Η υπόθεση του Αλεξέι Ναβάλνι επιστρέφει με νέα, εκρηκτικά και δηλητηριώδη δεδομένα.
Πέντε ευρωπαϊκές χώρες κατέληξαν, ύστερα από εργαστηριακές αναλύσεις, ότι στο σώμα του ανιχνεύθηκε επιβατιδίνη, μια εξαιρετικά σπάνια νευροτοξίνη που εντοπίζεται σε δηλητηριώδεις βατράχους της Νότιας Αμερικής. Η ουσία αυτή, έως και 200 φορές ισχυρότερη από τη μορφίνη, προκαλεί μυϊκές συσπάσεις, παράλυση, αναπνευστική ανεπάρκεια και θάνατο μέσα σε λίγα λεπτά σε επαρκή δόση.
Οι ρωσικές αρχές είχαν ανακοινώσει ότι ο 47χρονος πολιτικός «ένιωσε αδιαθεσία μετά από περίπατο» στη φυλακή της Σιβηρίας και κατέρρευσε τον Φεβρουάριο του 2024. Το κοινό ανακοινωθέν Ηνωμένου Βασιλείου, Γαλλίας, Γερμανίας, Σουηδίας και Ολλανδίας επισημαίνει ότι δεν υπάρχει αθώα εξήγηση για την παρουσία της τοξίνης, η οποία δεν απαντάται φυσικά στη Ρωσία. Η Μόσχα επιμένει στη γραμμή των «φυσικών αιτίων».
Δηλητήρια με… παράδοση
Η υπόθεση Ναβάλνι δεν είναι μεμονωμένο περιστατικό. Από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, δηλητηριάσεις και «ατυχήματα» συνθέτουν ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο. Το 2006 ο πρώην πράκτορας Αλεξάντερ Λιτβινένκο πέθανε στο Λονδίνο έπειτα από κατανάλωση τσαγιού με πολώνιο-210, ένα ραδιενεργό ισότοπο που δεν είναι εύκολο να το προμηθευτεί κανείς. Βρετανική έρευνα κατέληξε ότι η δολοφονία «πιθανότατα εγκρίθηκε» από το Κρεμλίνο. Η Ρωσία αρνήθηκε κάθε εμπλοκή.
Δώδεκα χρόνια αργότερα, το 2018, ο διπλός πράκτορας Σεργκέι Σκριπάλ και η κόρη του δηλητηριάστηκαν στο Σάλσμπερι με νευροτοξικό παράγοντα Νόβιτσοκ. Επέζησαν, όμως μια άσχετη Βρετανίδα, η Ντον Στέρτζις, πέθανε όταν ήρθε σε επαφή με την ουσία. Η υπόθεση προκάλεσε διπλωματικό σεισμό και μαζικές απελάσεις διπλωματών. Ο ίδιος ο Ναβάλνι είχε δηλητηριαστεί το 2020 με Νόβιτσοκ και διακομίστηκε στο Βερολίνο, όπου ανάρρωσε. Επέστρεψε στη Ρωσία γνωρίζοντας το ρίσκο. Το πλήρωσε με φυλάκιση 19 ετών και, όπως φαίνεται, με τη ζωή του.
Δεν είναι όλες οι υποθέσεις δηλητηριάσεις. Το 2015 ο πρώην αναπληρωτής πρωθυπουργός Μπόρις Νεμτσόφ δολοφονήθηκε με τέσσερις σφαίρες στην πλάτη σε γέφυρα λίγα μέτρα από το Κρεμλίνο. Πέντε Τσετσένοι καταδικάστηκαν, όμως οι συγγενείς του υποστήριξαν ότι οι εντολείς δεν αποκαλύφθηκαν ποτέ.
Η δημοσιογράφος Άννα Πολιτκόφσκαγια, γνωστή για τα ρεπορτάζ της στην Τσετσενία, πυροβολήθηκε στο ασανσέρ της πολυκατοικίας της το 2006. Οι φυσικοί αυτουργοί καταδικάστηκαν, αλλά το ποιος έδωσε την εντολή παραμένει αδιευκρίνιστο.
Στη λίστα προστέθηκε και ο επικεφαλής της Wagner Group Γεβγκένι Πριγκόζιν, ο οποίος σκοτώθηκε το 2023 όταν το ιδιωτικό του αεροσκάφος συνετρίβη μετά από έκρηξη, δύο μήνες μετά την αποτυχημένη ανταρσία του. Το Κρεμλίνο αρνήθηκε κάθε εμπλοκή, όμως δυτικές υπηρεσίες έκαναν λόγο για εσκεμμένη ενέργεια.
Τα τελευταία χρόνια δεκάδες στελέχη επιχειρήσεων ενέργειας, αξιωματούχοι και ολιγάρχες βρέθηκαν νεκροί από πτώσεις από παράθυρα, φερόμενες αυτοκτονίες ή «καρδιακές ανακοπές». Σε αρκετές περιπτώσεις τα πορίσματα έκλεισαν γρήγορα, χωρίς περαιτέρω διερεύνηση.
Το Κρεμλίνο απορρίπτει κάθε κατηγορία και μιλά για «αντιρωσική υστερία». Ωστόσο, το επαναλαμβανόμενο μοτίβο δηλητηριάσεων, πυροβολισμών και ανεξήγητων δυστυχημάτων δημιουργεί ένα βαρύ ιστορικό.
Η επιβατιδίνη στην υπόθεση Ναβάλνι προσθέτει ένα ακόμη κεφάλαιο. Μια τοξίνη που δεν ανιχνεύεται εύκολα, που μπορεί να παρασκευαστεί συνθετικά και που προκαλεί θάνατο χωρίς εμφανή ίχνη. Εάν επιβεβαιωθεί οριστικά, θα πρόκειται για ένα από τα πιο εξελιγμένα παραδείγματα χρήσης βιοτοξίνης εναντίον πολιτικού αντιπάλου.
Το ερώτημα δεν είναι μόνο πώς πέθανε ο Ναβάλνι. Είναι πόσοι πριν από αυτόν «ένιωσαν αδιαθεσία» και δεν γύρισαν ποτέ σπίτι. Και εάν η φράση «φυσικά αίτια» έχει αποκτήσει στη σύγχρονη ρωσική πολιτική μια διαφορετική, πιο σκοτεινή σημασία.
