Οσα συμβαίνουν τις τελευταίες ημέρες ανάμεσα στην Τουρκία και το Ισραήλ –και κυρίως ανάμεσα στον Ερντογάν και τον Νετανιάχου– έχουν για την Ελλάδα πολύ μεγάλη σημασία.
Ο ισραηλινός βομβαρδισμός της συριακής αεροπορικής βάσης Abu al-Duhur, με φόντο τις πληροφορίες για ενδεχόμενη τουρκική στρατιωτική παρουσία εκεί, καθώς και η νέα μετωπική σύγκρουση μετά το αίτημα της Αγκυρας προς την Interpol για έκδοση Red Notice εναντίον του Ισραηλινού πρωθυπουργού, αποκαλύπτουν ότι το πρόβλημα δεν είναι οι «ελληνοτουρκικές διαφορές», αλλά ο τουρκικός αναθεωρητισμός.
Ιδιότυπη «φινλανδοποίηση»
Επί δεκαετίες, η Αγκυρα επιχειρεί να παρουσιάζει τις αξιώσεις της στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο ως μια διμερή διαφορά, η οποία περίπου περιμένει έναν συμβιβασμό και μια «δίκαιη μοιρασιά». Δεν είναι έτσι.
Η αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας, το casus belli, οι «γκρίζες ζώνες», η «Γαλάζια Πατρίδα», το τουρκολιβυκό μνημόνιο και η αμφισβήτηση των δικαιωμάτων των ελληνικών νησιών αποτελούν διαφορετικές εκφάνσεις της προσπάθειας της Τουρκίας να επιβάλει την αρχή ότι τίποτε δεν μπορεί να συμβεί χωρίς τη δική της έγκριση.
Με άλλα λόγια, στόχος είναι να οδηγηθεί μακροπρόθεσμα η Ελλάδα σε μια ιδιότυπη «φινλανδοποίηση»: να παραμείνει τυπικά κυρίαρχη χώρα, αλλά να αναγκάζεται να συνυπολογίζει την τουρκική βούληση πριν από κάθε σημαντική στρατηγική επιλογή στην ίδια της τη γεωγραφική περιφέρεια.
Στην Κύπρο, είτε μέσω της επιβολής λύσης δύο κρατών είτε μέσω μιας διευθέτησης που θα αφήνει στην Αγκυρα αποφασιστικό στρατηγικό έλεγχο, ο μακροπρόθεσμος κίνδυνος είναι η Κυπριακή Δημοκρατία να περιοριστεί σε καθεστώς εξάρτησης. Παράλληλα, τα Κατεχόμενα κινδυνεύουν να παγιωθούν ως προκεχωρημένο στρατιωτικό φυλάκιο της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο και στη Μέση Ανατολή.
Και ξαφνικά το Ισραήλ βρίσκεται αντιμέτωπο με την ίδια λογική. Εκεί έγκειται, ίσως, το ισχυρότερο διπλωματικό επιχείρημα που προσφέρουν στην Αθήνα οι τελευταίες εξελίξεις. Οταν η ίδια δύναμη ακολουθεί παρόμοια συμπεριφορά απέναντι σε διαφορετικές χώρες, σε διαφορετικά γεωγραφικά μέτωπα και για διαφορετικά ζητήματα, γίνεται πολύ δυσκολότερο να υποστηριχθεί ότι πρόκειται απλώς για «διμερείς διαφορές».
Η εφημερίδα «Jerusalem Post» μετέφερε προειδοποίηση υψηλόβαθμου Ισραηλινού αξιωματούχου των υπηρεσιών πληροφοριών, σύμφωνα με την οποία, εάν το Ισραήλ δεν χαράξει εγκαίρως κόκκινες γραμμές, κάποια ημέρα θα αντιμετωπίσει τουρκικά άρματα και φρεγάτες. Η Αγκυρα επιχειρεί να αποκτήσει καθοριστική επιρροή στη μετα-Ασαντ συριακή πραγματικότητα μέσω στρατιωτικής συνεργασίας, εκπαίδευσης, εξοπλισμών και πιθανής χρήσης στρατιωτικών εγκαταστάσεων. Για το Ισραήλ αυτό αποτελεί κόκκινη γραμμή. Το πλήγμα στην Abu al-Duhur πρέπει να διαβαστεί μέσα σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο. Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η πληροφορία ότι η Τουρκία έφθασε κοντά στην απογείωση μαχητικών, προκειμένου να αντιδράσει στην ισραηλινή επίθεση.
Ταυτόχρονα, η σύγκρουση Τουρκίας-Ισραήλ έχει αποκτήσει και προσωπικά χαρακτηριστικά. Μετά το τουρκικό αίτημα προς την Interpol για έκδοση Red Notice κατά του Νετανιάχου, η Ιερουσαλήμ απάντησε με πρωτοφανή σκληρότητα, την οποία Αθήνα και Λευκωσία δεν πρέπει να προσπεράσουν.
Η ισραηλινή αντίδραση περιλάμβανε και την καταγγελία ότι ο Ερντογάν «κατέχει τη μισή Κύπρο». Αυτό δημιουργεί μια σημαντική ευκαιρία για την ελληνική διπλωματία, ώστε να διεθνοποιήσει με πολύ μεγαλύτερη ένταση το πραγματικό πρόβλημα.
Κομμάτια του ίδιου παζλ
Οι προκλήσεις στο Αιγαίο, η κατοχή της Κύπρου και η «Γαλάζια Πατρίδα» αποτελούν κομμάτια μιας ενιαίας αντίληψης. Σύμφωνα με αυτήν, η Τουρκία διεκδικεί δικαίωμα συναπόφασης και, τελικά, βέτο στις στρατηγικές επιλογές των κρατών που βρίσκονται γύρω της. Γι’ αυτό η στρατηγική σχέση Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ αποκτά σήμερα διαφορετικό περιεχόμενο. Δεν στηρίζεται μόνο στην ενέργεια, στις στρατιωτικές ασκήσεις ή σε συγκυριακές κοινές επιδιώξεις.
Στηρίζεται όλο και περισσότερο στην κοινή ανάγκη να μην επιτραπεί σε μια περιφερειακή αναθεωρητική δύναμη να αποκτήσει το δικαίωμα να ασκεί βέτο, ανάλογα με το τι τη συμφέρει. Η Αθήνα, επομένως, πρέπει να αξιοποιήσει διπλωματικά την αντιπαράθεση Τουρκίας-Ισραήλ. Το Ισραήλ βιώνει σήμερα, με διαφορετικούς όρους και σε διαφορετικό γεωγραφικό χώρο, αυτό για το οποίο Ελλάδα και Κύπρος προειδοποιούν εδώ και χρόνια: ότι το πρόβλημα βρίσκεται στην ίδια την αναθεωρητική, νεοοθωμανική αντίληψη της Αγκυρας.
