Στόχος της ελληνικής κυβέρνησης είναι να εξασφαλίσει επενδύσεις άνω του 1 δισ. ευρώ έως το 2028 σε μέτρα και δράσεις ενεργειακής ανθεκτικότητας.
Η ενεργειακή ρήτρα
Σε μια κομβική κίνηση για την οικονομική και ενεργειακή στρατηγική της χώρας προχώρησε το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, ανοίγοντας έναν νέο κύκλο επενδύσεων που φιλοδοξεί να θωρακίσει τις υποδομές της Ελλάδας απέναντι στις σύγχρονες προκλήσεις. Ο λόγος για το αίτημα που υπέβαλε επίσημα ο Κυριάκος Πιερρακάκης προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την επέκταση του πεδίου εφαρμογής της υφιστάμενης Εθνικής Ρήτρας Διαφυγής.
Στόχος είναι να συμπεριληφθούν στο ειδικό αυτό καθεστώς μέτρα και δράσεις που ενισχύουν άμεσα την ενεργειακή ανθεκτικότητα, αξιοποιώντας την ευελιξία που προσφέρει πλέον το ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο. Ταυτόχρονα, με τη συγκεκριμένη πρωτοβουλία, η κυβέρνηση θέτει τις βάσεις για νέες επενδύσεις που αναμένεται να ξεπεράσουν το 1 δισ. ευρώ έως το 2028.
Με εθνικούς πόρους
Οπως διευκρινίζεται από το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, τα έργα θα χρηματοδοτηθούν από εθνικούς πόρους, ενώ το μεγάλο πλεονέκτημα της ρήτρας έγκειται στο γεγονός ότι εξαιρούνται από το αυστηρό όριο αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών της Ευρωπαϊκής Ενωσης.
Η εξαίρεση αυτή κινείται έως το 0,3% του ΑΕΠ ετησίως και μπορεί να φτάσει σωρευτικά έως το 0,6% του ΑΕΠ μέχρι το 2028, δίνοντας μια αναγκαία δημοσιονομική «ανάσα». Παράλληλα, διευκρινίζεται ότι οι σχετικές δαπάνες θα προσμετρώνται κανονικά στο πρωτογενές αποτέλεσμα και στο δημόσιο χρέος της χώρας.
Η εξέλιξη αυτή έρχεται να επιβεβαιώσει τις αναλύσεις των προηγούμενων εβδομάδων σχετικά με τους σχεδιασμούς των Βρυξελλών για διεύρυνση του πλαισίου της υφιστάμενης ρήτρας διαφυγής για την Αμυνα, δίνοντας τη δυνατότητα στα κράτη-μέλη να καλύψουν και μέτρα που ενισχύουν την ανθεκτικότητα του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος, επιταχύνοντας παράλληλα την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη έσπευσε να αξιοποιήσει αμέσως αυτό το παράθυρο ευκαιρίας, εντάσσοντας τη στρατηγική της χώρας σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό όραμα ενεργειακής ασφάλειας. Στο επίκεντρο του επενδυτικού πακέτου θα βρεθούν έργα αποθήκευσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, δράσεις εξοικονόμησης, εκτεταμένες παρεμβάσεις ενεργειακής αναβάθμισης κτηρίων, καθώς και κρίσιμες υποδομές που θωρακίζουν το εθνικό δίκτυο.
Η πλήρης εξειδίκευση των έργων που θα ενταχθούν στο πρόγραμμα θα πραγματοποιηθεί το αμέσως επόμενο διάστημα, σε στενή συνεργασία του υπουργείου Οικονομικών με τα συναρμόδια υπουργεία.
Το δημοσιονομικό περιθώριο
Για να κατανοήσει κανείς τη σημασία της απόφασης, αρκεί να αναλογιστεί τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο μηχανισμός. Το διαθέσιμο δημοσιονομικό περιθώριο που συνδέεται με τη ρήτρα διαφυγής αντιστοιχεί σε περίπου 0,3% του ΑΕΠ ετησίως. Με το ελληνικό ΑΕΠ να διαμορφώνεται κοντά στα 248 δισεκατομμύρια ευρώ, το δυνητικό αυτό ποσό μεταφράζεται σε περίπου 744 εκατομμύρια ευρώ τον χρόνο.
Ωστόσο, η ενεργειακή ρήτρα δεν παράγει αυτόματα νέο χρήμα. Το ευρωπαϊκό πλαίσιο ορίζει ότι τα κράτη-μέλη μπορούν να κατευθύνουν προς την Ενέργεια το τμήμα του δημοσιονομικού περιθωρίου που δεν έχουν ήδη αναλώσει για αμυντικές δαπάνες.
Στην περίπτωση που κάποιο κράτος έχει καλύψει πλήρως την ευελιξία του μέσω της Αμυνας, η πρόσβαση σε νέο χώρο για την Ενέργεια απαιτεί ειδικό, πλήρως τεκμηριωμένο αίτημα προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Εκεί ακριβώς εντάσσεται η κίνηση του υπουργείου Οικονομικών, το οποίο κατέθεσε τον φάκελο ώστε να πιστοποιηθεί ότι οι σχεδιαζόμενες επενδύσεις υπηρετούν με ακρίβεια τους ευρωπαϊκούς στόχους της πράσινης μετάβασης.
Οι δαπάνες που αναμένεται να τεθούν υπό την ομπρέλα της ρήτρας καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα, από την εγκατάσταση αντλιών θερμότητας και την αναβάθμιση των δικτύων μεταφοράς και διανομής, μέχρι μεγάλες ηλεκτρικές διασυνδέσεις και συστήματα αποθήκευσης.
Το πραγματικό στοίχημα για την Αθήνα βρίσκεται πλέον στην ερμηνεία που θα δώσουν οι Βρυξέλλες στον όρο «ενεργειακή ανθεκτικότητα». Μια ευρεία ερμηνεία του όρου θα μπορούσε να επιτρέψει την ένταξη ακόμα και μέτρων που συμβάλλουν δευτερογενώς στην ενεργειακή ασφάλεια, απελευθερώνοντας επιπλέον πόρους για παρεμβάσεις που έχουν ήδη δρομολογηθεί. Τις επόμενες ημέρες, με τις επίσημες διευκρινίσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, θα διαφανεί το ακριβές εύρος των επιλέξιμων δαπανών.
Χρηματοδοτικό εργαλείο
Σε κάθε περίπτωση, η ενεργοποίηση της ενεργειακής ρήτρας διαφυγής συνιστά ένα ισχυρό χρηματοδοτικό εργαλείο που έρχεται να αναδιαμορφώσει το τοπίο σε μια κρίσιμη συγκυρία για την οικονομία και την ανάπτυξη. Επιτρέπει στην Ελλάδα να επιταχύνει τις αναγκαίες πράσινες επενδύσεις, οι οποίες αποτελούν μονόδρομο για τη μακροπρόθεσμη ευημερία και τη βιωσιμότητα, ξεπερνώντας τα στενά όρια και τους περιορισμούς που θέτουν οι παραδοσιακοί δημοσιονομικοί κανόνες.
Παράλληλα, δίνεται η δυνατότητα να ενισχυθεί η αυτόνομη ενεργειακή θωράκιση της χώρας, μειώνοντας την εξάρτηση από ασταθείς εξωτερικούς παράγοντες και κρίσεις και διασφαλίζοντας προσιτή ενέργεια για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις.
Το μεγαλύτερο στοίχημα σε αυτήν την προσπάθεια δεν είναι απλώς η απορρόφηση των κονδυλίων, αλλά η διοχέτευσή τους σε έργα υψηλής προστιθέμενης αξίας, όπως η αναβάθμιση των δικτύων μεταφοράς, η αποθήκευση ενέργειας και η μαζική διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών.
Αυτό σημαίνει ότι κάθε ευρώ που απελευθερώνεται πρέπει να πιάνει τόπο, δημιουργώντας θέσεις εργασίας, ενισχύοντας την περιφερειακή ανάπτυξη και θωρακίζοντας το περιβάλλον απέναντι στην κλιματική κρίση.
