Η Άγκυρα ανακαλύπτει ότι ακόμη και ο στενότερος σύμμαχός της δεν είναι πρόθυμος να λειτουργεί ως προτεκτοράτο.
Η αντιπαράθεση με το Αζερμπαϊτζάν, με αφορμή τους περιορισμούς που εφαρμόζει η κυβέρνηση Αλίγιεφ στη χρήση της μαντίλας στα σχολεία, αποκαλύπτει το πρόβλημα μιας πολιτικής η οποία συγχέει την επιρροή με την επιβολή. Πίσω από την παρέμβαση στελεχών του καθεστώτος Ερντογάν υπέρ της μαντίλας στα αζερικά σχολεία αναδύεται ένα βαθύτερο γεωπολιτικό διακύβευμα, στο επίκεντρο του οποίου βρίσκονται οι σχέσεις Μπακού και Ιερουσαλήμ.
Και το ερώτημα είναι ευθύ: Μπορεί το Αζερμπαϊτζάν να επιλέγει αυτόνομα τους στρατηγικούς εταίρους του –στην προκειμένη περίπτωση το Ισραήλ– ή οφείλει να υποτάσσεται στις τουρκικές επιταγές; Η απάντηση αφορά ολόκληρη την ισορροπία ισχύος στον Καύκασο.
Η ανακοίνωση του κυβερνώντος κόμματος του Αλίγιεφ δύσκολα διαβάζεται ως απλή κομματική αψιμαχία. Η εύλογη πολιτική ερμηνεία είναι ότι η ηγεσία του κόμματος επέλεξε δίαυλο ελεγχόμενης κλιμάκωσης… Δηλαδή, αυστηρό μήνυμα προς την Άγκυρα, χωρίς προεδρική ή διπλωματική αντιπαράθεση στο ανώτατο επίπεδο. Το κυβερνών κόμμα του Αζερμπαϊτζάν καταγγέλλει πολιτική πίεση και οργανωμένη επικοινωνιακή εκστρατεία από τουρκικής πλευράς. Υπενθύμισε, μάλιστα, ότι η αρχή «ένα έθνος, δύο κράτη» αφορά δύο ανεξάρτητα κράτη. Η «αδελφότητα» δεν αποτελεί εξουσιοδότηση κηδεμονίας.
Τα ποσοστά των εισαγωγών
Το πλέον αποκαλυπτικό στοιχείο είναι ότι η ανακοίνωση υπερασπίζεται ρητά τις σχέσεις με το Ισραήλ. Επομένως, η σύγκρουση υπερβαίνει τη σχολική ενδυμασία… Αγγίζει την ελευθερία στρατηγικών επιλογών του Μπακού! Η συνεργασία με τους Ισραηλινούς προσφέρει εξοπλισμούς και τεχνολογία και διευρύνει τα περιθώρια αυτονομίας του. Σύμφωνα με το SIPRI (Διεθνές Ινστιτούτο Ερευνών για την Ειρήνη της Στοκχόλμης), το Ισραήλ κάλυψε το 69% των εισαγωγών μεγάλων οπλικών συστημάτων του Αζερμπαϊτζάν την περίοδο 2016-2020. Πρόκειται για ποσοστό εισαγωγών, όχι για το σύνολο του οπλοστασίου. Η στρατιωτική ισχύς των Αζέρων, συνεπώς, δεν αποτελεί αποκλειστικό τουρκικό δημιούργημα για το οποίο η Άγκυρα μπορεί να απαιτεί διαρκή πολιτική εξόφληση.
Η ενεργειακή διάσταση είναι εξίσου κρίσιμη και εκθέτει την τουρκική ρητορική. Σύμφωνα με στοιχεία της Kpler (εταιρεία ανάλυσης των ενεργειακών αγορών), τα οποία δημοσίευσε το Reuters τον Ιανουάριο, το αζερικό πετρέλαιο αντιστοιχούσε στο 46,4% των ισραηλινών εισαγωγών αργού το 2025. Οι ποσότητες μέσω Τσεϊχάν αυξήθηκαν παρά την τουρκική εμπορική απαγόρευση. Η Άγκυρα δηλώνει ότι δεν ελέγχει πού πωλείται το αζερικό πετρέλαιο. Ωστόσο, η αντίφαση παραμένει… Καταγγέλλει το Ισραήλ, ενώ το τουρκικό έδαφος αποτελεί κρίσιμο πέρασμα για την ενεργειακή του τροφοδοσία. Το Μπακού υπερασπίζεται μια σχέση που του συνδέει έσοδα, αμυντική ισχύ και διεθνές βάρος, αντί να θυσιάσει ζωτικά συμφέροντα στην αντιισραηλινή ατζέντα του Ερντογάν.
Για την Τεχεράνη, αυτή η συνεργασία έχει πρόσθετη σημασία λόγω γεωγραφίας. Το Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας (INSS), που ειδικεύεται στην ασφάλεια, την άμυνα και τη γεωπολιτική, κυρίως στη Μέση Ανατολή, περιγράφει το Αζερμπαϊτζάν ως στενό ενεργειακό, εξοπλιστικό και πληροφοριακό εταίρο του Ισραήλ, ο οποίος ταυτόχρονα αποφεύγει την εμπλοκή στον πόλεμο και διατηρεί επαφές και με το Ιράν. Τον Μάρτιο, το Αζερμπαϊτζάν ανακοίνωσε ότι απέτρεψε σχέδια των Φρουρών της Επανάστασης εναντίον, μεταξύ άλλων, του αγωγού Μπακού-Τιφλίδα-Τσεϊχάν και της ισραηλινής πρεσβείας στο Μπακού. Εξηγούν, ωστόσο, γιατί η ηγεσία αντιμετωπίζει τη θρησκευτική κινητοποίηση και μέσα από το πρίσμα της εθνικής ασφάλειας.
Οι κινητοποιήσεις προσφέρουν πεδίο εξωτερικής πολιτικής εκμετάλλευσης, χωρίς ο κάθε διαμαρτυρόμενος να είναι όργανο ξένων υπηρεσιών. Και η γεωπολιτική ουσία είναι σαφής: Οποιαδήποτε απομάκρυνση του Αζερμπαϊτζάν από το Ισραήλ θα περιόριζε τις εναλλακτικές του και θα αύξανε την εξάρτησή του από άλλους παίκτες, πρωτίστως την Τουρκία. Γι' αυτό η αντίδραση έχει βάθος. Ο Αλίγιεφ δεν χρειάζεται να διαλύσει τη συμμαχία για να απορρίψει την υποτέλεια. Η Άγκυρα ζητά αδελφότητα, αλλά το Μπακού αρνείται να της παραδώσει τα κλειδιά!
