Η φτώχεια πλήττει έναν στους πέντε Ευρωπαίους, ενώ ένα στα τέσσερα παιδιά στην Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπο με τον κίνδυνο της φτώχειας ή του κοινωνικού αποκλεισμού. Την ίδια ώρα, περίπου 1 εκατομμύριο άνθρωποι είναι άστεγοι σε ολόκληρη την ΕΕ, γεγονός που αναδεικνύει τη στέγαση σε μία από τις πιο επείγουσες κοινωνικές προκλήσεις της Ευρώπης.
Μπροστά σε αυτή την πραγματικότητα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσιάζει την πρώτη στρατηγική της ΕΕ για την καταπολέμηση της φτώχειας, προτείνοντας ένα νέο πλαίσιο πολιτικών που αποσκοπεί τόσο στην πρόληψη όσο και στη μείωση της φτώχειας, του κοινωνικού αποκλεισμού και της στεγαστικής επισφάλειας.
Κεντρικός στόχος της στρατηγικής είναι η μείωση του αριθμού των ανθρώπων που απειλούνται από τη φτώχεια ή τον κοινωνικό αποκλεισμό κατά τουλάχιστον 15 εκατομμύρια έως το 2030, ενώ ο μακροπρόθεσμος σχεδιασμός της ΕΕ προβλέπει την εξάλειψη της φτώχειας έως το 2050.
Εργασία, εισόδημα και κοινωνικές υπηρεσίες
Η νέα ευρωπαϊκή προσέγγιση στηρίζεται στη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας, στη βελτίωση της πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες και στην ενίσχυση της εισοδηματικής στήριξης για όσους βρίσκονται σε κατάσταση οικονομικής και κοινωνικής ευαλωτότητας.
Στο πλαίσιο της στρατηγικής, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτίθεται να συνεργαστεί με τους κοινωνικούς εταίρους για τη στήριξη των ανθρώπων που αντιμετωπίζουν σημαντικά εμπόδια στην πρόσβαση στην αγορά εργασίας.
Παράλληλα, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στους ηλικιωμένους, μέσω πολιτικών που αποσκοπούν στην εξασφάλιση επαρκών συντάξεων και στη μείωση του κινδύνου φτώχειας στις μεγαλύτερες ηλικίες.
Η Επιτροπή σχεδιάζει επίσης τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού συνασπισμού για την καταπολέμηση της φτώχειας, στον οποίο θα συμμετέχουν εθνικές, περιφερειακές και τοπικές αρχές, επιχειρήσεις και φορείς της κοινωνίας των πολιτών.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στη συμμετοχή των ίδιων των ανθρώπων που βιώνουν τη φτώχεια στη διαμόρφωση των πολιτικών που τους αφορούν. Για τον λόγο αυτό προβλέπεται η δημιουργία ειδικού φόρουμ, μέσα από το οποίο θα πραγματοποιούνται διαρθρωμένες διαβουλεύσεις με ανθρώπους που έχουν άμεση εμπειρία κοινωνικού και οικονομικού αποκλεισμού.
Ενίσχυση της ευρωπαϊκής εγγύησης για τα παιδιά
Σημαντικό μέρος της νέας στρατηγικής αφορά την ενίσχυση της ευρωπαϊκής εγγύησης για τα παιδιά, που αποτελεί το βασικό εργαλείο της ΕΕ για τη στήριξη των παιδιών που βρίσκονται σε ανάγκη.
Στόχος είναι να διασφαλιστεί η πρόσβαση όλων των παιδιών σε βασικές υπηρεσίες, όπως η εκπαίδευση, η υγειονομική περίθαλψη και τα σχολικά γεύματα.
Η νέα προσέγγιση επιχειρεί να αντιμετωπίσει τις βαθύτερες αιτίες της παιδικής φτώχειας, ενισχύοντας την πρόσβαση των οικογενειών σε ποιοτική εργασία, σε υπηρεσίες παιδικής φροντίδας και σε αποτελεσματικά δίχτυα κοινωνικής προστασίας.
Παράλληλα, προβλέπεται η επέκταση της στήριξης προς τα παιδιά μέσω της πρόσβασης σε μέντορες και υπηρεσίες ψυχικής υγείας, με στόχο την πληρέστερη κοινωνική ένταξη και την αποτροπή της αναπαραγωγής της φτώχειας από γενιά σε γενιά.
Η στεγαστική κρίση στο επίκεντρο
Η στέγαση αποτελεί μία ακόμη κρίσιμη διάσταση του προβλήματος. Οι τιμές των κατοικιών στην Ευρώπη έχουν αυξηθεί κατά περίπου 60% από το 2013, γεγονός που έχει καταστήσει την πρόσβαση σε αξιοπρεπή και οικονομικά προσιτή κατοικία ολοένα και δυσκολότερη για μεγάλα τμήματα του πληθυσμού.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει νέα σύσταση για την καταπολέμηση του αποκλεισμού από τη στέγαση, με στόχο την ανάπτυξη μακροπρόθεσμων λύσεων απέναντι στην ευρωπαϊκή στεγαστική κρίση.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η ανάγκη για περισσότερη κοινωνική και οικονομικά προσιτή στέγαση, καθώς και για πολιτικές που θα προλαμβάνουν την απώλεια της κατοικίας και θα μειώνουν τον αριθμό των ανθρώπων που οδηγούνται στην αστεγία.
Πρόταση για εθνικούς συντονιστές κατά της φτώχειας
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της νέας στρατηγικής αφορά τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη μέλη θα οργανώνουν και θα συντονίζουν τις πολιτικές τους.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί τις κυβερνήσεις να δημιουργήσουν πλαίσια πολιτικής για την καταπολέμηση της φτώχειας σε εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο.
Παράλληλα, προτείνει τα κράτη μέλη να διορίσουν εθνικούς συντονιστές για την καταπολέμηση της φτώχειας σε υψηλό κυβερνητικό επίπεδο, ώστε να διασφαλίζεται μια συνεκτική και συντονισμένη αντίδραση απέναντι στο πρόβλημα.
Στις προτάσεις της Επιτροπής περιλαμβάνονται ακόμη η δημιουργία ενός συνασπισμού της ΕΕ κατά της φτώχειας, με στόχο την κινητοποίηση και του ιδιωτικού τομέα, η θεσμοθέτηση ειδικού φόρουμ για τη συμμετοχή ανθρώπων που έχουν βιώσει τη φτώχεια στη χάραξη πολιτικής και η καθιέρωση βραβείου κοινωνικής ένταξης της ΕΕ, σε συνεργασία με την Επιτροπή των Περιφερειών, για την ανάδειξη καινοτόμων τοπικών λύσεων.
Η Επιτροπή προτείνει επίσης την ενίσχυση της παρακολούθησης της προόδου προς τον στόχο του 2030, καθώς και νέους δείκτες που θα καταγράφουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τον τρόπο με τον οποίο το κόστος ζωής και η οικονομική προσιτότητα επηρεάζουν τη φτώχεια.
Παράλληλα, προβλέπεται η παροχή προσομοιώσεων ακραίων καταστάσεων στα κράτη μέλη, ώστε να αξιολογείται η ανθεκτικότητα των εθνικών συστημάτων κοινωνικής πρόνοιας απέναντι σε οικονομικούς ή κοινωνικούς κλυδωνισμούς.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, υπογράμμισε ότι η φτώχεια και ο κοινωνικός αποκλεισμός μπορούν και πρέπει να αντιμετωπιστούν, επισημαίνοντας τη σημασία της ενίσχυσης της εγγύησης για τα παιδιά, της πρόληψης της αστεγίας και της πλήρους κοινωνικής ένταξης των ατόμων με αναπηρία.
«Αξιοπρέπεια, ευκαιρίες και ισότητα. Αυτές είναι βασικές αξίες στην Ευρώπη που χτίζουμε», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η πρόκληση για την Ελλάδα
Για την Ελλάδα, η ευρωπαϊκή αυτή πρωτοβουλία αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η ακρίβεια, το υψηλό κόστος στέγασης και η πίεση στα οικογενειακά εισοδήματα δυσκολεύουν την καθημερινότητα ενός μεγάλου μέρους της κοινωνίας.
Η αντιμετώπιση της φτώχειας απαιτεί πολιτικές με συνέχεια, αποτελεσματικό συντονισμό και ουσιαστική παρουσία του κράτους εκεί όπου οι κοινωνικές ανισότητες διευρύνονται.
Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για εθνικούς συντονιστές κατά της φτώχειας δημιουργεί ένα νέο πλαίσιο ευθύνης για τα κράτη μέλη. Για την Ελλάδα, το ζητούμενο είναι οι ευρωπαϊκές κατευθύνσεις να μεταφραστούν σε συγκεκριμένες πολιτικές που θα αντιμετωπίζουν την πίεση του κόστους ζωής, τη στεγαστική ανασφάλεια και τις κοινωνικές ανισότητες.
Η φτώχεια δεν αντιμετωπίζεται με αποσπασματικές παρεμβάσεις. Απαιτεί συνεκτικό σχέδιο, ισχυρές κοινωνικές δομές και πολιτική βούληση, ώστε η οικονομική ανάπτυξη να συνδέεται ουσιαστικά με τη δυνατότητα των πολιτών να ζουν με αξιοπρέπεια και ασφάλεια.
