Δεν υπάρχουν πολλές γλώσσες που να μπορούν να διασχίσουν τους αιώνες χωρίς να αλλοιωθούν στον πυρήνα τους. Η ελληνική το έκανε.
Όχι επειδή έμεινε ακίνητη, αλλά επειδή εξελίχθηκε χωρίς να αποκοπεί από τον εαυτό της. Αυτή η σπάνια αντοχή είναι και ο λόγος που η 9η Φεβρουαρίου καθιερώθηκε ως Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας: όχι για να τιμηθεί ένα παρελθόν, αλλά για να αναγνωριστεί μια συνέχεια.
Η απόφαση του Εκτελεστικού Συμβουλίου της UNESCO το 2025 δεν αποτελεί μια τυπική πολιτιστική χειρονομία. Αναγνωρίζει ρητά κάτι που συχνά λέγεται επιπόλαια, αλλά σπάνια τεκμηριώνεται: σαράντα αιώνες προφορικής και τριάντα πέντε αιώνες γραπτής παράδοσης χωρίς ιστορικό κενό. Μια γλώσσα που δεν χρειάστηκε «αναβίωση», γιατί δεν έπαψε ποτέ να χρησιμοποιείται.
Η εντυπωσιακή αυτή συνέχεια δεν περιορίζεται στη διάρκεια, αλλά αποτυπώνεται στη λειτουργία της γλώσσας. Λέξεις θεμελιώδεις για την ανθρώπινη εμπειρία —θάλασσα, ήλιος, γη, άνθρωπος, φόβος, ψυχή— διατηρούνται όχι μόνο μορφολογικά, αλλά και εννοιολογικά. Δεν αντικαταστάθηκαν από νεότερους όρους, ούτε επιβίωσαν ως φιλολογικά κατάλοιπα. Παραμένουν ενεργά στοιχεία καθημερινού λόγου και σκέψης.
Το ίδιο ισχύει και για τις έννοιες που διαμόρφωσαν τον παγκόσμιο πολιτισμό. Δημοκρατία, φιλοσοφία, λογική, μέθοδος δεν είναι απλώς ελληνικές λέξεις που υιοθετήθηκαν διεθνώς. Είναι ελληνικές έννοιες που μεταφέρθηκαν αυτούσιες, επειδή η γλώσσα που τις γέννησε μπορούσε να τις στηρίξει νοηματικά στον χρόνο. Ακόμη και όταν η προφορά άλλαξε, η ορθογραφία και η σημασία λειτούργησαν ως μηχανισμοί μνήμης.
Αυτή η ικανότητα της ελληνικής να μεταφέρει έννοιες χωρίς ρήξη εξηγεί και τη διαχρονική της παρουσία στην επιστήμη, τη φιλοσοφία και τη λογοτεχνία. Δεν πρόκειται για γλώσσα που απλώς δανείστηκε κύρος από το παρελθόν της. Πρόκειται για γλώσσα που συνεχίζει να παράγει νόημα.
Δεν είναι τυχαίο ότι η τιμή προς την ελληνική γλώσσα συνδέεται με την ημέρα θανάτου του Διονυσίου Σολωμού. Ο Ύμνος εις την Ελευθερίαν δεν λειτουργεί ως ιστορικό κειμήλιο, αλλά ως απόδειξη γλωσσικής συνέχειας σε επίπεδο νοήματος. Η ελευθερία που αρθρώνεται εκεί δεν είναι νεωτερική επινόηση· είναι η ίδια έννοια που διατρέχει την αρχαία πολιτική σκέψη και τη συλλογική αυτοσυνείδηση του ελληνισμού. Η ελληνική γλώσσα κατόρθωσε να μεταφέρει αυτή τη σημασία αδιάσπαστα, χωρίς μετάφραση και χωρίς ρήξη. Και αυτή ακριβώς η ικανότητα, να διατηρεί έννοιες ζωντανές στον χρόνο, εξηγεί γιατί δεν επιβίωσε απλώς, αλλά συνεχίζει.
