Στην εποχή των social media και του 24ώρου ειδησεογραφικού κύκλου, όπου η εικόνα προηγείται και υπερισχύει του μηνύματος, η πολιτική επικοινωνία αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την επιτυχία ή την αποτυχία ενός ηγέτη.
Τα πρόσφατα γεγονότα στο Ηνωμένο Βασίλειο ανέδειξαν με τον πιο περίτρανο τρόπο ότι ακόμη και το σημαντικότερο πολιτικό μήνυμα μπορεί να χαθεί όταν η επικοινωνιακή στρατηγική αποδεικνύεται ανεπαρκής.
Η ανακοίνωση χρονοδιαγράμματος παραίτησης του Sir Keir Starmer (Σέρ Κίρ Στάρμερ) από την πρωθυπουργία και την ηγεσία του Εργατικού κόμματος τη Δευτέρα 22/06, σημαδεύτηκε από μια σειρά συμβολισμών και αστοχιών που επισκίασαν το ίδιο το περιεχόμενο του διαγγέλματος. Η επιλογή του υπαίθριου χώρου έξω από την διασημότερη πόρτα του κόσμου στην Downing Street 10 επέτρεψε στον γνωστό ακτιβιστή εναντίον του Brexit, Steve Bray (Στίβ Μπρέι) να καλύψει την ομιλία με δυνατή μουσική, μετατρέποντας μια ιστορική πολιτική στιγμή σε επικοινωνιακό φιάσκο. Επομένως, αντί η κοινή γνώμη να εστιάσει στο απολογιστικό μήνυμα του πρωθυπουργού που επεδίωκε να εκπέμψει ως ύστατη πολιτική παρακαταθήκη, η δημόσια συζήτηση περιστράφηκε γύρω από τη μουσική που ακουγόταν στα 3 από τα 6 λεπτά της ομιλίας, συγκεκριμένα τον Ύμνο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δηλαδή την «Ωδή στη χαρά» από την 9η συμφωνία του Μπετόβεν.
Το δις εξαμαρτείν…
Ωστόσο, επειδή το περιστατικό αυτό δεν ήταν πρωτοφανές το λάθος αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Μόλις δυο χρόνια νωρίτερα, στις 22/05/2024 μπροστά στην ίδια μαύρη πόρτα, ο (τότε) Συντηρητικός πρωθυπουργός κ. Rishi Sunak (Ρίσι Σούνακ) είχε υποπέσει σε παρόμοιο λάθος κατά την ανακοίνωση πρόωρων εκλογών. Η εικόνα του να μιλά υπό καταρρακτώδη βροχή χωρίς ομπρέλα ή κάτω από σκέπαστρο, υπό τους ήχους του ανεπίσημου ύμνου του Εργατικού κόμματος «Things Can Only Get Better», (που είχε βάλει μέσα από ηχεία και τότε ο Στίβ Μπρέι), κυριάρχησε στα μέσα ενημέρωσης. Το πολιτικό του μήνυμα χάθηκε και αντικαταστάθηκε από μια εικόνα που πολλοί ερμήνευσαν ως σύμβολο πολιτικής αδυναμίας και επερχόμενης ήττας.
Οι σύμβουλοι επικοινωνίας οφείλουν να προετοιμάζονται, να διαβλέπουν πιθανούς κινδύνους, να αξιολογούν το περιβάλλον της ανακοίνωσης και να διασφαλίζουν ότι τίποτα δεν θα αποσπάσει την προσοχή από το μήνυμα. Στην περίπτωση του κ. Σούνακ, οι πληροφορίες για τις δυσμενείς καιρικές συνθήκες και τη μόνιμη παρουσία ακτιβιστών ήταν γνωστές εκ των προτέρων. Παρ’ όλα αυτά, δεν ελήφθησαν τα απαραίτητα μέτρα προστασίας ούτε εξετάστηκε η επιλογή μιας ανακοίνωσης σε εσωτερικό χώρο, η οποία θα απέτρεπε τα προβλήματα. Το αρνητικό αυτό προηγούμενο καθιστά την ολιγωρία και την αναποτελεσματικότητα της επικοινωνιακής ομάδας του κ. Στάρμερ ακόμα μεγαλύτερη αφού δεν διδάχθηκε από τα λάθη, δεν αξιολόγησε σωστά και εν τέλει δεν απέφυγε την επανάληψη των δυστοκιών του πρόσφατου παρελθόντος στο ίδιο σημείο με παρόμοιες συνθήκες. Τραγική ειρωνεία της τύχης αποτελεί το ότι η επικοινωνιακά καταστροφική εικόνα του κ. Σούνακ επηρέασε και τις εκλογές στις οποίες θριάμβευσε τότε ο κ. Στάρμερ.
Μια selfie…χίλιες λέξεις
Η πολιτική επικοινωνία βασίζεται στη σημειολογία. Κάθε εικόνα, κάθε σκηνικό και κάθε λεπτομέρεια μεταφέρει μηνύματα στο κοινό. Ένας πρωθυπουργός που στην είσοδο του Πρωθυπουργικού Μεγάρου εμφανίζεται μουσκεμένος από τη βροχή ή / και αδυνατεί να ακουστεί λόγω εξωτερικών παρεμβάσεων δεν εκπέμπει σταθερότητα, έλεγχο και αυτοπεποίθηση. Αντιθέτως, αντί να εμπνέει εμπιστοσύνη, αποπνέει αδυναμία και ανασφάλεια, ανεξαρτήτως του περιεχομένου της ομιλίας του.
Την ίδια στιγμή, η επιτυχημένη επικοινωνιακή διαχείριση από άλλους πολιτικούς ανέδειξε την καίρια διαφορά που μπορεί να κάνει μια άρτια σχεδιασμένη εικόνα. Εν αντιθέσει με τον κ. Στάρμερ, ο (διαφαινόμενος) διάδοχος του στην ηγεσία κ. Andy Burnham (Άντι Μπέρναμ) είχε μια άκρως επιτυχημένη επικοινωνιακά στιγμή που λειτούργησε αποτελεσματικότερα από κάθε πολιτική δήλωση. Εν προκειμένω, με τη selfie φωτογραφία που έβγαλε με 200 βουλευτές της συμπολίτευσης (μετά την ορκωμοσία του ως βουλευτής το απόγευμα της Δευτέρας) στο lobby της Βουλής των Κοινοτήτων, προέβαλε ένα σαφές και εμφατικό μήνυμα ενότητας, στήριξης και πολιτικής δυναμικής. Έτσι, με αυτή την επίδειξη ισχύος που κοσμούσε τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων της Τρίτης σε μεγαλύτερο βαθμό από την εικόνα παραίτησης του κ. Στάρμερ, ουσιαστικά η κούρσα διαδοχής ολοκληρώθηκε πριν καν αρχίσει.
Εν κατακλείδι, στη σύγχρονη πολιτική η επικοινωνία έχει αναδειχθεί στο ισχυρότερο εργαλείο διαμόρφωσης της κοινής γνώμης και σε αναπόσπαστο μέρος της ηγεσίας. Πλέον οι πολίτες δεν αξιολογούν απλώς τα λόγια των ηγετών, αλλά εστιάζουν κυρίως στις εικόνες που τα συνοδεύουν. Συμπερασματικά, όταν η επικοινωνιακή στρατηγική αποτυγχάνει, τα λάθη όπως στις προαναφερθείσες περιπτώσεις συχνά κοστίζουν ακριβά με αποτέλεσμα ακόμη και οι σημαντικότερες πολιτικές στιγμές και πρωτοβουλίες να χάνονται μέσα στον «θόρυβο» της επικαιρότητας.
* Ο Μιχάλης Αράπης (LLB, LLM, MA) είναι νομικός με μεταπτυχιακά στο «Διεθνές Εμπορικό Δίκαιο» και στον τομέα του «Κυβερνοεγκλήματος και της Τρομοκρατίας». Είναι ιδρυτής και πρόεδρος της Ε.Κ.Ο. Επιστημόνων Ηνωμένου Βασιλείου (H.B.) και μέλος του Δ.Σ. του Think Tank «Synergia».
