Οι αλλαγές της υπουργού Εργασίας, Νίκης Κεραμέως, στον δεύτερο πυλώνα ασφάλισης, που αφορούν τα επαγγελματικά ταμεία, έρχονται αμέσως μετά το Πάσχα.
Αμέσως μετά το Πάσχα αναμένεται να κατατεθεί στη Βουλή το νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης για τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ), σηματοδοτώντας την επόμενη φάση μεταρρύθμισης του δεύτερου πυλώνα του ασφαλιστικού συστήματος.
Παράγοντες του υπουργείου επισημαίνουν ότι το σχέδιο νόμου έχει ολοκληρωθεί σε επίπεδο βασικού κορμού και πρόκειται να τεθεί σε δημόσια διαβούλευση πριν εισαχθεί προς ψήφιση στη Βουλή.
Η υπουργός Εργασίας, Νίκη Κεραμέως, έχει ήδη ενημερωθεί για τις τελικές ρυθμίσεις, με το υπουργείο να εστιάζει σε τρεις βασικούς άξονες: διεύρυνση της συμμετοχής, ενίσχυση της διαφάνειας και βελτίωση της φορολογικής μεταχείρισης των εισφορών και παροχών.
Πρόκειται για μια παρέμβαση που δεν αφορά μόνο τεχνικές βελτιώσεις, αλλά φιλοδοξεί να αναβαθμίσει τον ρόλο της επαγγελματικής ασφάλισης στη συνολική αρχιτεκτονική του συνταξιοδοτικού συστήματος.
Τα επαγγελματικά ταμεία αποτελούν τον βασικό κορμό του δεύτερου πυλώνα ασφάλισης λειτουργώντας συμπληρωματικά προς την κύρια και την επικουρική σύνταξη.
Σε αντίθεση με τον πρώτο πυλώνα, που έχει αναδιανεμητικό χαρακτήρα, ο δεύτερος πυλώνας βασίζεται στη συσσώρευση κεφαλαίου μέσω εισφορών που επενδύονται για λογαριασμό των ασφαλισμένων.
Στην Ελλάδα, ωστόσο, ο θεσμός παραμένει περιορισμένης εμβέλειας. Τα υφιστάμενα ΤΕΑ καλύπτουν κυρίως συγκεκριμένους κλάδους ή μεγάλες επιχειρήσεις, ενώ η συμμετοχή των εργαζομένων υπολείπεται σημαντικά σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπου η επαγγελματική ασφάλιση έχει ευρύτερη διάδοση.
Το νέο νομοθετικό πλαίσιο στοχεύει στη διεύρυνση της βάσης συμμετοχής, ώστε περισσότερες κατηγορίες εργαζομένων και ελεύθερων επαγγελματιών να αποκτήσουν πρόσβαση σε σχήματα επαγγελματικής ασφάλισης.
Μεταξύ των βασικών παρεμβάσεων περιλαμβάνονται:
- Ενίσχυση της εποπτείας των ταμείων.
- Διαφάνεια στις επενδυτικές επιλογές.
- Υποχρέωση τακτικής και αναλυτικής ενημέρωσης των ασφαλισμένων.
Στόχος είναι να διαμορφωθεί ένα σαφές και ενιαίο κανονιστικό πλαίσιο που θα διευκολύνει τη λειτουργία των ταμείων, θα ενισχύει την εμπιστοσύνη και θα διασφαλίζει τη σταθερότητα στη διαχείριση των αποθεματικών.
Σύμφωνα με πληροφορίες, εξετάζονται βελτιώσεις που θα ενισχύουν τα κίνητρα συμμετοχής τόσο για τους εργαζόμενους όσο και για τους εργοδότες.
Μία από τις βασικές παρεμβάσεις αφορά τη δυνατότητα μεταφοράς ασφαλιστικών δικαιωμάτων από ένα επαγγελματικό ταμείο σε άλλο, καθώς και τη διασύνδεση με άλλα σχήματα συμπληρωματικής ασφάλισης. Η ρύθμιση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια αγορά εργασίας με αυξημένη κινητικότητα. Η απλούστευση της διαδικασίας μεταφοράς κεφαλαίων και δικαιωμάτων στοχεύει στη διατήρηση της συνέχειας της αποταμίευσης, αποτρέποντας απώλειες ή διακοπές στη συσσώρευση συνταξιοδοτικού κεφαλαίου.
Το νομοσχέδιο προβλέπει τη διεύρυνση της δυνατότητας σύστασης και συμμετοχής σε ΤΕΑ, περιλαμβάνοντας περισσότερες επαγγελματικές κατηγορίες. Εξετάζονται σχήματα που θα επιτρέπουν τη δημιουργία ταμείων από ομάδες μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων ή από επαγγελματικές ενώσεις.
Με τον τρόπο αυτό, επιδιώκεται η υπέρβαση του σημερινού μοντέλου, όπου η επαγγελματική ασφάλιση αφορά κυρίως μεγάλες εταιρικές δομές. Η ενίσχυση της πρόσβασης για μικρότερες επιχειρήσεις και αυτοαπασχολούμενους ενδέχεται να συμβάλει στη σταδιακή ωρίμανση του θεσμού και στη διάχυση των ωφελειών του σε ευρύτερα στρώματα της αγοράς εργασίας.
Η αναμόρφωση των επαγγελματικών ταμείων εντάσσεται στη συνολική αρχιτεκτονική του ασφαλιστικού συστήματος, στο οποίο ήδη εφαρμόζεται κεφαλαιοποιητικό μοντέλο για τους νέους ασφαλισμένους στην επικουρική ασφάλιση.
Η λογική των βασικών πυλώνων διαμορφώνεται ως εξής:
- Κύρια σύνταξη (αναδιανεμητικός χαρακτήρας).
- Επικουρική κεφαλαιοποιητική ασφάλιση.
Η λειτουργία των ΤΕΑ παραμένει προαιρετική, με τις εισφορές να επενδύονται και να συσσωρεύονται σε ατομικούς λογαριασμούς.
Το επενδυτικό πλαίσιο των ταμείων βασίζεται σε κανόνες διασποράς και διαχείρισης κινδύνου, ενώ το νέο νομοσχέδιο αναμένεται να ενισχύσει τους μηχανισμούς ελέγχου και να αυξήσει τις υποχρεώσεις πληροφόρησης σχετικά με τις αποδόσεις και το προφίλ κινδύνου των επενδύσεων.
Η διαφάνεια ως προς το πού και πώς επενδύονται τα αποθεματικά αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την εμπιστοσύνη των ασφαλισμένων.
Τα πρόσφατα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος αποτυπώνουν θετική εικόνα ως προς τα οικονομικά μεγέθη των ΤΕΑ. Στο τέλος του βˈ τριμήνου του 2025, η συνολική αξία του ενεργητικού των ταμείων αυξήθηκε κατά 3,8%, φθάνοντας τα 2,639 δισ. ευρώ, έναντι 2,543 δισ. ευρώ το προηγούμενο τρίμηνο.
Η εξέλιξη αυτή επιβεβαιώνει ότι τα επαγγελματικά ταμεία λειτουργούν ως οικονομικά εύρωστοι και αποδοτικοί θεσμοί συμπληρωματικής ασφάλισης, με σταθερή αναπτυξιακή δυναμική. Τα αποθεματικά τους ενισχύονται, ενώ η επενδυτική τους δραστηριότητα φαίνεται να αποδίδει.
Παρά τα θετικά αυτά στοιχεία όμως, η επέκταση του θεσμού παραμένει ουσιαστικά αδρανής. Από την εφαρμογή του νέου θεσμικού πλαισίου το 2023 έως σήμερα δεν έχει συσταθεί κανένα νέο επαγγελματικό ταμείο. Σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, η στασιμότητα αυτή δεν σχετίζεται με τη βιωσιμότητα των ΤΕΑ, αλλά αποδίδεται κυρίως στο ισχύον φορολογικό καθεστώς των παροχών, το οποίο λειτουργεί ανασταλτικά για τη συμμετοχή νέων ασφαλισμένων.
Το επικείμενο νομοσχέδιο επιχειρεί να απαντήσει σε αυτή τη δυσλειτουργία, δημιουργώντας ένα πιο ελκυστικό και λειτουργικό περιβάλλον για την ανάπτυξη της επαγγελματικής ασφάλισης. Η επιτυχία του, ωστόσο, θα εξαρτηθεί από το κατά πόσον οι νέες ρυθμίσεις θα συνδυάσουν αποτελεσματικά την προστασία των ασφαλισμένων με την παροχή ουσιαστικών κινήτρων.
Η ενίσχυση του δεύτερου πυλώνα δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική μεταρρύθμιση, αλλά μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος.
Σε ένα περιβάλλον δημογραφικής γήρανσης και μεταβαλλόμενων εργασιακών συνθηκών, η ανάπτυξη συμπληρωματικών μορφών αποταμίευσης αποκτά κεντρική πολιτική σημασία με μακροπολιτικά χαρακτηριστικά. Εφόσον το νέο πλαίσιο καταφέρει να άρει τα φορολογικά αντικίνητρα, να διασφαλίσει υψηλά επίπεδα διαφάνειας και να διευκολύνει τη συμμετοχή περισσότερων επαγγελματικών ομάδων, τα ΤΕΑ θα μπορούσαν να διαδραματίσουν πολύ πιο ενεργό ρόλο στο μέλλον.
Αυτό ακριβώς είναι που θέλει να πετύχει η υπουργός Εργασίας, Νίκη Κεραμέως, με το νέο νομοσχέδιο μετά το Πάσχα.
