Η παρέμβαση της ACEA αποκαλύπτει το μεγάλο δίλημμα της Ευρώπης για την παραγωγή αυτοκινήτων: πώς θα μειώσει την εξάρτησή της από τρίτες χώρες χωρίς να υπονομεύσει τη δική της ανταγωνιστικότητα στην βιομηχανία.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται μπροστά σε μια από τις σημαντικότερες αλλαγές οικονομικής πολιτικής των τελευταίων δεκαετιών. Η εποχή κατά την οποία η παγκοσμιοποίηση αποτελούσε σχεδόν μονόδρομο για τη βιομηχανική παραγωγή φαίνεται να δίνει σταδιακά τη θέση της σε μια νέα στρατηγική, όπου η ασφάλεια των εφοδιαστικών αλυσίδων, η παραγωγική αυτάρκεια και η στρατηγική αυτονομία αποκτούν μεγαλύτερη σημασία ακόμη και από το χαμηλότερο κόστος, με αφορμή την μετάβαση στην ηλεκτροκίνηση.
Το Industrial Accelerator Act (IAA) αποτελεί μία από τις σημαντικότερες εκφράσεις αυτής της νέας φιλοσοφίας. Στόχος του είναι να ενισχύσει την παραγωγή καθαρών τεχνολογιών εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, να μειώσει την εξάρτηση από τρίτες χώρες και να δημιουργήσει ένα ισχυρότερο ευρωπαϊκό βιομηχανικό οικοσύστημα.
Ωστόσο, η πρώτη μεγάλη προειδοποίηση για τις δυσκολίες αυτής της μετάβασης δεν προήλθε από κάποιο πολιτικό κόμμα ή οικονομικό ινστιτούτο. Ήρθε από την ίδια τη βιομηχανία. Η ACEA (European Automobile Manufacturers’ Association), που εκπροσωπεί τους μεγαλύτερους κατασκευαστές οχημάτων της Ευρώπης, στηρίζει τον στόχο του νέου νομοθετικού πλαισίου, αλλά επισημαίνει ότι η μετάβαση απαιτεί χρόνο, επενδύσεις και ρεαλισμό. Διαφορετικά, όπως υποστηρίζει το Topspeed.gr, υπάρχει κίνδυνος η Ευρώπη να αποδυναμώσει τη δική της βιομηχανία στην προσπάθειά της να την προστατεύσει.
Το τέλος μιας εποχής για την ευρωπαϊκή οικονομία
Για περισσότερα από τριάντα χρόνια, η ευρωπαϊκή οικονομία βασίστηκε στην παγκοσμιοποίηση. Οι επιχειρήσεις ανέπτυξαν πολύπλοκες διεθνείς αλυσίδες παραγωγής, μεταφέροντας δραστηριότητες εκεί όπου υπήρχε χαμηλότερο κόστος, καλύτερη πρόσβαση σε πρώτες ύλες ή μεγαλύτερη εξειδίκευση.
Το μοντέλο αυτό λειτούργησε αποτελεσματικά όσο οι διεθνείς αγορές παρέμεναν σταθερές. Η πανδημία, όμως, αποκάλυψε την ευαλωτότητά του. Οι ελλείψεις σε ημιαγωγούς, η διακοπή μεταφορών, η ενεργειακή κρίση που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και η αυξανόμενη εξάρτηση από την Κίνα για κρίσιμες πρώτες ύλες και μπαταρίες άλλαξαν ριζικά τις προτεραιότητες των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.
Σήμερα, η συζήτηση δεν περιορίζεται πλέον στην ανταγωνιστικότητα των τιμών. Αφορά την ίδια την ικανότητα της Ευρώπης να παράγει στρατηγικά προϊόντα χωρίς να εξαρτάται από γεωπολιτικές εξελίξεις ή από αποφάσεις τρίτων χωρών.
Η Ευρώπη επιχειρεί να απαντήσει σε ΗΠΑ και Κίνα
Το Industrial Accelerator Act δεν αποτελεί μεμονωμένη πρωτοβουλία. Εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης να διαμορφώσει μια ενεργητική βιομηχανική πολιτική απέναντι σε δύο ισχυρούς ανταγωνιστές.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν υιοθετήσει γενναία προγράμματα ενίσχυσης της εγχώριας παραγωγής μέσω φορολογικών κινήτρων και επιδοτήσεων, προσελκύοντας σημαντικές επενδύσεις στη βιομηχανία καθαρών τεχνολογιών. Την ίδια στιγμή, η Κίνα συνεχίζει να ενισχύει στρατηγικά τους δικούς της βιομηχανικούς πρωταθλητές, αποκτώντας δεσπόζουσα θέση στην παραγωγή μπαταριών, κρίσιμων πρώτων υλών και ηλεκτρικών οχημάτων.
Οι Βρυξέλλες επιδιώκουν να απαντήσουν σε αυτή τη νέα πραγματικότητα με περισσότερη παραγωγή εντός Ευρώπης και μεγαλύτερη εγχώρια προστιθέμενη αξία.
Η μεγάλη παραδοχή της ευρωπαϊκής βιομηχανίας
Η παρέμβαση της ACEA έχει ιδιαίτερη βαρύτητα γιατί δεν αμφισβητεί τον στόχο της στρατηγικής αυτονομίας. Αντίθετα, αναγνωρίζει ότι η Ευρώπη οφείλει να ενισχύσει τη βιομηχανική της βάση.
Η ουσιαστική προειδοποίηση βρίσκεται αλλού.
Η ένωση υποστηρίζει ότι σήμερα δεν υπάρχουν ακόμη οι παραγωγικές δυνατότητες ώστε η μετάβαση σε ένα αυστηρό μοντέλο «Made in Europe» να πραγματοποιηθεί χωρίς σημαντικές οικονομικές επιπτώσεις. Η παραγωγή μπαταριών, κρίσιμων ηλεκτρονικών εξαρτημάτων και άλλων τεχνολογιών παραμένει ανεπαρκής για να καλύψει τις ανάγκες της ευρωπαϊκής αγοράς, ενώ πολλές επενδύσεις εξακολουθούν να βρίσκονται εκτός των συνόρων της Ένωσης.
Με απλά λόγια, η ίδια η αυτοκινητοβιομηχανία παραδέχεται ότι η στρατηγική αυτονομία αποτελεί αναγκαίο στόχο, αλλά δεν μπορεί να επιτευχθεί με νομοθετικές αποφάσεις μόνο. Προϋποθέτει χρόνο, επενδύσεις, τεχνογνωσία και ένα σταθερό επιχειρηματικό περιβάλλον.
Ο κίνδυνος δεν είναι μόνο οικονομικός
Η ACEA επισημαίνει ότι η επιβολή αυστηρών υποχρεώσεων χωρίς αντίστοιχα οικονομικά κίνητρα μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση του κόστους παραγωγής, να περιορίσει την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων και να αποδυναμώσει υφιστάμενες επενδύσεις.
Γι’ αυτό ζητά η ενίσχυση της παραγωγής στην Ευρώπη να συνοδευτεί από στοχευμένες ενισχύσεις, απλούστερες διαδικασίες, ρεαλιστικά χρονοδιαγράμματα και προστασία επενδύσεων που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί σε χώρες όπως η Τουρκία και το Μαρόκο, οι οποίες λειτουργούν ως αναπόσπαστα τμήματα της ευρωπαϊκής εφοδιαστικής αλυσίδας.
Από την παγκοσμιοποίηση στον ευρωπαϊκό οικονομικό πατριωτισμό
Πίσω από το Industrial Accelerator Act διακρίνεται μια βαθύτερη μεταβολή της ευρωπαϊκής οικονομικής σκέψης.
Για δεκαετίες, το χαμηλότερο κόστος αποτελούσε τον βασικό οδηγό των επενδυτικών αποφάσεων. Σήμερα, όμως, η ασφάλεια του εφοδιασμού, η διατήρηση της τεχνογνωσίας, η προστασία κρίσιμων βιομηχανιών και η μείωση των στρατηγικών εξαρτήσεων αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία.
Δεν πρόκειται για εγκατάλειψη της ελεύθερης αγοράς, αλλά για μια περισσότερο παρεμβατική βιομηχανική πολιτική, όπου η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να στηρίξει ενεργά την παραγωγή εντός των συνόρων της. Πρόκειται για μια μορφή ευρωπαϊκού οικονομικού πατριωτισμού, που επιχειρεί να συνδυάσει την ανοικτή οικονομία με την προστασία στρατηγικών τομέων της βιομηχανίας.
Το πραγματικό δίλημμα των Βρυξελλών
Η συζήτηση που ανοίγει η ACEA ξεπερνά κατά πολύ την αυτοκινητοβιομηχανία.
Το πραγματικό ερώτημα είναι αν η Ευρώπη μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία χωρίς να επιβαρύνει υπέρμετρα τις επιχειρήσεις της και χωρίς να απολέσει την ανταγωνιστικότητά της απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα.
Η απάντηση δεν είναι προφανής. Από τη μία πλευρά, η εξάρτηση από τρίτες χώρες θεωρείται πλέον σοβαρός γεωπολιτικός κίνδυνος. Από την άλλη, η βιαστική αναδιάρθρωση των εφοδιαστικών αλυσίδων ενδέχεται να αυξήσει το κόστος παραγωγής, να επηρεάσει τις επενδύσεις και τελικά να επιβαρύνει την ευρωπαϊκή οικονομία.
Η παρέμβαση της ACEA λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η βιομηχανική πολιτική δεν σχεδιάζεται μόνο με νομοθετικές πρωτοβουλίες. Χρειάζεται συνδυασμό επενδύσεων, κινήτρων, τεχνολογικής ανάπτυξης και σταθερού επιχειρηματικού περιβάλλοντος.
Προειδοποίηση για σχέδιο, επενδύσεις και ρεαλισμό
Το Industrial Accelerator Act μπορεί να αποτελέσει σημείο καμπής για τη βιομηχανική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η επιτυχία του, όμως, θα κριθεί όχι μόνο από τις πολιτικές του φιλοδοξίες αλλά και από την ικανότητά του να ανταποκριθεί στις πραγματικές δυνατότητες της ευρωπαϊκής παραγωγής.
Η παρέμβαση της ACEA δεν αποτελεί άρνηση της στρατηγικής αυτονομίας. Αντιθέτως, αποτελεί μια προειδοποίηση ότι η μετάβαση σε μια ισχυρότερη και πιο αυτάρκη ευρωπαϊκή βιομηχανία απαιτεί σχέδιο, επενδύσεις και ρεαλισμό. Αν οι πολιτικές αποφάσεις προηγηθούν των πραγματικών δυνατοτήτων της οικονομίας, ο κίνδυνος είναι η Ευρώπη να επιβαρύνει τη δική της παραγωγική βάση τη στιγμή που επιδιώκει να την ενισχύσει.
