ΠΑΣΟΚ και ΕΛ.Α.Σ. κινδυνεύουν να εγκλωβιστούν σε έναν ιδιότυπο εμφύλιο για την αναδιανομή του ίδιου πολιτικού ακροατηρίου.
Οι δημοσκοπικές δεξαμενές
Υπάρχει μια παλιά πολιτική συνήθεια στην Ελλάδα: όταν οι αριθμοί δεν βολεύουν, αλλάζεις την αφήγηση. Οταν οι δημοσκοπήσεις δεν επιβεβαιώνουν την προσδοκία, ανακαλύπτεις τη δυναμική. Και όταν ούτε η δυναμική φαίνεται, καταφεύγεις στην περίφημη «δεξαμενή ψηφοφόρων» που κάποια στιγμή, κάπως, κάπου, υποτίθεται ότι θα ανοίξει.
Μόνο που για το ΠΑΣΟΚ και την ΕΛΑΣ του Αλέξη Τσίπρα οι δεξαμενές αρχίζουν να θυμίζουν περισσότερο άδειες στέρνες. Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις μετά τη ΔΕΘ καταγράφουν ένα αρκετά σαφές στιγμιότυπο. Στη μέτρηση της MRB η ΕΛΑΣ βρίσκεται στο 17,4% και το ΠΑΣΟΚ στο 12,4% στην εκτίμηση ψήφου, ενώ στη Marc καταγράφονται αντίστοιχα στο 16% και 11,5%.
Πρόκειται για δημοσκοπικές μετρήσεις και όχι για εκλογικό αποτέλεσμα, αλλά το κοινό τους στοιχείο είναι σαφές: η ΕΛΑΣ βρίσκεται δεύτερη και το ΠΑΣΟΚ τρίτο, χωρίς καμία από τις δύο δυνάμεις να εμφανίζει αυτή τη στιγμή εικόνα σαρωτικής διεύρυνσης. Και εδώ αρχίζουν τα δύσκολα.
Το πρόβλημα του ΠΑΣΟΚ
Για το ΠΑΣΟΚ, το πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι βρίσκεται τρίτο. Είναι ότι εξακολουθεί να αναζητεί το περίφημο πολιτικό άλμα, που εδώ και χρόνια βρίσκεται μονίμως… στην επόμενη στροφή. Στην MRB η συσπείρωσή του καταγράφεται μόλις στο 59,6%. Από τους ψηφοφόρους του χάνει 10,3% προς την ΕΛΑΣ, 8,1% προς τη ΝΔ και 10,2% προς την αδιευκρίνιστη ψήφο.
Με άλλα λόγια, πριν αρχίσει να ψάχνει ποιον θα κατακτήσει, έχει λόγο να κοιτάξει ποιον δεν μπορεί να κρατήσει. Και αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη πολιτική ειρωνεία για τη Χαριλάου Τρικούπη. Επί χρόνια το ΠΑΣΟΚ περίμενε να εισπράξει την κατάρρευση του ΣΥΡΙΖΑ.
Θεωρούσε σχεδόν αυτονόητο ότι η αποσύνθεση του άλλοτε βασικού ανταγωνιστή του στον χώρο της Κεντροαριστεράς θα οδηγούσε ένα μεγάλο μέρος των ψηφοφόρων πίσω στο «παλιό σπίτι». Μόνο που η ιστορία δεν λειτουργεί σαν γραφείο μετακομίσεων.
Η παγίδα της ΕΛΑΣ
Η ΕΛΑΣ εμφανίστηκε και έβαλε νέο εμπόδιο σε αυτή τη στρατηγική. Σύμφωνα με την MRB, αντλεί το 62,3% από τους ψηφοφόρους του ΣΥΡΙΖΑ των ευρωεκλογών του 2024, 28% από τη Νέα Αριστερά, 25,2% από την Πλεύση Ελευθερίας, 23,1% από το ΚΚΕ και περίπου 10% από το ΠΑΣΟΚ. Από τη ΝΔ, όμως, η αντίστοιχη μετακίνηση περιορίζεται στο 4%. Εδώ βρίσκεται και η δική της παγίδα.
Η ΕΛΑΣ καταφέρνει να συγκεντρώνει σημαντικό τμήμα ενός ήδη υπάρχοντος πολιτικού χώρου. Αυτό όμως είναι διαφορετικό από το να δημιουργεί μια νέα, πολύ μεγαλύτερη εκλογική κοινωνική συμμαχία. Οταν ένα κόμμα τρέφεται κυρίως από τα κομμάτια μιας προηγούμενης παράταξης, κάποια στιγμή φτάνει στον πάτο της συγκεκριμένης δεξαμενής. Δεν μπορείς να αδειάζεις επ’ άπειρον το ίδιο βαρέλι.
Ο εμφύλιος για το ίδιο ακροατήριο
Κάπως έτσι, ΠΑΣΟΚ και ΕΛΑΣ κινδυνεύουν να εγκλωβιστούν σε έναν ιδιότυπο εμφύλιο για την αναδιανομή του ίδιου πολιτικού ακροατηρίου. Ο ένας περιμένει ψηφοφόρους από τον άλλον, ο άλλος αντλεί από τον παλιό ΣΥΡΙΖΑ, και όλοι μαζί αναζητούν το πολυπόθητο «ρεύμα» που θα μετατρέψει τη στασιμότητα σε ανατροπή.
Μέχρι στιγμής, όμως, περισσότερο ανακυκλώνεται η ίδια πίτα παρά μεγαλώνει. Ακόμη και η μικρή μεταδημοσκοπική ανάσα του ΠΑΣΟΚ δεν αλλάζει αυτομάτως αυτή την εικόνα. Στην MRB ανέβηκε κατά 1,3 μονάδες σε σχέση με την προηγούμενη μέτρηση, φτάνοντας στο 12,4%.
Είναι μια μετρήσιμη βελτίωση, όχι όμως από μόνη της απόδειξη ότι λύθηκε το πρόβλημα της διεύρυνσης. Και στην ΕΛΑΣ υπάρχει αντίστοιχο ερώτημα: αφού συγκέντρωσε μεγάλο μέρος της παλιάς συριζαϊκής δεξαμενής, από πού θα έρθει η επόμενη μεγάλη ώθηση;
Το πραγματικό πολιτικό τεστ
Αυτό είναι πλέον το πραγματικό πολιτικό τεστ. Οχι ποιος θα κερδίσει δύο μονάδες από τον διπλανό του. Οχι ποιος θα πάρει περισσότερα κομμάτια από τα συντρίμμια του ΣΥΡΙΖΑ.
Αλλά ποιος μπορεί να μιλήσει σε πολίτες που έχουν απομακρυνθεί από ολόκληρο το υπάρχον πολιτικό σκηνικό, σε ψηφοφόρους που παραμένουν αναποφάσιστοι ή μετακινούνται χωρίς σταθερή κομματική ταυτότητα. Γιατί διαφορετικά το παιχνίδι θυμίζει δύο ψαράδες που μαλώνουν για το ποιος θα ρίξει πρώτος τα δίχτυα σε μια λίμνη που αδειάζει.
Στη Χαριλάου Τρικούπη μπορούν να συνεχίσουν να μιλούν για ανάκαμψη. Στην ΕΛΑΣ μπορούν να προβάλλουν τη δεύτερη θέση. Και οι δύο πλευρές μπορούν να παρουσιάζουν κάθε δεκαδικό της δημοσκόπησης ως προάγγελο της μεγάλης ανατροπής. Οι αριθμοί, όμως, είναι πιο πεζοί.
Το ΠΑΣΟΚ εξακολουθεί να έχει σοβαρό πρόβλημα συσπείρωσης. Η ΕΛΑΣ αντλεί κυρίως από την ήδη κατακερματισμένη δεξαμενή της Αριστεράς και της Κεντροαριστεράς. Και μεταξύ τους διεξάγεται μια μάχη όπου πολύ συχνά το κέρδος του ενός είναι απλώς η απώλεια του άλλου.
Η αριθμητική πραγματικότητα
Γι’ αυτό και η φράση ταιριάζει σχεδόν ειρωνικά: Ολα βαίνουν καλώς εναντίον τους. Γιατί μπορεί να αλλάζουν οι συσχετισμοί μέσα στην ίδια δεξαμενή, μπορεί οι μονάδες να μετακινούνται από το ένα δοχείο στο άλλο, αλλά όσο δεν εμφανίζονται πραγματικά νέες κοινωνικές και εκλογικές δεξαμενές, η μεγάλη υπόσχεση της «ανατροπής» θα εξακολουθεί να σκοντάφτει σε μια πολύ απλή αριθμητική πραγματικότητα. Και όταν στερεύει η δεξαμενή, όσο δυνατά κι αν δουλεύει η αντλία, νερό δεν βγαίνει.
