Η εξόντωση Λαριτζανί αναδιαμορφώνει την ισορροπία ισχύος στο Ιράν και εντείνει την αβεβαιότητα για την επόμενη ημέρα.
Η επιβεβαιωμένη –από ισραηλινές πηγές– δολοφονία του Αλί Λαριτζανί σηματοδοτεί ένα από τα πιο κρίσιμα πλήγματα στην κορυφή της ιρανικής εξουσίας από την έναρξη της σύγκρουσης. Πρόκειται για την πλέον στοχευμένη ενέργεια κατά ανώτατου αξιωματούχου μετά τον θάνατο του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, με πολλούς αναλυτές να υποστηρίζουν ότι η απώλεια του Λαριτζανί ενδέχεται να έχει ακόμη βαθύτερες συνέπειες για τη λειτουργία του καθεστώτος.
Σύμφωνα με το Ισραήλ, ο επικεφαλής Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν –και κατά πολλούς ο άνθρωπος που κινούσε τα νήματα στο παρασκήνιο– είναι νεκρός, αν και μέχρι στιγμής δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση από την Τεχεράνη.
Ο «αρχιτέκτονας» του συστήματος εξουσίας
Ο Αλί Λαριτζανί δεν ήταν απλώς ένας ακόμη υψηλόβαθμος αξιωματούχος. Θεωρούνταν ο de facto διαχειριστής της εξουσίας, ο άνθρωπος που εξασφάλιζε τη συνοχή ενός εξαιρετικά πολύπλοκου και ανταγωνιστικού πολιτικο-στρατιωτικού μηχανισμού.
Ο ρόλος του περιλάμβανε:
- Συντονισμό μεταξύ θεσμών και κέντρων ισχύος
- Διαχείριση διπλωματικών διαύλων με τη Δύση
- Έλεγχο εσωτερικών ισορροπιών
- Σχεδιασμό της διαδοχής στην ηγεσία
Σε αντίθεση με τον Αλί Χαμενεΐ, που ενσάρκωνε τη θρησκευτική και θεσμική εξουσία, ο Λαριτζανί ήταν ο άνθρωπος που κρατούσε πρακτικά το σύστημα σε λειτουργία.
Γιατί η απώλειά του θεωρείται καθοριστική
Η σημασία της εξόντωσής του εντοπίζεται στο γεγονός ότι ο ρόλος του ήταν μη θεσμοθετημένος και άρα δυσαναπλήρωτος. Δεν υπάρχει σαφής διάδοχος με το ίδιο επίπεδο γνώσης, επιρροής και διεθνών επαφών.
Το ιρανικό σύστημα εξουσίας βασίζεται σε ένα πλέγμα αλληλοεξαρτώμενων δομών, όπου:
- ο πρόεδρος,
- οι Φρουροί της Επανάστασης,
- και οι θρησκευτικοί θεσμοί συμβιώνουν σε εύθραυστη ισορροπία.
Ο Λαριτζανί λειτουργούσε ως κεντρικός «διαμεσολαβητής», αποτρέποντας εσωτερικές συγκρούσεις.
Η απουσία του ενδέχεται να οδηγήσει σε:
- εσωτερικές τριβές
- αποδιοργάνωση στη λήψη αποφάσεων
- περιορισμό διπλωματικών επιλογών
Η πορεία ενός «ανθρώπου του μηχανισμού»
Με πορεία δεκαετιών στο ιρανικό κατεστημένο, ο Λαριτζανί είχε διατελέσει:
- υπουργός Πολιτισμού
- επικεφαλής της κρατικής τηλεόρασης
- γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας
- πρόεδρος του Κοινοβουλίου για 12 χρόνια
Παράλληλα, υπήρξε κομβικός διαπραγματευτής για το πυρηνικό πρόγραμμα και βασικός σύνδεσμος με διεθνείς ηγέτες, όπως ο Βλαντιμίρ Πούτιν.
Η εμπειρία και οι διασυνδέσεις του τον καθιστούσαν έναν από τους λίγους αξιωματούχους που μπορούσαν να γεφυρώσουν το χάσμα μεταξύ σκληροπυρηνικών και πραγματιστών.
Πώς έγινε η επίθεση
Σύμφωνα με πληροφορίες, ο Λαριτζανί σκοτώθηκε σε στοχευμένο πλήγμα στην Τεχεράνη, πιθανότατα σε κρησφύγετο όπου βρισκόταν μαζί με τον γιο του. Η επιχείρηση φέρεται να είχε σχεδιαστεί νωρίτερα, αλλά εκτελέστηκε όταν επιβεβαιώθηκε η παρουσία του στο σημείο.
Υπενθυμίζεται ότι λίγες ημέρες πριν, οι ΗΠΑ είχαν ανακοινώσει επικήρυξη 10 εκατ. δολαρίων για πληροφορίες σχετικά με κορυφαίους Ιρανούς αξιωματούχους, μεταξύ των οποίων και ο ίδιος.
Η επόμενη ημέρα: Αβεβαιότητα και κίνδυνος αποσταθεροποίησης
Η απώλεια του Λαριτζανί αφήνει το Ιράν χωρίς έναν αξιόπιστο διαπραγματευτή και χωρίς το πρόσωπο που μπορούσε να κρατήσει ενωμένο το σύστημα εξουσίας.
Την ίδια ώρα:
- ο νέος ανώτατος ηγέτης Μοτζτάμπα Χαμενεΐ παραμένει απόν από το δημόσιο πεδίο,
- ενώ η ικανότητά του να ελέγξει την κατάσταση αμφισβητείται έντονα.
Παρότι η εξέλιξη αυτή ενδέχεται να εξυπηρετεί όσους επιδιώκουν την αποδυνάμωση ή ακόμη και την κατάρρευση της Ισλαμικής Δημοκρατίας, δημιουργεί ταυτόχρονα σοβαρά εμπόδια σε μια ενδεχόμενη διπλωματική διέξοδο.
