Η NASA ετοιμάζεται να εξετάσει μια μεγάλη κοιλότητα στη Σελήνη, αναζητώντας στοιχεία για πιθανό υπόγειο σωλήνα λάβας.
Η αμερικανική διαστημική υπηρεσία επέλεξε το πρόγραμμα GIMLI (Geophysical Instruments for Marius Lunar pit Investigation), με επικεφαλής το Planetary Science Institute, για να διερευνήσει εάν κάτω από τη φυσική «τρύπα» στην περιοχή Marius Hills υπάρχει μεγάλος υπόγειος χώρος.
Μια τέτοια ανακάλυψη θα είχε σημασία τόσο για την κατανόηση της γεωλογικής και ηφαιστειακής ιστορίας της Σελήνης όσο και για μελλοντικές επανδρωμένες αποστολές, καθώς ένας μεγάλος σωλήνας λάβας θα μπορούσε δυνητικά να προσφέρει φυσική προστασία από ακτινοβολία, ακραίες θερμοκρασίες και μικρομετεωρίτες.
Η «τρύπα» των Marius Hills
Η Marius Hills Pit βρίσκεται σε περιοχή με έντονο ηφαιστειακό παρελθόν και έχει διαστάσεις περίπου 65 επί 90 μέτρα, με βάθος περίπου 34 μέτρα.
Εικόνες του Lunar Reconnaissance Orbiter έχουν αποτυπώσει τα τοιχώματα και το εσωτερικό της. Η μορφολογία της έχει οδηγήσει τους επιστήμονες να εξετάζουν το ενδεχόμενο να αποτελεί ένα είδος φυσικού «φεγγίτη» που οδηγεί σε αρχαίο υπόγειο σωλήνα λάβας.
Οι σωλήνες αυτοί σχηματίζονται όταν η επιφάνεια μιας ροής λάβας ψύχεται και στερεοποιείται, ενώ λιωμένο υλικό εξακολουθεί να κινείται από κάτω. Όταν η ηφαιστειακή δραστηριότητα σταματήσει, μπορεί να παραμείνει ένας μακρύς κενός υπόγειος αγωγός.
Ανάλογοι σχηματισμοί υπάρχουν στη Γη. Η αποστολή θα επιχειρήσει να εξακριβώσει εάν δημιουργήθηκαν αντίστοιχες δομές και στη Σελήνη πριν από δισεκατομμύρια χρόνια.
Ραντάρ, σεισμικοί αισθητήρες και βαρυόμετρο
Η GIMLI θα χρησιμοποιήσει συνδυασμό διαφορετικών γεωφυσικών οργάνων, ώστε οι επιστήμονες να αποκτήσουν όσο το δυνατόν πληρέστερη εικόνα του υπεδάφους.
Το ραντάρ διείσδυσης εδάφους θα αναζητήσει υπόγειες δομές, ενώ οι σεισμικοί αισθητήρες θα καταγράψουν τον τρόπο με τον οποίο οι δονήσεις διαδίδονται στα υλικά κάτω από την επιφάνεια.
Παράλληλα, ένα βαρυόμετρο θα καταγράφει μικρές μεταβολές στο βαρυτικό πεδίο, οι οποίες ενδέχεται να υποδηλώνουν «έλλειψη μάζας» και συνεπώς την παρουσία μεγάλου κενού χώρου. Κάμερες θα χαρτογραφήσουν την επιφάνεια και τα εκτεθειμένα τοιχώματα της κοιλότητας.
Με τον συνδυασμό των δεδομένων, η επιστημονική ομάδα θα επιχειρήσει να προσδιορίσει εάν υπάρχει πράγματι υπόγεια κοιλότητα και, εφόσον εντοπιστεί, να εκτιμήσει το μέγεθος και τη μορφή της.
Επιστρέφει η ενεργή σεισμική έρευνα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αξιοποίηση ενεργής σεισμικής μεθόδου, μιας τεχνικής που, σύμφωνα με τον επικεφαλής ερευνητή της GIMLI, Than Putzig, έχει χρησιμοποιηθεί ελάχιστα στην πλανητική επιστήμη μετά τις αποστολές Apollo.
Η ομάδα θα δημιουργήσει ελεγχόμενα σεισμικά σήματα και θα μελετήσει τον τρόπο με τον οποίο αυτά ταξιδεύουν μέσα στο σεληνιακό υπέδαφος. Σε συνδυασμό με το ραντάρ και τις μετρήσεις βαρύτητας, οι παρατηρήσεις αναμένεται να δώσουν λεπτομερέστερη εικόνα του εσωτερικού της περιοχής.
Ο εξοπλισμός θα μεταφερθεί στη Σελήνη μέσω εμπορικού συστήματος προσελήνωσης στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας Commercial Lunar Payload Services (CLPS) της NASA.
Στο πρόγραμμα συμμετέχουν το Planetary Science Institute, η Honeybee Robotics και η Νορβηγική Διαστημική Υπηρεσία, η οποία θα διαθέσει το ραντάρ διείσδυσης εδάφους. Στην επιστημονική ομάδα συμμετέχουν επίσης ερευνητές από το Boise State University, το Johns Hopkins University, το Lunar and Planetary Institute και το University of Oslo.
Πιθανό φυσικό καταφύγιο για αστροναύτες
Η επιφάνεια της Σελήνης αποτελεί ιδιαίτερα αφιλόξενο περιβάλλον για μακροχρόνια ανθρώπινη παρουσία. Οι θερμοκρασίες μπορούν να φθάσουν περίπου τους 127 βαθμούς Κελσίου όταν φωτίζεται από τον Ήλιο και να υποχωρήσουν περίπου στους -173 βαθμούς κατά τη σεληνιακή νύχτα.
Οι αστροναύτες εκτίθενται επίσης σε κοσμική και ηλιακή ακτινοβολία, καθώς και σε μικρομετεωρίτες. Ένας αρκετά μεγάλος υπόγειος σωλήνας θα μπορούσε να λειτουργήσει ως φυσική ασπίδα απέναντι σε αρκετούς από αυτούς τους κινδύνους.
Η NASA έχει ήδη διαπιστώσει ότι ορισμένες σκιασμένες περιοχές μέσα σε σεληνιακές κοιλότητες παρουσιάζουν πολύ σταθερότερες θερμοκρασίες, οι οποίες σε ορισμένα σημεία υπολογίζονται περίπου στους 17 βαθμούς Κελσίου.
Αυτό δεν σημαίνει ότι σχεδιάζεται άμεσα εγκατάσταση αστροναυτών στη συγκεκριμένη κοιλότητα. Η αποστολή θα εξετάσει κατά πόσο τέτοιες φυσικές δομές θα μπορούσαν μακροπρόθεσμα να ληφθούν υπόψη στον σχεδιασμό μόνιμων σεληνιακών εγκαταστάσεων.
Τι θα προσφέρει η αποστολή ακόμη και χωρίς σπήλαιο
Ακόμη και αν δεν εντοπιστεί μεγάλος υπόγειος σωλήνας, η έρευνα στην περιοχή των Marius Hills αναμένεται να δώσει πολύτιμα στοιχεία για το ηφαιστειακό παρελθόν της Σελήνης.
Τα τοιχώματα της κοιλότητας αποκαλύπτουν στρώματα εδάφους και αρχαίων ροών λάβας που βρίσκονται συνήθως θαμμένα κάτω από την επιφάνεια. Η μελέτη τους μπορεί να δείξει πώς κινούνταν η λάβα, πώς δημιουργήθηκε η κοιλότητα και αν μεσολάβησαν μεγάλα χρονικά διαστήματα μεταξύ διαφορετικών ηφαιστειακών επεισοδίων.
Η GIMLI εντάσσεται στην ευρύτερη προσπάθεια της NASA να στείλει επιστημονικά όργανα στη Σελήνη πριν από μακροχρόνια ανθρώπινη παρουσία. Η υπηρεσία επέλεξε συνολικά τρεις νέες αποστολές στο πλαίσιο του προγράμματος PRISM (Payloads and Research Investigations on the Surface of the Moon).
JUST IN: NASA has selected a mission to investigate whether a giant cave on the Moon opens into an underground lava tube that could one day shelter astronauts from radiation and extreme temperatures. The GIMLI project will study the Marius Hills Pit, an opening roughly 90 meters wide and 34 meters deep, using ground-penetrating radar, seismic sensors and gravity measurements to determine whether a larger cave extends beneath the lunar surface. Honeybee Robotics, a Blue Origin company, will build much of the instrumentation, which is expected to ride to the Moon on a commercial lander and rover through NASA’s CLPS program. Scientists have suspected for years that lunar pits could provide entrances to vast lava tubes formed by ancient volcanic activity. Thick layers of rock overhead could naturally shield astronauts from radiation while also insulating them from the Moon’s extreme surface temperature swings, making such caves attractive locations for future lunar crews. Instead of building every habitat entirely on the surface, future astronauts could eventually use the Moon’s own geology as protection.
— Outer Space Today (@outerspacetoday) October 2, 2026
Ενώ η GIMLI θα αναζητήσει πιθανά φυσικά καταφύγια κάτω από την επιφάνεια, οι άλλες δύο αποστολές θα μελετήσουν το σεληνιακό περιβάλλον και διαθέσιμους πόρους, μεταξύ άλλων πάγο σε εξαιρετικά ψυχρές περιοχές.
Στόχος είναι τα επιστημονικά δεδομένα να προηγηθούν της επιστροφής και της παραμονής ανθρώπων στη Σελήνη, συμβάλλοντας στον σχεδιασμό μιας μελλοντικής σεληνιακής βάσης.
