιμνοθάλασσες, ζει εδώ και 45 χρόνια η Άρτεμις Παπακωστίδου, γνωστή σε όλη την περιοχή ως «Κυρά του Δέλτα». Μαζί με τον σύζυγό της, τον καπετάν Νικόλα, έστησαν τη ζωή τους σε μια ξύλινη καλύβα, πάνω σχεδόν στο νερό, σε απόσταση αναπνοής από τα σύνορα.
Δεν πρόκειται για μια γραφική φιγούρα τουριστικού φυλλαδίου. Είναι η μοναδική επαγγελματίας γυναίκα ψαράς στο Δέλτα του Έβρου. Μπήκε στη βάρκα νέα κοπέλα, ακολούθησε τον άντρα της στο ψάρεμα και έμαθε να παλεύει με τα δίχτυα, τον αέρα και τις κακοκαιρίες. «Όσο κρατάνε τα πόδια μας, θα ερχόμαστε εδώ», λέει συχνά. Και το εννοεί.
Όταν πρωτοήρθαν, η περιοχή έσφυζε από ζωή. Πάνω από σαράντα οικογένειες ζούσαν σε καλύβες. Σήμερα έχουν απομείνει ελάχιστοι. Εκείνη όμως δεν έφυγε. Ύψωσε την ελληνική σημαία στη στέγη γιατί απέναντι διακρίνεται η τουρκική. Μια πράξη απλή αλλά με βαρύ συμβολισμό. Δεν είναι τυχαίο ότι έχει τιμηθεί από τοπικούς συλλόγους ως «κυματοθραύστης του ελληνισμού των συνόρων».
Η παρουσία της, καθημερινή και αθόρυβη, είναι μια υπενθύμιση ότι η παραμεθόριος δεν είναι αφηρημένη έννοια. Είναι άνθρωποι που ζουν, δουλεύουν και επιμένουν εκεί. Η καλύβα της ήταν για χρόνια χωρίς ρεύμα και σταθερή επικοινωνία. Το νερό το κουβαλούσαν με μπιτόνια από το χωριό. Τα ξύλα για τη σόμπα τα στοίβαζαν μόνοι τους. Κι όμως, ποτέ δεν σκέφτηκε να τα παρατήσει.
Το τραπέζι με τα χέλια
Κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στον Έβρο, ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, αποδέχθηκε την πρόσκληση της Αρτέμιδος Παπακωστίδου και πέρασε το κατώφλι της καλύβας της. Το τραπέζι ήταν στρωμένο με ντολμαδάκια, χόρτα, παντζάρια, σουπιές, γαρίδες και φυσικά χέλι από τα νερά του Δέλτα.
«Άρτεμη, το χέλι δεν παίζεται», της είπε χαμογελώντας, σ’ ένα στιγμιότυπο που ο ίδιος μοιράστηκε δημόσια. Εκείνη, με το γνώριμο χιούμορ της, σχολίασε ότι τα ντολμαδάκια «δεν ήταν σαν της μαμάς του».
Η ουσία όμως δεν ήταν γαστρονομική. Ήταν πολιτική και ανθρώπινη. Η ίδια ευχαρίστησε τον πρωθυπουργό για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών που έδωσαν για πρώτη φορά ηλεκτρικό ρεύμα στο σπίτι της, αλλά και για το δορυφορικό τηλέφωνο και τη σύνδεση στο διαδίκτυο που της επιτρέπουν πλέον να επικοινωνεί με τα παιδιά και τα εγγόνια της.
Στη συζήτηση τέθηκαν τα ζητήματα της ζωής στα σύνορα, τα κίνητρα για μετεγκατάσταση οικογενειών στον Έβρο και η ανάγκη στήριξης της περιφέρειας. Η κατάργηση του ΕΝΦΙΑ από το 2027 για μικρούς οικισμούς είναι ένα από τα μέτρα που συζητήθηκαν.
Η Άρτεμις Παπακωστίδου δεν ζήτησε πολλά. Έναν δρόμο για να έχει πρόσβαση όταν πλημμυρίζει ο τόπος. Λίγη μέριμνα για να μπορεί να συνεχίσει να ζει εκεί που επέλεξε. Δεν άλλαξε ποτέ δουλειά, δεν εγκατέλειψε το Δέλτα όταν μειώθηκαν τα ψάρια, εξαφανίστηκαν οι γλώσσες και οι σουπιές, και τα χέλια έγιναν σπάνια.
Σήμερα, δουλεύει με κεφαλόπουλα και μπλε καβούρια, ψάχνοντας αγορές για να τα διαθέσει. Η κλιματική αλλαγή, η υπεραλίευση και οι παρεμβάσεις στην κοίτη του ποταμού άλλαξαν το οικοσύστημα. Εκείνη όμως έμεινε. Σε μια εποχή που πολλοί μιλούν για τα σύνορα από απόσταση ασφαλείας, η «Κυρά του Δέλτα» ζει καθημερινά εκεί.
Και η εικόνα της, με τη σημαία πάνω από την καλύβα και τα δίχτυα απλωμένα στον ήλιο, θυμίζει ότι η Ελλάδα δεν τελειώνει στους χάρτες. Συνεχίζεται εκεί όπου κάποιοι επιμένουν να μένουν.
