Η κυβέρνηση της ΝΔ καταθέτει σήμερα στη Βουλή πρόταση συνταγματικής αναθεώρησης 30 άρθρων, ανοίγοντας τον δρόμο για θεσμικές αλλαγές έως το 2027.
Την έναρξη της διαδικασίας συνταγματικής αναθεώρησης σηματοδοτεί η κατάθεση της κυβερνητικής πρότασης στη Βουλή, με τη Νέα Δημοκρατία να παρουσιάζει ένα πακέτο παρεμβάσεων που αγγίζει συνολικά 30 άρθρα του Συντάγματος. Οι προτάσεις αφορούν, μεταξύ άλλων, τη λειτουργία της Δικαιοσύνης, την ανώτατη εκπαίδευση, το εκλογικό σύστημα, τη θέση του Προέδρου της Δημοκρατίας, τη λειτουργία των ανεξάρτητων αρχών και τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Η κυβέρνηση επιδιώκει να συνδέσει τη διαδικασία της αναθεώρησης με το πολιτικό και μεταρρυθμιστικό της αφήγημα ενόψει των εθνικών εκλογών του 2027. Όπως έχει επισημάνει ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, οι προτάσεις θα τεθούν στην κρίση των πολιτών κατά την προεκλογική περίοδο, ώστε να αποκτήσουν ευρύτερη λαϊκή νομιμοποίηση.
Πώς θα εξελιχθεί η διαδικασία της συνταγματικής αναθεώρησης
Μετά την κατάθεση της πρότασης αναμένεται η συγκρότηση της Επιτροπής Αναθεώρησης του Συντάγματος και η έναρξη της σχετικής συζήτησης στην Ολομέλεια της Βουλής. Σύμφωνα με το άρθρο 110 του Συντάγματος, τα προς αναθεώρηση άρθρα πρέπει να εγκριθούν σε δύο ψηφοφορίες που απέχουν μεταξύ τους τουλάχιστον έναν μήνα.
Η σημερινή Βουλή έχει τον ρόλο της προτείνουσας αναθεωρητικής Βουλής. Εφόσον μια πρόταση συγκεντρώσει πλειοψηφία τριών πέμπτων του συνόλου των βουλευτών, δηλαδή 180 ψήφους, σε δύο διαδοχικές ψηφοφορίες, η επόμενη Βουλή θα μπορεί να ολοκληρώσει την αναθεώρηση με 151 ψήφους. Αντίθετα, εάν οι διατάξεις εγκριθούν με τουλάχιστον 151 αλλά λιγότερες από 180 ψήφους, τότε η επόμενη Βουλή θα χρειαστεί πλειοψηφία 180 βουλευτών για να προχωρήσει στην τελική αναθεώρηση.
Σύμφωνα με τις σημερινές κοινοβουλευτικές ισορροπίες, εκτιμάται ότι οι περισσότερες κυβερνητικές προτάσεις θα λάβουν περίπου 160 ψήφους, γεγονός που μεταφέρει ουσιαστικά την τελική απόφαση στη Βουλή που θα προκύψει από τις εκλογές του 2027.
Οι βασικές αλλαγές που προτείνει η κυβέρνηση
Στις σημαντικότερες προτάσεις περιλαμβάνεται η συνταγματική προστασία της ελληνικής σημαίας ως διαχρονικού συμβόλου του έθνους και του πολιτισμού, καθώς και της ελληνικής γλώσσας ως φορέα της εθνικής πολιτιστικής κληρονομιάς και συνδετικού κρίκου με τον οικουμενικό ελληνισμό.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόταση για την εισαγωγή νέου άρθρου 5Β, το οποίο θα αφορά τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης, με στόχο τη διασφάλιση της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου.
Στον χώρο της εκπαίδευσης προτείνεται η επέκταση της υποχρεωτικής εκπαίδευσης από τα εννέα στα έντεκα χρόνια, ενώ κεντρική θέση κατέχει η αναθεώρηση του άρθρου 16, ώστε να καταστεί δυνατή η λειτουργία μη κρατικών, μη κερδοσκοπικών ή ιδιωτικών πανεπιστημίων.
Η κυβέρνηση εισηγείται επίσης την καθιέρωση μίας εξαετούς θητείας για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, με ειδική μεταβατική πρόβλεψη για τον νυν Πρόεδρο.
Παράλληλα, προτείνεται η κατάργηση της επίκλησης σοβαρού εθνικού θέματος ως προϋπόθεσης διάλυσης της Βουλής. Στο εξής η διάλυση θα μπορεί να πραγματοποιείται έπειτα από πρόταση της κυβέρνησης και απόφαση της Βουλής με σκοπό την ανανέωση της λαϊκής εντολής.
Στις προτάσεις περιλαμβάνονται ακόμη η εισαγωγή κανόνων για τη διεξαγωγή δημοψηφισμάτων και η συνταγματική κατοχύρωση της δυνατότητας επιστολικής ψήφου για όλους τους εκλογείς, ακόμη και για όσους βρίσκονται εντός της ελληνικής επικράτειας.
Στο πεδίο της κοινοβουλευτικής λειτουργίας προβλέπεται η συνταγματική υποχρέωση των υπουργών να απαντούν τεκμηριωμένα στον κοινοβουλευτικό έλεγχο των βουλευτών. Παράλληλα, θεσμοθετείται η υποχρέωση των βουλευτών να διατηρούν συστηματική επικοινωνία με τις εκλογικές τους περιφέρειες και να μεταφέρουν με διαφάνεια τα ζητήματα πολιτών και φορέων προς την εκτελεστική εξουσία μέσω του Κοινοβουλίου.
Παρεμβάσεις σε Δικαιοσύνη και ανεξάρτητες αρχές
Μεταξύ των πλέον συζητημένων αλλαγών είναι εκείνες που αφορούν την ποινική μεταχείριση υπουργών. Η πρόταση προβλέπει την κατάργηση του όρου «αμελλητί» και την αφαίρεση της αρμοδιότητας της Βουλής για τη διενέργεια προκαταρκτικής εξέτασης.
Σύμφωνα με το κυβερνητικό σχέδιο, η προκαταρκτική έρευνα θα διεξάγεται από Εισαγγελέα Εφετών, ενώ η πρόταση για άσκηση δίωξης θα υποβάλλεται από Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου. Η τελική απόφαση θα εξακολουθεί να λαμβάνεται από τη Βουλή, με ονομαστική ψηφοφορία και απόλυτη πλειοψηφία του συνόλου των βουλευτών.
Παράλληλα, προτείνεται να μην επιτρέπεται η συμμετοχή δικαστικών λειτουργών στην κυβέρνηση, σε πολιτικές θέσεις ή σε ανεξάρτητες αρχές για χρονικό διάστημα τριών ετών μετά την αφυπηρέτησή τους.
Τέλος, αλλάζει και ο τρόπος επιλογής των προέδρων και των μελών των ανεξάρτητων αρχών. Η επιλογή τους θα γίνεται από κοινοβουλευτική επιτροπή, η οποία θα αποφασίζει μεταξύ τριών υποψηφίων που θα προτείνονται από Συμβούλιο Εμπειρογνωμόνων έπειτα από δημόσια πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος.
