Στην υπό τουρκική επιρροή «νέα Συρία» οι ΗΠΑ φεύγουν, οι Κούρδοι εγκαταλείπονται στο έλεος της Άγκυρας και η τζιχαντιστική απειλή επιστρέφει.
Η πτώση του καθεστώτος Άσαντ δεν οδήγησε στην αποκατάσταση της σταθερότητας στη Συρία, αλλά στη δημιουργία ενός νέου γεωπολιτικού κενού, το οποίο η Τουρκία έσπευσε να καλύψει. Και το έκανε όχι μόνο ως περιφερειακή δύναμη που επιδιώκει επιρροή, αλλά ως ο βασικός αρχιτέκτονας της νέας διακυβέρνησης στη Δαμασκό.
Στον πυρήνα αυτής της «νέας Συρίας» βρίσκεται το de facto καθεστώς του Αχμέντ αλ Σαράα, ενός ηγέτη με παρελθόν στην Αλ Κάιντα και με διασυνδέσεις με ισλαμιστικά δίκτυα που αποτέλεσαν τον κορμό του νέου συριακού στρατού.
Η άνοδος του νέου καθεστώτος δεν θα ήταν δυνατή χωρίς την προηγούμενη εξουδετέρωση των κουρδικών Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων, οι οποίες αποτελούσαν τον βασικό σύμμαχο της Δύσης στον πόλεμο κατά του ISIS.
Οι επιχειρήσεις των στηριζόμενων από την Τουρκία δυνάμεων και του λεγόμενου Συριακού Εθνικού Στρατού οδήγησαν στην κατάρρευση της κουρδικής διοίκησης σε κρίσιμες περιοχές της Βόρειας και Ανατολικής Συρίας.
Η εξέλιξη αυτή είχε άμεσες συνέπειες:
1) Οι κουρδικές δυνάμεις αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν θέσεις όπου φρουρούσαν χιλιάδες κρατούμενους τζιχαντιστές του ISIS.
2) Στρατόπεδα κράτησης αποδυναμώθηκαν ή εγκαταλείφθηκαν.
3) Περιοχές που βρίσκονταν υπό αυστηρό έλεγχο πέρασαν στα χέρια δυνάμεων με σαφώς διαφορετικές επιχειρησιακές προτεραιότητες.
Το αποτέλεσμα ήταν η δημιουργία ενός κενού ασφαλείας που επέτρεψε σε πυρήνες του ISIS να ανασυνταχθούν και να ενεργοποιήσουν εκ νέου δίκτυα που μέχρι τότε βρίσκονταν σε αδράνεια.
Η σταδιακή αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων από κρίσιμες βάσεις στη Συρία επιτάχυνε δραματικά αυτή τη διαδικασία. Οι ΗΠΑ είχαν αποτελέσει τον κύριο εγγυητή ασφάλειας των στρατοπέδων κράτησης τζιχαντιστών. Η αποχώρησή τους σήμανε τη μεταφορά της ευθύνης σε δυνάμεις που είτε δεν είχαν τη δυνατότητα είτε δεν είχαν την πολιτική βούληση να συνεχίσουν την ίδια στρατηγική.
Αναλύσεις διεθνών think tanks, όπως το Brookings Institution και το Institute for the Study of War, επισημαίνουν ότι η αποχώρηση των ΗΠΑ δημιούργησε συνθήκες που το ISIS επιχειρεί ήδη να εκμεταλλευτεί, ανασυγκροτώντας δίκτυα και στρατολογώντας νέους μαχητές.
Η Άγκυρα δεν περιορίστηκε στην πολιτική στήριξη του νέου καθεστώτος. Δημιούργησε και αξιοποίησε ένα ολόκληρο πλέγμα ένοπλων οργανώσεων που αποτέλεσαν τον πυρήνα του νέου συριακού στρατού.
Έρευνες και δικαστικές καταθέσεις αποκαλύπτουν ότι η τουρκική υπηρεσία πληροφοριών MIT συμμετείχε ενεργά στη μεταφορά όπλων και εξοπλισμού προς ισλαμιστικές οργανώσεις στη Συρία, ενώ δίκτυα που συνδέονται με την Τουρκία διευκόλυναν τη μετακίνηση, τη χρηματοδότηση και την επιχειρησιακή υποστήριξη τζιχαντιστών.
Η Τουρκία αποτέλεσε επίσης βασικό μεταφορικό κόμβο για χιλιάδες ξένους μαχητές που εντάχθηκαν στο ISIS, καθώς η γεωγραφική της θέση και η πολιτική ανοχής που ακολούθησε καθιστούν δυνατή τη μεταφορά ανθρώπινου δυναμικού και υλικών προς το συριακό μέτωπο.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, πρώην μαχητές του ISIS εντάχθηκαν σε φιλοτουρκικές ένοπλες μονάδες, που αποτέλεσαν τον κορμό των δυνάμεων οι οποίες ανέλαβαν τον έλεγχο περιοχών μετά την κατάρρευση της κουρδικής διοίκησης.
Η σύγκλιση αυτών των εξελίξεων με την κατάρρευση της κουρδικής άμυνας, την αποχώρηση των ΗΠΑ και την ανάληψη του ελέγχου από δυνάμεις που συνδέονται με την τουρκική στρατηγική δημιούργησαν τις ιδανικές συνθήκες για την επιστροφή της τζιχαντιστικής απειλής.
Το ISIS δεν χρειάζεται πλέον να κατακτήσει εδάφη για να επιβιώσει. Αρκεί να εκμεταλλευτεί το κενό εξουσίας. Και αυτό το κενό δημιουργήθηκε. Όχι τυχαία αλλά ως αποτέλεσμα μιας γεωπολιτικής αναδιάταξης στην οποία η Τουρκία διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο.
Η σημερινή Συρία δεν είναι απλώς ένα κράτος που προέκυψε μετά την πτώση ενός καθεστώτος. Είναι ένα κράτος που διαμορφώθηκε μέσα από δίκτυα, δομές και ένοπλες δυνάμεις που η ίδια η Τουρκία δημιούργησε, εξόπλισε και προστάτευσε.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν το ISIS θα επιχειρήσει να επιστρέψει. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν το νέο συριακό κράτος –όπως διαμορφώθηκε– έχει τη βούληση να το αποτρέψει. Γιατί η ιστορία έχει δείξει ότι οι τζιχαντιστές δεν εξαφανίζονται, απλώς αλλάζουν στολή!
