Η Ευρώπη ξυπνά σε μια σκληρή πραγματικότητα, όπου η απειλή πολέμου παύει να είναι θεωρητική και γίνεται κοινωνικό ζήτημα.
Η φράση «πρέπει να αποδεχθούμε ότι μπορεί να χάσουμε τα παιδιά μας», που διατύπωσε τον Νοέμβριο ο αρχηγός των γαλλικών ενόπλων δυνάμεων, στρατηγός Φαμπιέν Μαντόν, λειτούργησε σαν ηλεκτροσόκ για τη γαλλική κοινωνία.
Η εκτίμησή του ότι μια πιθανή σύγκρουση με τη Ρωσία έως το 2030 δεν αφορά μόνο τον στρατό αλλά ολόκληρη την κοινωνία, άνοιξε έναν δημόσιο διάλογο γεμάτο αγανάκτηση, φόβο και δυσπιστία.
Σύμφωνα με ανάλυση του The Economist , η δυτική Ευρώπη δυσκολεύεται να αποδεχθεί ότι ζει πλέον «σε έναν ενδιάμεσο χώρο μεταξύ ειρήνης και πολέμου», όπως το περιέγραψε η επικεφαλής των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών. Για χώρες που βρίσκονται κοντά στη Ρωσία – Βαλτικές χώρες, Πολωνία, Σκανδιναβία – η έννοια της πολεμικής ετοιμότητας είναι αυτονόητη. Όμως σε πρωτεύουσες όπως το Παρίσι, που απέχει γεωγραφικά περισσότερο από το Αλγέρι παρά από το Κίεβο, η απειλή εξακολουθεί να μοιάζει μακρινή και αφηρημένη.
Αυτό το χάσμα αντίληψης εξηγεί και τον αυξανόμενο συναγερμό στους κύκλους της ασφάλειας. Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, έχει προειδοποιήσει ότι η Ευρώπη οφείλει να προετοιμαστεί για «πολέμους της κλίμακας που έζησαν οι παππούδες μας», ενώ ο αρχηγός των βρετανικών ενόπλων δυνάμεων ξεκαθάρισε ότι η ασφάλεια δεν μπορεί να ανατεθεί μόνο στον στρατό.
Παρά τις επικρίσεις περί κινδυνολογίας, ολοένα και περισσότερες κυβερνήσεις κινούνται σε δύο παράλληλες κατευθύνσεις:
- την επαναφορά κάποιας μορφής στρατιωτικής θητείας,
- και την προετοιμασία των πολιτών για κρίση ή σύγκρουση.
Η Γερμανία σχεδιάζει από το 2026 ένα σύστημα αξιολόγησης όλων των 18χρονων για πιθανή στράτευση. Η Γαλλία εισάγει δεκάμηνη, αμειβόμενη εθελοντική θητεία για νέους 18–25 ετών. Η Πολωνία εξετάζει ακόμη πιο φιλόδοξο μοντέλο, με εκπαίδευση για όλους τους ενήλικες άνδρες.
Ιδιαίτερη έμπνευση αντλείται από τα σκανδιναβικά μοντέλα «ολικής άμυνας». Στη Σουηδία, όλοι οι πολίτες από 16 έως 70 ετών θεωρούνται μέρος της εθνικής άμυνας και ενημερώνονται για αποθέματα, καταφύγια και βασικές δεξιότητες επιβίωσης. Στον αντίποδα, χώρες όπως η Ιταλία και η Ισπανία παραμένουν επιφυλακτικές, χωρίς ουσιαστική δημόσια συζήτηση για το ενδεχόμενο πολέμου.
Το χάσμα αντίληψης αποτυπώνεται και στις δημοσκοπήσεις. Σε έρευνα που διεξήχθη σε εννέα ευρωπαϊκές χώρες, το 77% των Πολωνών θεωρεί υψηλό τον κίνδυνο πολέμου με τη Ρωσία, έναντι μόλις 34% των Ιταλών. Παρά τις διαφορές, η κοινή διαπίστωση είναι σαφής και ανησυχητική: η Ευρώπη δεν είναι ακόμη έτοιμη.
