Υπάρχουν μεταρρυθμίσεις που ψηφίζονται και ξεχνιούνται. Και υπάρχουν μεταρρυθμίσεις που αφήνουν αποτύπωμα.
Η Εθνική Κοινωνική Συμφωνία για τις Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας ανήκει αναμφίβολα στη δεύτερη κατηγορία και αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη πολιτική παρακαταθήκη της Νίκης Κεραμέως στο Υπουργείο Εργασίας.
Σε μια εποχή κατά την οποία η πόλωση συχνά υπερισχύει της συνεννόησης, η υπουργός επέλεξε τον δυσκολότερο δρόμο: όχι την επιβολή λύσεων από τα πάνω, αλλά τη σύνθεση, τον διάλογο και τη συναίνεση. Το αποτέλεσμα ήταν μια συμφωνία που πολλοί θεωρούσαν αδύνατη και η οποία σήμερα αναγνωρίζεται ως υπόδειγμα κοινωνικού διαλόγου σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Από την αντιπαράθεση στη συνεννόηση
Η μεγάλη επιτυχία της συμφωνίας δεν βρίσκεται μόνο στο περιεχόμενό της, αλλά κυρίως στον τρόπο με τον οποίο επιτεύχθηκε.
Η Νίκη Κεραμέως κατάφερε να φέρει στο ίδιο τραπέζι εργαζόμενους, εργοδότες και κράτος, οικοδομώντας σχέσεις εμπιστοσύνης εκεί όπου για χρόνια κυριαρχούσε η καχυποψία. Αντί να επιλέξει μια μονομερή νομοθετική παρέμβαση, επένδυσε στη διαπραγμάτευση και στη διαμόρφωση κοινών λύσεων.
Όσοι συμμετείχαν στη διαδικασία αναγνωρίζουν ότι η επίτευξη συμφωνίας δεν ήταν καθόλου δεδομένη. Χρειάστηκαν μήνες συζητήσεων, αμοιβαίες υποχωρήσεις και κυρίως πολιτική βούληση για να γεφυρωθούν διαφορετικές αφετηρίες και αντικρουόμενα συμφέροντα.
Το γεγονός ότι τελικά επετεύχθη συμφωνία αποτελεί από μόνο του μια πολιτική επιτυχία με τη σφραγίδα της υπουργού.
Η Ελλάδα γίνεται ευρωπαϊκό παράδειγμα
Η σημασία της πρωτοβουλίας ξεπέρασε γρήγορα τα ελληνικά σύνορα.
Στις Βρυξέλλες, η Εκτελεστική Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Roxana Mînzatu, χαρακτήρισε την ελληνική εμπειρία πρότυπο για ολόκληρη την Ευρώπη, επισημαίνοντας ότι ο κοινωνικός διάλογος στην Ε.Ε. έχει ανάγκη από τέτοιες επιτυχημένες πρακτικές.
Ανάλογη ήταν και η τοποθέτηση του προέδρου της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, Séamus Boland, ο οποίος συνεχάρη δημόσια την Ελλάδα για το αποτέλεσμα που πέτυχε.
Οι παρεμβάσεις αυτές δεν ήταν τυπικές διπλωματικές φιλοφρονήσεις. Ανέδειξαν μια σπάνια πραγματικότητα: ότι μια ελληνική μεταρρύθμιση δεν ακολουθεί πλέον τα ευρωπαϊκά πρότυπα, αλλά μετατρέπεται η ίδια σε ευρωπαϊκό σημείο αναφοράς.
Αποτελέσματα που φαίνονται στην πράξη
Η συμφωνία δεν έμεινε στα χαρτιά.
Το νέο πλαίσιο διευκόλυνε τη σύναψη και επέκταση συλλογικών συμβάσεων εργασίας, ενώ ήδη παράγει απτά αποτελέσματα σε κρίσιμους κλάδους της οικονομίας, όπως ο τουρισμός, η εστίαση, η αρτοποιία, η βιομηχανία τροφίμων και άλλοι παραγωγικοί τομείς.
Περισσότεροι από 500.000 εργαζόμενοι επωφελούνται ήδη από καλύτερες αποδοχές, αυξημένες εγγυήσεις και βελτιωμένες εργασιακές συνθήκες.
Αυτός είναι ίσως και ο σημαντικότερος δείκτης επιτυχίας: ότι η μεταρρύθμιση δεν εξαντλήθηκε σε θεσμικές διακηρύξεις, αλλά μεταφράστηκε σε πραγματικό όφελος για εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες.
Η επιλογή του δύσκολου δρόμου
Η ίδια η υπουργός έχει περιγράψει τη συμφωνία ως ένα εγχείρημα με ελάχιστες πιθανότητες επιτυχίας όταν ξεκίνησε.
Παρά τις δυσκολίες, επέμεινε στη διαδικασία της συνεννόησης, αξιοποιώντας το θετικό κλίμα που είχε αρχίσει να διαμορφώνεται στην αγορά εργασίας και το επίπεδο εμπιστοσύνης που είχε οικοδομηθεί μεταξύ του υπουργείου και των κοινωνικών εταίρων.
Η επιλογή να μην παρουσιαστεί ένα έτοιμο κυβερνητικό σχέδιο, αλλά να διαμορφωθεί το τελικό πλαίσιο από κοινού με όλους τους εμπλεκόμενους, αποδείχθηκε καθοριστική για την επιτυχία της πρωτοβουλίας.
Μια νέα κουλτούρα κοινωνικού διαλόγου
Ίσως το σημαντικότερο κέρδος της συμφωνίας να μην αποτυπώνεται σε αριθμούς.
Η Νίκη Κεραμέως κατάφερε να εγκαθιδρύσει μια νέα κουλτούρα συνεργασίας μεταξύ Πολιτείας, εργαζομένων και επιχειρήσεων. Ένα μοντέλο στο οποίο ο διάλογος προηγείται της νομοθέτησης και οι μεταρρυθμίσεις χτίζονται πάνω σε ευρύτερες συναινέσεις.
Αυτός είναι και ο λόγος που η συγκεκριμένη πρωτοβουλία ξεχωρίζει από πολλές άλλες παρεμβάσεις των τελευταίων ετών. Δεν αποτελεί μόνο μια επιτυχημένη μεταρρύθμιση στην αγορά εργασίας. Αποτελεί μια πολιτική επιτυχία που αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο παράγεται δημόσια πολιτική στην Ελλάδα.
Και γι’ αυτό η Νίκη Κεραμέως πιστώνεται δικαίως μια από τις πιο ουσιαστικές και διεθνώς αναγνωρισμένες μεταρρυθμιστικές παρεμβάσεις της τελευταίας περιόδου.
