Τον δρόμο για τη Βουλή αναμένεται να πάρει σύντομα η πρωτοβουλία της Νίκης Κεραμέως για την προστασία των εργαζόμενων σε διαδικτυακές πλατφόρμες ντελίβερι.
Η υπουργός Εργασίας πρόσφατα παρέλαβε πόρισμα της νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής Εργασίας, για την ενσωμάτωση της Ευρωπαϊκής Οδηγίας 2024/2831 που αφορά τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας των εργαζόμενων σε πλατφόρμες.
Με το προωθούμενο σχέδιο νόμου το υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης θέτει, για πρώτη φορά, διακριτά όρια στη χρήση αλγοριθμικών και αυτοματοποιημένων συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης που αξιοποιούνται στη διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού, προκειμένου να περιοριστεί η ανεξέλεγκτη λειτουργία τους που αποβαίνει σε βάρος των εργαζόμενων.
Τα προβλήματα των εργαζομένων στις πλατφόρμες
Τα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι εργαζόμενοι στις ψηφιακές πλατφόρμες (όπως διανομείς σε efood, Wolt, BOX) σχετίζονται με την αλγοριθμική διαχείριση, την επισφάλεια και την έλλειψη εργασιακών δικαιωμάτων. Η ψηφιακή πλατφόρμα είναι αυτή που καθορίζει ποιος θα πάρει μια παραγγελία, πώς θα αξιολογηθεί η δουλειά του, ποια αμοιβή θα λάβει και, τελικά, αν θα συνεχίσει να έχει πρόσβαση στην εφαρμογή. Οι αποφάσεις αυτές λαμβάνονται από αλγορίθμους, χωρίς την άμεση παρέμβαση κάποιου στελέχους της εταιρείας.
Σε αυτό το πεδίο επιχειρεί να παρέμβει το υπό προετοιμασία νομοσχέδιο του υπουργείου Εργασίας, με στόχο να θέσει σαφέστερους κανόνες για τους εργαζόμενους στις ψηφιακές πλατφόρμες. Η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης και των αυτοματοποιημένων συστημάτων έχει δημιουργήσει νέα δεδομένα στην εργασία, από την ανάθεση καθηκόντων και τον καθορισμό της αμοιβής έως την αναστολή λογαριασμών και τη λύση μιας συμβατικής σχέσης.
Περιορισμοί στα προσωπικά δεδομένα
Το σχέδιο του υπουργείου προβλέπει περιορισμούς στην επεξεργασία προσωπικών δεδομένων στο πλαίσιο της αλγοριθμικής διαχείρισης. Μεταξύ των κατηγοριών που, σύμφωνα με την περιγραφή των προτεινόμενων ρυθμίσεων, δεν θα επιτρέπεται να αξιοποιούνται, περιλαμβάνονται δεδομένα για τη συναισθηματική ή ψυχολογική κατάσταση των εργαζόμενων, στοιχεία από ιδιωτικές συνομιλίες και επικοινωνίες, καθώς και δεδομένα που συλλέγονται σε περιόδους κατά τις οποίες ο εργαζόμενος δεν παρέχει εργασία. Στους περιορισμούς αναφέρονται επίσης η επεξεργασία βιομετρικών δεδομένων για αναγνώριση ταυτότητας και η πρόβλεψη συνδικαλιστικής δραστηριότητας ή άσκησης συλλογικών δικαιωμάτων.
Διακρίσεις από τους αλγορίθμους
Οι αλγόριθμοι που αναθέτουν τις παραγγελίες πολλές φορές δεν λειτουργούν δίκαια. Και αυτό γιατί δομούνται πάνω σε ιστορικά δεδομένα που ενδέχεται να αναπαράγουν προκαταλήψεις. Κατ’ αρχάς, καταγράφονται έμμεσες διακρίσεις. Ερευνες δείχνουν ότι οι αλγόριθμοι τείνουν να υποβαθμίζουν τη βαθμολογία ή να μειώνουν την ανάθεση εργασιών σε γυναίκες, μεγαλύτερους σε ηλικία εργαζόμενους ή μετανάστες, επειδή τα συστήματα αυτά δεν λαμβάνουν υπ’ όψιν ασυνήθιστες καθυστερήσεις (π.χ. θέματα ασφάλειας ή σωματικής αντοχής).
Διαφάνεια και ανθρώπινη εποπτεία
Οι επιχειρήσεις θα πρέπει να παρέχουν σαφή και επαρκή ενημέρωση για τον τρόπο λειτουργίας των συστημάτων που παρακολουθούν ή αξιολογούν την εργασία. Η ενημέρωση θα αφορά, μεταξύ άλλων, τα δεδομένα και τις ενέργειες που παρακολουθούνται, τον σκοπό της παρακολούθησης και τους λόγους για αποφάσεις όπως ο περιορισμός ή η αναστολή λογαριασμού, η άρνηση πληρωμής ή άλλες αποφάσεις με αντίστοιχες επιπτώσεις για τον εργαζόμενο. Η ενημέρωση θα απευθύνεται στους εργαζόμενους και στους εκπροσώπους τους, ενώ οι αρμόδιες εθνικές αρχές θα μπορούν να τη ζητούν.
Κεντρικό στοιχείο των προτεινόμενων ρυθμίσεων είναι η διασφάλιση ουσιαστικής ανθρώπινης εποπτείας. Οι επιχειρήσεις θα πρέπει να ορίσουν κατάλληλα εκπαιδευμένο και εξουσιοδοτημένο προσωπικό, με την αναγκαία τεχνική επάρκεια, ώστε να ελέγχει τις σημαντικές αποφάσεις που λαμβάνονται ή υποστηρίζονται από αυτοματοποιημένα συστήματα. Το προσωπικό αυτό θα πρέπει να μπορεί να αξιολογεί τις αποφάσεις και, όπου απαιτείται, να τις ανακαλεί.
Δικαίωμα εξήγησης και επανεξέτασης
Παράλληλα, κατοχυρώνεται η δυνατότητα του εργαζόμενου να ζητά εξήγηση από φυσικό πρόσωπο για απόφαση που τον επηρεάζει και έχει ληφθεί με τη συνδρομή αυτοματοποιημένου συστήματος. Η εξήγηση θα πρέπει να είναι κατανοητή και επαρκής, ενώ προβλέπεται και δικαίωμα επανεξέτασης σημαντικών αποφάσεων. Το αίτημα θα πρέπει να απαντάται χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση και με σαφή αιτιολόγηση.
Τέλος, το σχέδιο προβλέπει ενημέρωση και διαβούλευση με τους εκπροσώπους των εργαζομένων για ζητήματα αλγοριθμικής διαχείρισης. Το ζητούμενο είναι να μη μετατρέπεται ο αλγόριθμος σε μια αδιαφανή «διοίκηση» της εργασίας, απέναντι στην οποία ο εργαζόμενος δεν έχει τρόπο να ζητήσει εξηγήσεις ή να αμφισβητήσει μια απόφαση. Οι τελικές διατάξεις και το ακριβές πεδίο εφαρμογής θα αποσαφηνιστούν με την κατάθεση και την επεξεργασία του νομοσχεδίου.
