Η Ελλάδα, μέσω του Κάθετου Διαδρόμου και της μεταφοράς αμερικανικού LNG, διεκδικεί ισχυρότερη θέση στον ενεργειακό χάρτη της Ευρώπης.
Αξιοποιώντας τους τερματικούς σταθμούς και τους αγωγούς φυσικού αερίου, επιδιώκει να εξελιχθεί σε βασική πύλη εφοδιασμού για τα Βαλκάνια και την Ανατολική Ευρώπη, με οφέλη που ξεπερνούν την εμπορική δραστηριότητα.
Η επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα ανέδειξε τη σημασία της ενεργειακής συνεργασίας στη στρατηγική σχέση Ελλάδας και ΗΠΑ. Η διοχέτευση αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου στις ευρωπαϊκές αγορές συνδέεται με την ασφάλεια του εφοδιασμού, αλλά και με την ενίσχυση της ελληνικής παρουσίας σε μια περιοχή έντονου γεωπολιτικού ανταγωνισμού.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, μιλώντας στον ραδιοφωνικό σταθμό ΣΚΑΪ, επισήμανε ότι η αμερικανική πλευρά επέλεξε τις ελληνικές υποδομές, παρότι υπήρχαν δυνατότητες μεταφοράς μέσω άλλων χωρών. Κατά τον πρωθυπουργό, η ανάδειξη της Ελλάδας σε πάροχο ενεργειακής ασφάλειας για τους βόρειους γείτονές της αναβαθμίζει συνολικά τη στρατηγική της θέση.
Αντίστοιχα, ο ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ και πρώην υπουργός Ενέργειας Γιάννης Μανιάτης, σε δηλώσεις του την περασμένη Τρίτη στον Real FM, εκτίμησε ότι ο Κάθετος Διάδρομος ανέτρεψε τον ενεργειακό σχεδιασμό της Τουρκίας. Με βάση αυτή την εκτίμηση, μια αποδυνάμωση της ελληνικής διαδρομής θα μπορούσε να αφήσει μεγαλύτερο περιθώριο σε ανταγωνιστικά δίκτυα εφοδιασμού μέσω της γειτονικής χώρας.
Η αμφισβήτηση της ελληνικής διαδρομής έχει γεωπολιτικό βάρος
Ο Κάθετος Διάδρομος αποτελεί σημαντικό μέρος της προσπάθειας να ενισχυθεί η Ελλάδα ως ενεργειακός κόμβος, προσφέροντας στις ευρωπαϊκές αγορές περισσότερες επιλογές πέρα από το ρωσικό φυσικό αέριο.
Το διακύβευμα αφορά τόσο τις ποσότητες που θα μεταφέρονται όσο και τη χώρα που θα αναλάβει κεντρικό ρόλο στον εφοδιασμό. Ενδεχόμενη υποχώρηση της ελληνικής διαδρομής θα μπορούσε να περιορίσει τα προσδοκώμενα οφέλη και να ενισχύσει εναλλακτικές επιλογές μέσω Τουρκίας ή Αλβανίας.
Η εξέλιξη αυτή θα επηρέαζε τις εμπορικές προοπτικές του εγχειρήματος, αλλά και τη δυνατότητα της Αθήνας να αποκτήσει μεγαλύτερη βαρύτητα στις αποφάσεις για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης.
Τι είναι ο Κάθετος Διάδρομος - Πώς η Ελλάδα γίνεται ενεργειακή πύλη
Ο Κάθετος Διάδρομος συνδέει υποδομές εισαγωγής και μεταφοράς φυσικού αερίου, επιτρέποντας τη διοχέτευσή του από τον ευρωπαϊκό Νότο προς τον Βορρά. Το LNG φτάνει με πλοία στους ελληνικούς τερματικούς σταθμούς, επαναεριοποιείται και στη συνέχεια μεταφέρεται μέσω αγωγών προς τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και άλλες αγορές.
Πρόκειται για δίκτυο υφιστάμενων και νέων υποδομών, με αγωγούς, τερματικούς σταθμούς LNG και εγκαταστάσεις αποθήκευσης. Η ευρύτερη διασύνδεση περιλαμβάνει τη Μολδαβία, την Ουκρανία, την Ουγγαρία και τη Σλοβακία, ενώ σημαντική είσοδο αποτελεί το FSRU της Αλεξανδρούπολης.
Η εισαγωγή αμερικανικού LNG διευρύνει τις διαθέσιμες πηγές προμήθειας και συμβάλλει στον περιορισμό της εξάρτησης από τη Μόσχα.
Στο εμπορικό σκέλος δραστηριοποιείται η Atlantic Sea LNG Trade, με τον Αλέξανδρο Εξάρχου, επικεφαλής της AKTOR και διευθύνοντα σύμβουλο της κοινής εταιρείας, να συνεργάζεται με τον Κωνσταντίνο Ξιφαρά, διευθύνοντα σύμβουλο της ΔΕΠΑ Εμπορίας και πρόεδρό της.
Η συνεργασία της AKTOR με τη ΔΕΠΑ Εμπορίας, η οποία βρίσκεται υπό δημόσιο έλεγχο μέσω του Υπερταμείου, συνδυάζει την ιδιωτική επιχειρηματική δραστηριότητα με τη συμμετοχή του Δημοσίου στον ενεργειακό σχεδιασμό.
Τι προβλέπει η συμφωνία με τη Venture Global
Η διευρυμένη συμφωνία της Atlantic Sea LNG Trade με τη Venture Global προβλέπει την αγορά τουλάχιστον ενός εκατομμυρίου τόνων LNG ετησίως, για 20 χρόνια, με έναρξη το 2030. Η ποσότητα αυτή είναι διπλάσια από την αρχική συμβατική πρόβλεψη των 500.000 τόνων τον χρόνο.
Στην προώθηση της συνεργασίας έχουν συμβάλει ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου και η πρέσβειρα των ΗΠΑ στην Ελλάδα Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, προσφέροντας πολιτική και διπλωματική υποστήριξη.
Η συμφωνία εντάσσεται σε έναν ευρύτερο σχεδιασμό, στον οποίο συμμετέχουν κυβερνήσεις, ενεργειακές επιχειρήσεις και διαχειριστές δικτύων. Στόχος είναι οι ελληνικές εγκαταστάσεις να στηρίξουν μια σταθερή διαδρομή εφοδιασμού προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.
Το ενεργειακό αποτύπωμα της επίσκεψης Ρούμπιο
Η παρουσία του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα ενίσχυσε την πολιτική στήριξη της ελληνοαμερικανικής ενεργειακής συνεργασίας. Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών εξέφρασε την αφοσίωσή του σε αυτή τη συνεργασία, συνδέοντας την ενεργειακή ασφάλεια με την εθνική ασφάλεια.
Για την Ουάσιγκτον, η ελληνική διαδρομή διευκολύνει την πρόσβαση του αμερικανικού LNG σε περισσότερες ευρωπαϊκές αγορές. Για την Αθήνα, δημιουργεί προϋποθέσεις μεγαλύτερης οικονομικής δραστηριότητας και ισχυρότερου γεωπολιτικού ρόλου.
Η σύμπτωση των συμφερόντων ενισχύει τη διμερή σχέση, χωρίς από μόνη της να συνιστά εγγύηση στρατιωτικής προστασίας.
Πώς θα μπορούσε να αποδυναμωθεί η ελληνική προοπτική
Η σημασία του Κάθετου Διαδρόμου αναγνωρίζεται και πέρα από τα κυβερνητικά όρια. Η τοποθέτηση του Γιάννη Μανιάτη για την ανατροπή του τουρκικού ενεργειακού σχεδιασμού αποτυπώνει την ευρύτερη πολιτική διάσταση του εγχειρήματος.
Εφόσον η ελληνική διαδρομή χάσει δυναμική, η Τουρκία θα μπορούσε να διεκδικήσει μεγαλύτερο ρόλο ως εναλλακτικός κόμβος τροφοδοσίας της Ευρώπης. Αυτό καθιστά την πορεία του έργου ζήτημα που αφορά και τον περιφερειακό ανταγωνισμό.
Στη συζήτηση έχει ενταχθεί και δημοσιογραφική έρευνα της Wall Street Journal. Στο αρχικό δημοσίευμα που παρατίθεται, η κριτική της εφημερίδας αποδίδεται σε γεωπολιτικά και επιχειρηματικά συμφέροντα που αντιτίθενται στην ελληνική διαδρομή. Πρόκειται, ωστόσο, για αξιολογική θέση του συγκεκριμένου κειμένου και όχι για τεκμηριωμένο στοιχείο σχετικά με τα κίνητρα της έρευνας.
Το ουσιαστικό πολιτικό στοίχημα είναι η Ελλάδα να αξιοποιήσει την ευκαιρία με διαφάνεια, αξιόπιστες εμπορικές συνεργασίες και αποτελεσματική λειτουργία των υποδομών.
Μητσοτάκης για Κάθετο Διάδρομο - «Θα μπορούσαν να το κάνουν και μέσω άλλης χώρας»
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, στη συνέντευξή του την Παρασκευή στο ραδιόφωνο του ΣΚΑΪ και στον Άρη Πορτοσάλτε, αναφέρθηκε στον ανταγωνισμό για τη μεταφορά αμερικανικού LNG. Υπογράμμισε ότι η επιλογή της Ελλάδας από την αμερικανική κυβέρνηση και τις εταιρείες έχει θετικό αποτύπωμα για τη χώρα.
Η αναφορά του σε άλλες πιθανές διαδρομές άφησε περιθώριο σύνδεσης με ανταγωνιστικές επιλογές, όπως η Τουρκία και ενδεχομένως η Αλβανία, χωρίς να τις κατονομάζει στο συγκεκριμένο απόσπασμα.
Αναλυτικά όσα είπε ο πρωθυπουργός:
«Τι είναι ο Κάθετος Διάδρομος, για να το εξηγήσουμε απλά; Είναι η πολιτική επιλογή της κυβέρνησης να αξιοποιήσει ενεργειακές υποδομές τις οποίες διαθέτει, τους αγωγούς μας αλλά και τους σταθμούς επαναεριοποίησης φυσικού αερίου, το οποίο μεταφέρεται υγροποιημένο, προκειμένου να μπορούμε να τροφοδοτήσουμε τους βόρειους γείτονές μας.
Κάνουμε μια επιλογή αυτό το αέριο στην παρούσα φάση να είναι αμερικανικό αέριο, αλλά αυτές είναι εμπορικές συμφωνίες που αξιοποιούν ελληνικές υποδομές και αφορούν πρωτίστως τους βόρειους γείτονές μας.
Το γεγονός ότι η Ελλάδα καθίσταται σήμερα ένας πάροχος ενεργειακής ασφάλειας για τα Βαλκάνια, αλλά και για άλλες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, νομίζω ότι αναβαθμίζει συνολικά το γεωγραφικό μας αποτύπωμα.
Και βέβαια, να πω και κάτι ακόμα: ότι η Αμερική, και η κυβέρνηση αλλά και οι εταιρείες επέλεξαν αυτό να το κάνουν μέσω της Ελλάδος. Θα μπορούσαν να το κάνουν και μέσω άλλης χώρας».
Ο Κάθετος Διάδρομος προσφέρει στην Ελλάδα μια σημαντική εθνική ευκαιρία. Η αξιοποίησή της εξαρτάται από τη συνέπεια του σχεδιασμού, τη διαφάνεια και τη συνεργασία των εμπλεκομένων, ώστε η χώρα να ενισχύσει ουσιαστικά τη θέση της στον ευρωπαϊκό ενεργειακό χάρτη.
