fbpx

ΟΗΕ, ΝΑΤΟ, ΕΕ: Ή αλλάζουν ή βουλιάζουν!

by Manifesto

Η παγκόσμια υγειονομική κρίση βρίσκεται στο αποκορύφωμά της και ίσως δεν είναι η στιγμή να μιλήσουμε για νέες ρυθμίσεις για τη διεθνή ασφάλεια, ή ίσως είναι; Στην πραγματικότητα, ακριβώς σε περιόδους μεγάλων κρίσεων , η ανάγκη για πρόοδο και αλλαγές γίνονται περισσότερο αντιληπτές και οι μελλοντικές πολιτικές, οικονομικές και δομές ασφαλείας σχεδιάζονται με προσοχή για την διασφάλιση του κόσμου.

του Στράτου Γεραγώτη*

Η Χάρτα του Ατλαντικού, το πρώτο βήμα προς τη δημιουργία των Ηνωμένων Εθνών, υπεγράφη το 1941, ενώ τα ναζιστικά στρατεύματα φαίνονταν ασταμάτητα. Την ίδια περίοδο, καταρτίστηκε το Μανιφέστο του Ventotène: «για μια ελεύθερη και ενωμένη Ευρώπη», που θεωρείται ένα από τα ιδρυτικά κείμενα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με τον πόλεμο να εξακολουθεί , το 1945 στη Γιάλτα αποφασίστηκε η δομή των Ηνωμένων Εθνών και η μελλοντική πολιτική δομή της Ευρώπης, η οποία κράτησε μέχρι τη δεκαετία του 1990.

Χάρη στο τέλος του Ψυχρού Πολέμου, βιώσαμε τριάντα χρόνια σχετικής στρατηγικής ασφάλειας, αλλά σήμερα η πανδημία κατέστησε σαφές ότι είναι επείγον να επανεξετάσουμε την προστασία της διατλαντικής κοινότητας και όλων των χωρών που έχουν τις ίδιες δημοκρατικές αξίες και το ιδανικό της ελευθερίας. Δεν υπάρχει αμφισβήτηση πως η προοδευτική εμφάνιση νέων παραγόντων στην διεθνή σκηνή , έχουν πολιτιστικές αναφορές και ένα σύστημα αξιών διαφορετικό από αυτά που είναι γνωστά σε μας. Σήμερα η βαρύτητα των Ηνωμένων Πολιτειών είναι κυρίως στον Ειρηνικό και η συνεχιζόμενη παγκόσμια  αντιπαράθεση δεν είναι πλέον μόνο συμμετρική και στρατιωτική αλλά αξιακη , πολιτιστική, οικονομική και τεχνολογική.

Επανεξετάζοντας το ευρωπαϊκό μέλλον

Ορισμένοι επιτυχημένοι διεθνείς οργανισμοί του παρελθόντος, όπως το ΝΑΤΟ και τα Ηνωμένα Έθνη και η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση, φαίνεται να χρήζουν “επανεξέτασης” ώστε να καταστούν χρήσιμοι και αποτελεσματικοί σε ένα μεταβαλλόμενο παγκόσμιο σενάριο. Ως εκ τούτου, το σύστημα των ευρωπαϊκών χωρών καλείται να αναλάβει μεγαλύτερες ευθύνες για την ασφάλειά του, τουλάχιστον στην περιφέρειά του και σε γειτονικές περιοχές.

Οι ευρωπαίοι πολίτες, οι οποίοι διανύουν χρόνια ένα «α-ιστορικό κλίμα» υπερεκτιμούν τη συνάφεια και την ικανότητά τους και αρνούνται τα προβλήματα και τις ανάγκες για την υπεράσπισή τους, θα πρέπει να δώσουν μεγαλύτερη προσοχή στο μέλλον τους, σχεδιάζοντας και επαναπροσδιορίζοντάς το με βάση τις πραγματικές τους ανάγκες .

Ανάγκη για αλλαγή

Όσα έχει γίνει μέχρι στιγμής ώστε να προσαρμοστούν οι Διεθνείς Οργανισμοί στις αλλαγές που σημειώθηκαν δεν ήταν ειλικρινά επιτυχή. Οι κύριες αιτίες αυτής της αποτυχίας είναι η αδυναμία να διαπιστωθεί η ανάγκη αλλαγής, η απροθυμία να αλλάξει το status quo ακόμη και όταν καταστεί εμφανής η ανάγκη και, τέλος, η απουσία ορθής μεθοδολογικής προσέγγισης των προβλημάτων, όταν αντιμετωπιστούν.

Οι δυσκολίες προκύπτουν από την απουσία μιας γενικευμένης κουλτούρας στρατηγικής σκέψης. Η έλλειψη σκέψης, η ιστορική προοπτική και το όραμα σημαίνουν ότι δεν μπορούμε να κατανοήσουμε την ανάγκη αλλαγής μέχρι να μας χτυπήσει. Η επιθυμία να μην αλλάξει το status quo, από την άλλη πλευρά, είναι το αποτέλεσμα ενός ορισμένου πνεύματος ανωτερότητας, το αποτέλεσμα μιας κακώς συγκαλυμμένης αυτοπεποίθησης για παλιές επιτυχίες, αλλά πάνω απ ‘όλα είναι αποτέλεσμα της έλλειψης “θάρρους” σε όλους τους εμπλεκόμενους παράγοντες. Αυτός ο όρος προκύπτει από τον εγωισμό και την απροθυμία των εταιρειών μας και από την ηγεσία μας – σε όλα τα επίπεδα – να αναλαμβάνουμε κινδύνους που μας εμποδίζουν να πάρουμε τις απαραίτητες αποφάσεις, θυσιάζοντας κάτι σήμερα για να εξασφαλίσουμε ένα καλύτερο αύριο.

Αυτές οι ελλείψεις οδηγούν σε στρέβλωση της ορθής στρατηγικής προσέγγισης των προβλημάτων, αντικατοπτρίζονται και ενισχύονται σε κάθε προσπάθεια ανάλυσης ή εκτέλεσης μεταρρυθμίσεων και οδηγούν στην επικέντρωση κυρίως σε σχεδια εφαρμογής και βραχυπρόθεσμες λύσεις και όχι στους στόχους και σε βιώσιμες πρακτικές επίτευξης των στόχων . Στον κόσμο της ασφάλειας και της άμυνας, αυτός ο τρόπος διεξαγωγής έχει ιστορικά αποδειχθεί ότι έχει αρνητικές συνέπειες.

Οι ταπεινές μεταρρυθμίσεις που εισήχθησαν στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ τα τελευταία χρόνια ήταν ίσως απαραίτητες, αλλά σίγουρα όχι αποφασιστικές ούτε ικανές να δώσουν στους εν λόγω οργανισμούς τα εργαλεία που πρέπει ώστε να προσαρμοστούν στις ανάγκες που πρέπει να διασφαλίσουν. Η κλασική προσέγγιση  (Cash, Contribution and Capabilities ) δεν είναι αρκετή . Κατά την άποψη μου απαιτείται μια νέα : ικανότητα, αξιοπιστία και θάρρος.

Ικανότητα, κατανοητή όχι τόσο από τεχνική όσο και από επιχειρησιακή άποψη, αλλά ως ποιότητα των υπευθύνων λήψης αποφάσεων, οι οποίοι είναι επαγγελματισμός, εμπειρία, στρατηγικό όραμα, ηγετική ικανότητα , πνεύμα θυσίας και σοβαρότητα δράσης. Προκαθορίζουν την ενάρετη συμπεριφορά προς όφελος της κοινότητας και λιγότερο για τα προσωπικά συμφέροντα. Αυτά, και όχι άλλα, είναι τα χαρακτηριστικά που θα πρέπει να ανταμείβονται στην σταδιοδρομία και στις επιλογές για την πλήρωση σημαντικών θέσεων προκειμένου να οικοδομηθεί η κατάλληλη ηγεσία.

Αξιοπιστία, ως ο στόχος των ατόμων και των οργανισμών που εκπροσωπούν. Εκδηλώνεται με την ικανότητα να δώσει συγκεκριμένη συνέχεια σε ό, τι έχει καθιερωθεί, διατηρώντας τις συμφωνίες που έχουν γίνει και με συμπεριφορές συνεπείς με τους στόχους που έχουν καθιερωθεί με την πάροδο του χρόνου. Η αξιοπιστία ενός συστήματος αυξάνει την αξιοπιστία ενός ατόμου, δίνει μεγαλύτερη αξία στις προτάσεις που γίνονται και επιτρέπει την απόκτηση αξιοπιστίας και εμπιστοσύνης εκ μέρους εκείνων που πρέπει να ακολουθήσουν τις ενδείξεις που δίνονται, αυξάνοντας ουσιαστικά την ανθεκτικότητα και τη δύναμη του συστήματος.

Κουράγιο, απαραίτητο ώστε να αναλάβουμε την πορεία προσαρμογής των θεσμών και να κάνουμε τις απαραίτητες επιλογές. Απαιτεί την ανάληψη ευθύνης, την ταχύτητα λήψης αποφάσεων, την απλούστευση των διαδικασιών και των δομών και την αποποίηση του τι δεν είναι απαραίτητο, όπως οι συμβιβαστικές λύσεις με ευσεβείς προθέσεις.


*Στράτος Γεραγώτης, Διδάκτωρ Παν/μιου των Βρυξελλών, τ. Καθηγητής Ευρωπαϊκής Πολιτικής στο Παν/μιο της Pavia της Ιταλίας

Σχετικα Αρθρα

Η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies και άλλες τεχνολογίες καταγραφής για να εξασφαλίσει την σωστή λειτουργία της Δέχομαι Περισσότερα