Η Ουάσιγκτον συνδέει την ενεργειακή ασφάλεια με την εθνική και βλέπει την Ελλάδα ως κρίσιμο εταίρο για φυσικό αέριο, LNG, υποδομές και περιφερειακές διασυνδέσεις.
Η επίσκεψη του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα ανέδειξε έναν από τους πλέον κρίσιμους άξονες της ελληνοαμερικανικής σχέσης: την ενέργεια ως εργαλείο εθνικής και γεωπολιτικής ασφάλειας, με το αμερικανικό LNG, τις νέες υποδομές φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας και τις περιφερειακές διασυνδέσεις να αποκτούν στρατηγική σημασία για την Ελλάδα και την Ανατολική Μεσόγειο.
Η ενέργεια βρίσκεται πλέον στον πυρήνα της γεωπολιτικής σχέσης Ελλάδας και ΗΠΑ, με τον Μάρκο Ρούμπιο να στέλνει από την Αθήνα ένα σαφές μήνυμα: για την Ουάσιγκτον η ενεργειακή ασφάλεια δεν αποτελεί απλώς οικονομικό ζήτημα, αλλά αναπόσπαστο μέρος της εθνικής ασφάλειας. Και μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η γεωγραφική της θέση, οι υποδομές της και η δυνατότητα μεταφοράς ενέργειας προς την ευρύτερη περιοχή την τοποθετούν στο επίκεντρο των αμερικανικών σχεδιασμών.
Ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας, μετά την έναρξη του 6ου Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας και ΗΠΑ, περιέγραψε την Αθήνα ως έναν εξαιρετικό εταίρο στην προσπάθεια ενίσχυσης της ενεργειακής ασφάλειας. Το πιο συγκεκριμένο στοιχείο της τοποθέτησής του ήταν η αναφορά στην πρόθεση των δύο χωρών να επεκτείνουν τις εισαγωγές αμερικανικού LNG και παράλληλα να προχωρήσουν σε νέες υποδομές φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας και σε διασυνδέσεις.
Το LNG ως γεωπολιτικό εργαλείο
Η αναφορά του Ρούμπιο στο LNG αποκτά ιδιαίτερο βάρος επειδή εντάσσεται σε μια ευρύτερη αμερικανική λογική διαφοροποίησης των ενεργειακών πηγών και των διαδρομών εφοδιασμού.
Η Ελλάδα μπορεί να λειτουργήσει σε αυτή τη στρατηγική όχι μόνο ως αγορά κατανάλωσης, αλλά και ως κρίκος μιας ευρύτερης περιφερειακής αλυσίδας. Οι υποδομές φυσικού αερίου και οι διασυνδέσεις μπορούν να ενισχύσουν τη δυνατότητα μεταφοράς ενέργειας από την Ανατολική Μεσόγειο και το ελληνικό σύστημα προς τα Βαλκάνια και την ευρωπαϊκή αγορά.
Έτσι, το LNG παύει να είναι απλώς ένα ακόμη εμπορικό ενεργειακό προϊόν. Μετατρέπεται σε στοιχείο της ευρύτερης αρχιτεκτονικής ενεργειακής ασφάλειας.
«Εάν διακοπεί η ενέργεια, απειλείται η εθνική ασφάλεια»
Ο Ρούμπιο ήταν ιδιαίτερα σαφής ως προς τη φιλοσοφία πίσω από αυτή την πολιτική.
Όπως εξήγησε, οι χώρες δεν μπορούν να βρίσκονται σε κατάσταση όπου μια διακοπή σε ένα τμήμα του ενεργειακού εφοδιασμού θα τις καθιστά ευάλωτες ή θα περιορίζει την ικανότητά τους να ενεργούν προς το εθνικό τους συμφέρον.
Η λογική αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία οι ενεργειακές ροές έχουν μετατραπεί σε μέρος των γεωπολιτικών ανταγωνισμών. Η εξάρτηση από έναν προμηθευτή, μια διαδρομή ή μία υποδομή μπορεί να δημιουργήσει οικονομική και πολιτική ευαλωτότητα.
Για την Ουάσιγκτον, επομένως, η διαφοροποίηση των πηγών και των διαδρομών ενέργειας αποτελεί ταυτόχρονα στρατηγική επιλογή.
Η Ελλάδα στο σταυροδρόμι των ενεργειακών διαδρομών
Σε αυτό ακριβώς το σημείο βρίσκεται η ιδιαίτερη σημασία της Ελλάδας.
Η γεωγραφική της θέση στη Νοτιοανατολική Ευρώπη επιτρέπει τη σύνδεση διαφορετικών ενεργειακών αγορών, ενώ οι υποδομές LNG και φυσικού αερίου, οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις και τα σχέδια για νέες ενεργειακές υποδομές μπορούν να λειτουργήσουν ως πολλαπλασιαστές της γεωπολιτικής της σημασίας.
Η αμερικανική προσέγγιση δεν αφορά επομένως μόνο τις διμερείς εισαγωγές LNG. Αφορά το ποιος ελέγχει, ποιος τροφοδοτεί και ποιος διασυνδέει τις ενεργειακές αγορές της ευρύτερης περιοχής.
Και εδώ η Ελλάδα αποκτά ρόλο που ξεπερνά τα στενά όρια της ελληνικής αγοράς.
Από την ενέργεια στις υποδομές
Το δεύτερο σκέλος της αμερικανικής τοποθέτησης είναι εξίσου σημαντικό: ο Ρούμπιο δεν μίλησε μόνο για LNG, αλλά για νέες υποδομές φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας και νέες διασυνδέσεις.
Αυτό σημαίνει ότι το ενεργειακό αποτύπωμα της ελληνοαμερικανικής σχέσης μπορεί να επεκταθεί από την προμήθεια καυσίμου στην ίδια την αρχιτεκτονική μεταφοράς και διανομής ενέργειας.
Οι υποδομές είναι, άλλωστε, αυτές που μετατρέπουν μια χώρα από τελικό καταναλωτή σε κόμβο. Όσο περισσότερες δυνατότητες εισόδου, αποθήκευσης, μεταφοράς και εξαγωγής διαθέτει ένα ενεργειακό σύστημα, τόσο μεγαλύτερη είναι η ανθεκτικότητά του απέναντι σε διαταραχές.
Το ευρύτερο γεωπολιτικό παζλ
Η ενεργειακή διάσταση δεν μπορεί να αποκοπεί από το συνολικό περιβάλλον ασφαλείας που περιέγραψε ο Ρούμπιο.
Γάζα, Ιράν, Ερυθρά Θάλασσα, Υεμένη και Ουκρανία συνθέτουν ένα περιβάλλον στο οποίο οι εμπορικές και ενεργειακές διαδρομές μπορούν να επηρεαστούν από στρατιωτικές συγκρούσεις, περιφερειακές κρίσεις και ανταγωνισμούς μεταξύ μεγάλων δυνάμεων.
Η Ελλάδα βρίσκεται γεωγραφικά κοντά σε αρκετά από αυτά τα μέτωπα, ενώ ταυτόχρονα αποτελεί μέλος της ΕΕ και του ΝΑΤΟ και διαθέτει πρόσβαση στη Μεσόγειο.
Αυτό εξηγεί γιατί η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει την Αθήνα ως κάτι περισσότερο από έναν παραδοσιακό σύμμαχο. Η ενεργειακή συνεργασία εντάσσεται σε ένα πολύ ευρύτερο πλέγμα ασφάλειας, εμπορίου, υποδομών και περιφερειακής σταθερότητας.
Το μήνυμα για την Ευρώπη
Υπάρχει όμως και μια ευρωπαϊκή διάσταση.
Η ενίσχυση των εισαγωγών αμερικανικού LNG και η ανάπτυξη υποδομών που μπορούν να μεταφέρουν ενέργεια προς την ευρωπαϊκή ενδοχώρα συνδέονται άμεσα με το ζήτημα της ενεργειακής διαφοροποίησης της Ευρώπης.
Η Ελλάδα μπορεί να αποτελέσει έναν από τους κρίκους αυτής της αλυσίδας, υπό την προϋπόθεση ότι οι υποδομές θα αποκτήσουν επαρκή δυναμικότητα και οι διασυνδέσεις θα επιτρέψουν την πραγματική διοχέτευση ενέργειας στις γειτονικές αγορές.
Το ζητούμενο, συνεπώς, δεν είναι μόνο πόσο LNG θα εισάγει η Ελλάδα, αλλά τι ποσότητες θα μπορεί να διοχετεύσει στην ευρύτερη περιοχή και με ποιες υποδομές.
Από τη στρατιωτική στην ενεργειακή ασφάλεια
Η τοποθέτηση Ρούμπιο αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν ιδωθεί μαζί με όσα είπε για την άμυνα.
Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών χαρακτήρισε την Ελλάδα πρότυπο σύμμαχο στο ΝΑΤΟ, αναφέρθηκε στην αύξηση των αμυντικών δαπανών και στη διεύρυνση της συνεργασίας των δύο χωρών, ενώ παράλληλα έδωσε ιδιαίτερο βάρος στην ενεργειακή ασφάλεια.
Το μήνυμα είναι ότι η ασφάλεια δεν περιορίζεται πλέον στα στρατιωτικά μέσα. Ενέργεια, υποδομές, δίκτυα, εφοδιαστικές αλυσίδες και στρατιωτική ισχύς αποτελούν πλέον αλληλένδετα στοιχεία της ίδιας γεωπολιτικής εικόνας.
Η Αθήνα σε ένα νέο ενεργειακό χάρτη
Η επίσκεψη Ρούμπιο, επομένως, δεν άφησε μόνο ένα μήνυμα για την παραδοσιακή ελληνοαμερικανική συμμαχία. Ανέδειξε και έναν δεύτερο, οικονομικό και γεωπολιτικό άξονα: την Ελλάδα ως μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας για διαφοροποίηση ενεργειακών πηγών, ενίσχυση υποδομών και δημιουργία ασφαλέστερων διαδρομών ενέργειας.
Το LNG βρίσκεται στον πυρήνα αυτής της στρατηγικής, αλλά το πραγματικό διακύβευμα είναι μεγαλύτερο. Είναι το ποιος θα έχει πρόσβαση στην ενέργεια, ποιος θα ελέγχει τις διαδρομές και ποιοι κόμβοι θα αποκτήσουν στρατηγική αξία στον νέο ενεργειακό χάρτη της Ευρώπης και της Ανατολικής Μεσογείου.
Και η Αθήνα, μέσα από τον ρόλο που της αποδίδει η Ουάσιγκτον, διεκδικεί θέση ακριβώς σε αυτό το σταυροδρόμι.
