Στη Μόσχα του Αυγούστου, ο πραγματικός φόβος δεν κατεβαίνει από τον ουρανό με τη μορφή ενός ουκρανικού drone.
Ερχεται με τη μορφή ενός ανθρώπου που στέκεται στο ταμείο μιας τράπεζας ζητώντας πίσω τα λεφτά του σε μετρητά. Ο ίδιος άνθρωπος που πριν από λίγους μήνες εμπιστευόταν τις καταθέσεις του στο κρατικό τραπεζικό σύστημα, σήμερα σκέφτεται όπως σκεφτόταν ο παππούς του στη δεκαετία του ’90, όταν η Σοβιετική Ενωση είχε καταρρεύσει και το τιμόνι είχαν αναλάβει πρώην πράκτορες της KGB, οι οποίοι εξελίχθηκαν σε ολιγάρχες υπό τις ευλογίες του Πούτιν.
Αυτό που σκέφτεται τώρα ο Μοσχοβίτης μπροστά στο ταμείο είναι να προλάβει να σηκώσει τα χρήματά του προτού η κυβέρνηση τα κατασχέσει ως «ένεση» σε μια ρωσική οικονομία που κείτεται βαριά τραυματισμένη. Ο Ρώσος πολίτης μπορεί να μην ξέρει τι είναι δημοκρατία, αλλά είναι σίγουρος ότι τα λεφτά του είναι πιο ασφαλή κάτω από το μαξιλάρι ή σε μια τράπεζα στην Ευρώπη. Την ίδια Ευρώπη που τόσο πολύ μισεί και εχθρεύεται η κυβέρνησή του.
Μηδενική εμπιστοσύνη
Σύμφωνα με στοιχεία της ρωσικής Κεντρικής Τράπεζας, τα οποία επικαλείται η «Washington Post», μόνο στις δύο πρώτες εβδομάδες του Αυγούστου αποσύρθηκαν από τις ρωσικές τράπεζες σχεδόν 3,4 δισ. δολάρια, δηλαδή 286,4 δισ. ρούβλια. Τον Ιούλιο είχαν φύγει άλλα 7,3 δισ. δολάρια, ενώ τον Ιούνιο περισσότερα από 4,5 δισ. Το άθροισμα των αναλήψεων μέσα στο 2026 έχει ήδη ξεπεράσει τα 24,7 δισ. δολάρια.
Σύμφωνα με ανώτατο στέλεχος της Sberbank, το ποσό που είχε αποσυρθεί κατά το πρώτο έτος της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία ήταν περίπου 2 τρισ. ρούβλια και οι προβλέψεις κάνουν λόγο για αναμενόμενο διπλασιασμό. Για την ιστορία και μόνο, στις πρώτες δύο εβδομάδες εκείνου του πολέμου, τον Φεβρουάριο του 2022, το ρωσικό τραπεζικό σύστημα είχε χάσει 23 δισ. δολάρια μέσα σε κλίμα πανικού, με ατελείωτες ουρές στις τράπεζες και πολλά επεισόδια, ακόμη και αιματηρά, μεταξύ των πολιτών.
Τότε το Κρεμλίνο σταμάτησε την αιμορραγία με σκληρά capital controls και κατακόρυφη αύξηση επιτοκίων. Τώρα, τέσσερα χρόνια αργότερα, η αιμορραγία επανήλθε, μόνο που αυτή τη φορά δεν προκλήθηκε από μια ξαφνική εισβολή, αλλά από κάτι πιο αργό και πιο επικίνδυνο: τη σταδιακή διάβρωση της εμπιστοσύνης των Ρώσων στην κυβέρνησή τους. Παράλληλα, πληθαίνουν οι φωνές που κάνουν λόγο για έναν πόλεμο τον οποίο η Ρωσία δεν μπορεί πλέον να κερδίσει.
Προτιμούν το… μαξιλάρι
«Τα drones πετούν, σπίτια καίγονται, η νευρικότητα αυξάνεται», περιέγραψε στη «Washington Post» πρώην ανώτερος αξιωματούχος του ρωσικού υπουργείου Οικονομικών, μιλώντας ανώνυμα.
Η καθημερινή λογική των ανθρώπων, εξήγησε, τους λέει ότι τα μετρητά κάτω από το μαξιλάρι είναι πιο ασφαλή από μια κατάθεση που ίσως δεν επιστραφεί ποτέ. Δεν πρόκειται για παρανοϊκή υπερβολή μιας κοινωνίας σε πόλεμο, αλλά για ορθολογική και ανθρώπινη αντίδραση σε μια διάχυτη ανησυχία. Οι πολίτες φοβούνται ότι το Κρεμλίνο, πιεσμένο να βρει χρήματα για να συνεχίσει τον πόλεμο, θα μπορούσε να καταφύγει σε κατάσχεση καταθέσεων.
Η Αλεξάνδρα Προκοπένκο, πρώην σύμβουλος της ρωσικής Κεντρικής Τράπεζας, το θέτει ωμά: το κύμα φυγής κεφαλαίων σημαίνει ότι οι πολίτες δεν έχουν πλέον καμία εμπιστοσύνη στο ρωσικό χρηματοπιστωτικό σύστημα. Η ίδια θεωρεί απίθανο ένα σενάριο απόλυτης εθνικοποίησης των καταθέσεων, αλλά δεν αποκλείει κάτι πιο ρεαλιστικό και εξίσου τρομακτικό για έναν καταθέτη: ένα πλαφόν στις αναλήψεις.
Δεν αδειάζουν μόνο οι λογαριασμοί των νοικοκυριών. Μεγάλοι επιχειρηματικοί όμιλοι επιδιώκουν πλέον ανοιχτά να βγάλουν κεφάλαια εκτός Ρωσίας, με περισσότερα από 9,4 δισ. δολάρια να έχουν φύγει από τη χώρα μόνο στο δεύτερο τρίμηνο του 2026. Οι συνέπειες του τραπεζικού δανεισμού-μαμούθ προς τη στρατιωτική βιομηχανία φτάνουν μέχρι την καρδιά του κράτους. Το ρωσικό υπουργείο Οικονομικών αναγκάστηκε τον περασμένο μήνα να ακυρώσει προγραμματισμένες εκδόσεις κρατικών ομολόγων, ακριβώς τη στιγμή που το κράτος στηρίζεται όλο και περισσότερο σε αυτόν τον μηχανισμό δανεισμού για να καλύψει το έλλειμμα.
Το έλλειμμα διογκώνεται όσο οι στρατιωτικές δαπάνες καλπάζουν και η υπόλοιπη οικονομία βουλιάζει στη στασιμότητα. Με απλά λόγια, η Ρωσία χρειάζεται όλο και περισσότερα χρήματα για να συνεχίσει τον πόλεμο, την ίδια στιγμή που οι πολίτες και οι επιχειρήσεις της κάνουν ό,τι μπορούν για να κρατήσουν τα δικά τους χρήματα μακριά από το κράτος. Είναι μια εσωτερική σύγκρουση συμφερόντων που καμία στρατιωτική νίκη στο πεδίο της μάχης δεν μπορεί να λύσει.
Ούτε νίκη ούτε ήττα
Αυτή η εικόνα οικονομικής αιμορραγίας εντάσσεται στο αφήγημα που εδώ και μήνες διαπερνά τη διεθνή αλλά και την ελληνική αρθρογραφία για τον πόλεμο: ότι η Ρωσία, ακόμη κι αν καταφέρει τελικά να μη χάσει στρατιωτικά, δεν πρόκειται ποτέ πραγματικά να κερδίσει.
Αυτό που ξεκίνησε ως «πόλεμος των 72 ωρών» μετατράπηκε σε πόλεμο ετών. Η Ουκρανία πληρώνει το τίμημα σε αίμα αμάχων και σε καταστροφή, ενώ η Ρωσία διαπιστώνει ότι ποτέ άλλοτε στην Ιστορία δεν ήταν τόσο απομονωμένη από τον υπόλοιπο κόσμο όσο είναι σήμερα.
