Την ενίσχυση της φύλαξης των εξωτερικών συνόρων, των επιστροφών και της διαχείρισης μαζικών αφίξεων θέτει ως προτεραιότητα η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Σε εννεασέλιδη επιστολή της προς τους Ευρωπαίους ηγέτες, ενόψει της Συνόδου Κορυφής της 15ης και 16ης Οκτωβρίου στις Βρυξέλλες, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής παρουσιάζει πέντε βασικούς άξονες για τη μεταναστευτική πολιτική της ΕΕ.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει, οι παράτυπες διελεύσεις των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ έχουν υποχωρήσει στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2021, μειωμένες κατά 55% την τελευταία διετία και κατά περισσότερο από ένα τρίτο μέσα στο 2026. Παράλληλα, καταγράφεται πτώση στις αιτήσεις ασύλου και στις μη επιτρεπόμενες δευτερογενείς μετακινήσεις, ενώ οι επιστροφές αυξάνονται.
Η φον ντερ Λάιεν επισημαίνει, ωστόσο, ότι η κρίση στη Θεούτα το καλοκαίρι έδειξε πόσο γρήγορα οι αιφνίδιες μαζικές αφίξεις μπορούν να πιέσουν τα εξωτερικά σύνορα και να έχουν σοβαρό ανθρώπινο κόστος, την ώρα που οι μεταναστευτικές πιέσεις συνεχίζονται από τη Μεσόγειο έως τα ανατολικά σύνορα της Ένωσης.
Πλήρης εφαρμογή του Συμφώνου για Μετανάστευση και Άσυλο
Πρώτη προτεραιότητα αποτελεί η πλήρης εφαρμογή του Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο. Η πρόεδρος της Επιτροπής ζητά από τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν τους κανόνες για την ευθύνη εξέτασης των αιτήσεων ασύλου και τις μεταφορές αιτούντων μεταξύ χωρών.
Υπογραμμίζει ότι η δίκαιη κατανομή ευθυνών και η αλληλεγγύη πρέπει να προχωρούν παράλληλα, ενώ ζητά περιορισμό των μη επιτρεπόμενων δευτερογενών μετακινήσεων και αποκατάσταση της πλήρους λειτουργίας της ζώνης Σένγκεν.
Ενίσχυση της Frontex και των εξωτερικών συνόρων
Δεύτερος άξονας είναι η ενίσχυση της Frontex, με σχέδια για Ευρωπαϊκή Εφεδρεία Συνοριοφυλακής και Επιστροφών, δύναμη ταχείας αντίδρασης σε περιόδους κρίσης και Κέντρο Συντονισμού Επιστροφών.
Η Επιτροπή προωθεί ακόμη σχέδιο πέντε σημείων για την πρόληψη και αντιμετώπιση αιφνίδιων μαζικών αφίξεων, με έμφαση στην επιτήρηση, την έγκαιρη προειδοποίηση, τη συνεργασία με τρίτες χώρες, την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης και την καταπολέμηση των δικτύων διακίνησης μεταναστών.
Μέσω του Συστήματος Εισόδου-Εξόδου (EES) έχουν ήδη καταγραφεί περισσότερες από 204 εκατ. είσοδοι και έξοδοι, πάνω από 69.000 αρνήσεις εισόδου και περισσότερες από 1.750 περιπτώσεις ατόμων που θεωρήθηκαν απειλή για την εσωτερική ασφάλεια.
Τα κράτη μέλη που δεν έχουν ολοκληρώσει την εφαρμογή του EES καλούνται να το πράξουν έως το τέλος του έτους.
Νέο πλαίσιο για έκτακτες μεταναστευτικές κρίσεις
Τρίτη προτεραιότητα είναι η δημιουργία νέου ευρωπαϊκού πλαισίου αντιμετώπισης εκτάκτων καταστάσεων, το οποίο θα συμπληρώνει τους υφιστάμενους μηχανισμούς διαχείρισης κρίσεων.
Στόχος είναι να δοθεί στα κράτη μέλη μεγαλύτερη ευελιξία στη διαχείριση των συνόρων, του ασύλου και των επιστροφών όταν απαιτείται άμεση δράση και οι συνήθεις κανόνες δεν επαρκούν.
Το πλαίσιο θα αφορά εξαιρετικές περιστάσεις που απειλούν την ακεραιότητα των εξωτερικών συνόρων, τη δημόσια τάξη και την εσωτερική ασφάλεια, καθώς και περιπτώσεις εργαλειοποίησης της μετανάστευσης.
Επιστροφές και «κόμβοι» σε τρίτες χώρες
Τέταρτος άξονας είναι η αύξηση των επιστροφών όσων δεν δικαιούνται να παραμείνουν στην ΕΕ. Η φον ντερ Λάιεν χαρακτηρίζει «υπερβολικά χαμηλό» το σημερινό ποσοστό, το οποίο ανέρχεται στο 32%, παρά τη βελτίωση των τελευταίων ετών.
Ζητά ταχεία εφαρμογή του νέου κανονισμού για τις επιστροφές, ο οποίος θα θεσπίσει κοινούς ευρωπαϊκούς κανόνες και θα δημιουργήσει τη νομική βάση για κόμβους επιστροφών σε τρίτες χώρες, με σεβασμό στο ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο και στα ανθρώπινα δικαιώματα.
Η Επιτροπή προαναγγέλλει επίσης πρόταση για ψηφιοποίηση των διαδικασιών επιστροφής και ζητά στενότερη συνεργασία με τις χώρες προέλευσης για την επανεισδοχή των υπηκόων τους.
Συνεργασία με τρίτες χώρες και έμφαση στη Λιβύη
Πέμπτη προτεραιότητα αποτελεί η ενίσχυση της εξωτερικής διάστασης της μεταναστευτικής πολιτικής, μέσω στενότερων συνεργασιών με χώρες προέλευσης και διέλευσης.
Οι συμπράξεις αυτές θα επικεντρώνονται στην πρόληψη της παράτυπης μετανάστευσης, την εξάρθρωση των δικτύων διακίνησης και τη δημιουργία νόμιμων οδών μετανάστευσης.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη Λιβύη, η οποία, σύμφωνα με την επιστολή, παραμένει η βασικότερη χώρα αναχώρησης μεταναστών που επιχειρούν να εισέλθουν παράτυπα στην ΕΕ.
Η Επιτροπή προαναγγέλλει συνέχιση της συνεργασίας με τη χώρα, μεταξύ άλλων μέσω του επικείμενου τεχνικού διαλόγου ΕΕ-Λιβύης, με στόχο την ενίσχυση της διαχείρισης των συνόρων, των επιχειρήσεων έρευνας και διάσωσης και της καταπολέμησης της διακίνησης ανθρώπων.
Στο ίδιο πλαίσιο, εγκρίθηκε πρόσθετη χρηματοδότηση 25 εκατ. ευρώ για την επέκταση σχετικών δράσεων στην ανατολική Λιβύη.
Παράλληλα, η ΕΕ στηρίζει, σε συνεργασία με τον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης, τις οικειοθελείς επιστροφές μεταναστών από τη Λιβύη στις χώρες καταγωγής τους και επιδιώκει να περιορίσει τις ροές προς τη χώρα όταν τελικός προορισμός είναι η παράτυπη είσοδος στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
