Οι Ευρωπαίοι υπουργοί συζητούν σχέδιο μεταφοράς απορριφθέντων αιτούντων άσυλο σε τρίτες χώρες, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Ριζικές αλλαγές στη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών εξετάζουν ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, καθώς στο επίκεντρο των διαβουλεύσεων βρίσκεται η δημιουργία «κέντρων επιστροφής» εκτός ευρωπαϊκού εδάφους για άτομα των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί. Η πρωτοβουλία, που αναμένεται να συζητηθεί σε υψηλό επίπεδο στη Μολδαβία, σηματοδοτεί τη στροφή πολλών κρατών της Ευρώπης προς πιο αυστηρές πολιτικές ελέγχου των συνόρων και των επιστροφών μεταναστών. Παράλληλα, η συζήτηση προκαλεί έντονες αντιπαραθέσεις γύρω από την εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, με οργανώσεις και νομικούς κύκλους να προειδοποιούν για κινδύνους παραβίασης θεμελιωδών δικαιωμάτων προσφύγων και αιτούντων άσυλο. Στο τραπέζι βρίσκονται ήδη πιθανές χώρες υποδοχής εκτός ΕΕ, ενώ αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ζητούν μεγαλύτερη ευελιξία στις απελάσεις και περιορισμό των νομικών εμποδίων που μπλοκάρουν τις επιστροφές.
Οι Ευρωπαίοι υπουργοί θα συζητήσουν αυτή την εβδομάδα σχέδια για την αποστολή χιλιάδων μεταναστών, των οποίων η αίτηση για άσυλο απορρίφθηκε, σε κέντρα φιλοξενίας τρίτων χωρών, δήλωσε στον Guardian ο επικεφαλής του οργανισμού ανθρωπίνων δικαιωμάτων της ηπείρου.
Η διακήρυξη και οι αντιδράσεις
Ο Αλέν Μπερσέ, γενικός γραμματέας του Συμβουλίου της Ευρώπης, ανέφερε ότι οι συζητήσεις σχετικά με την απομάκρυνση ανθρώπων που έφτασαν στην Ευρώπη μέσω παράτυπων διαδρομών θα πραγματοποιηθούν «σε πολυμερές επίπεδο» κατά τη συνάντηση στη Μολδαβία την Παρασκευή.
Οι υπουργοί αναμένεται επίσης να ανακοινώσουν μια πολιτική διακήρυξη που θα αναγνωρίζει το δικαίωμα των κρατών να ελέγχουν τα σύνορά τους, έπειτα από ισχυρισμούς ότι οι νόμοι για τα ανθρώπινα δικαιώματα έχουν εμποδίσει την απέλαση αλλοδαπών που έχουν διαπράξει εγκλήματα και ανεπιθύμητων αιτούντων άσυλο.
Αρκετοί υπουργοί Εσωτερικών έχουν ζητήσει αλλαγές στην ερμηνεία της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΣΔΑ), σημειώνει το βρετανικό μέσο.
Οι σχεδιαζόμενες κινήσεις αναμένεται να προκαλέσουν αντιδράσεις των οργανώσεων για τα ανθρώπινα δικαιώματα στο Ηνωμένο Βασίλειο. Αιτούντες άσυλο είχαν προσφύγει επιτυχώς κατά των σχεδίων της συντηρητικής κυβέρνησης να τους μεταφέρει σε κέντρο τρίτης χώρας στη Ρουάντα, επικαλούμενοι την ΕΣΔΑ.
Οι οργανώσεις προσφύγων έχουν δηλώσει ότι η υπονόμευση της σύμβασης ενέχει τον κίνδυνο αποδυνάμωσης της προστασίας των πιο ευάλωτων ομάδων της κοινωνίας, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που φεύγουν από πόλεμο και διώξεις.
Μιλώντας πριν από τη διάσκεψη του Συμβουλίου στο Κισινάου, την πρωτεύουσα της Μολδαβίας, ο Μπερσέ δήλωσε:
«Η συζήτηση για τα κέντρα υποδοχής (hubs) αποτέλεσε ένα σημαντικό στοιχείο. Όλοι γνωρίζουμε ότι το θέμα έχει συζητηθεί σε διάφορες χώρες. Πλέον θα συζητηθεί σε πολυμερές επίπεδο.
Πρόκειται για πρόοδο, υπό την έννοια ότι μπορούμε να αντιμετωπίσουμε πολιτικά ζητήματα που μέχρι πρότινος συζητούνταν μόνο σε εθνικό επίπεδο. Επομένως, τα hubs θα τεθούν στο τραπέζι και θα πρέπει να δούμε πώς μπορεί να εφαρμοστεί ένα τέτοιο σχέδιο».
Ωστόσο, ο Μπερσέ επέμεινε ότι θα είναι «σημαντικό» οι μετανάστες που απομακρύνονται από «ευρωπαϊκό έδαφος» να συνεχίσουν να προστατεύονται από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΣΔΑ).
«Έχουμε να κάνουμε με ανθρώπινα όντα που βρίσκονται σε ευρωπαϊκό έδαφος. Αυτό σημαίνει ότι προστατεύονται επίσης από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο και την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Αυτό είναι καθοριστικής σημασίας. Προφανώς, σημαντικές είναι και οι συνθήκες που επικρατούν στις χώρες αυτές», είπε.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ψηφίσει υπέρ της δυνατότητας δημιουργίας «κέντρων επιστροφής» (return hubs), με τη Δανία, την Αυστρία, την Ελλάδα, τη Γερμανία και την Ολλανδία να συμμετέχουν στις σχετικές διαβουλεύσεις με πιθανές χώρες υποδοχής.
Σύμφωνα με πληροφορίες, οι συζητήσεις έχουν επικεντρωθεί σε 12 πιθανές χώρες: τη Ρουάντα, την Γκάνα, τη Σενεγάλη, την Τυνησία, τη Λιβύη, τη Μαυριτανία, την Αίγυπτο, την Ουγκάντα, το Ουζμπεκιστάν, την Αρμενία, το Μαυροβούνιο και την Αιθιοπία.
Οι εντάσεις γύρω από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΣΔΑ) κλιμακώθηκαν πέρυσι, όταν ομάδα εννέα ευρωπαϊκών χωρών, μεταξύ των οποίων η Ιταλία και η Δανία, δημοσίευσε ανοικτή επιστολή ζητώντας μεγαλύτερο εθνικό έλεγχο στις μεταναστευτικές πολιτικές.
Η πολιτική διακήρυξη που αναμένεται αυτή την εβδομάδα εκτιμάται ότι θα περιορίσει τους τρόπους με τους οποίους οι αιτούντες άσυλο μπορούν να επικαλούνται τα άρθρα 3 και 8 της Σύμβασης, δηλαδή το δικαίωμα προστασίας από τα βασανιστήρια και το δικαίωμα στην οικογενειακή ζωή, προκειμένου να αποτρέπουν την απομάκρυνσή τους από τις ευρωπαϊκές χώρες.
Ο Μπερσέ δήλωσε ότι οι συζητήσεις γύρω από τη διακήρυξη, η οποία δεν θα είναι νομικά δεσμευτική, θα συνεχιστούν μεταξύ των κρατών-μελών. «Η διακήρυξη αποτελεί ορόσημο. Είναι ένα σημαντικό στοιχείο, αλλά δεν είναι το τέλος… πρόκειται για μια διαδικασία που βρίσκεται σε εξέλιξη», ανέφερε.
Ερωτηθείς αν η διακήρυξη αυτής της εβδομάδας είναι αναγκαία για να διατηρηθεί η συνοχή του Συμβουλίου της Ευρώπης και να παραμείνει η ΕΣΔΑ στο επίκεντρο του νομικού πλαισίου, ο Μπερσέ απάντησε ότι ο οργανισμός έχει αλλάξει πολλές φορές από την ίδρυσή του το 1949.
«Μετασχηματίστηκε επανειλημμένα. Περάσαμε περιόδους ρήξης, τον λεγόμενο Ψυχρό Πόλεμο και την πτώση του Τείχους του Βερολίνου. Πιθανότατα βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα στιγμή ρήξης στη διεθνή τάξη πραγμάτων», είπε.
«Και σαφώς, ο ρόλος ενός τέτοιου οργανισμού είναι να λειτουργεί προληπτικά αλλά και να αντιδρά όταν συμβαίνουν εξελίξεις. Και αυτό ακριβώς συμβαίνει αυτή τη στιγμή».
Οι υποστηρικτές των «κέντρων επιστροφής» υποστηρίζουν ότι οι αιτούντες άσυλο στους οποίους έχει απορριφθεί το δικαίωμα παραμονής καταλήγουν τελικά να μένουν στις ευρωπαϊκές χώρες, λόγω της αδυναμίας επιστροφής τους είτε στη χώρα καταγωγής τους είτε σε μια ασφαλή τρίτη χώρα.
Στατιστικά στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι κατά την επταετία έως το 2023, μεταξύ 450.000 και 500.000 υπηκόων τρίτων χωρών λάμβαναν κάθε χρόνο εντολή να εγκαταλείψουν την ΕΕ, όμως λιγότεροι από τους μισούς τελικά αποχωρούσαν.
