Η Αγκυρα εντάσσει την εκπαίδευση σε ένα ευρύτερο στρατηγικό αφήγημα, όπου η πολιτιστική, η θρησκευτική, η οικονομική και η γεωπολιτική επιρροή λειτουργούν συμπληρωματικά.
Οι περισσότερες συζητήσεις για τη διεθνή ισχύ της Τουρκίας επικεντρώνονται στα drones, στην αμυντική της βιομηχανία, στις στρατιωτικές βάσεις ή στις συνεχείς διπλωματικές πρωτοβουλίες του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Ομως η πραγματική στρατηγική μιας δύναμης δεν αποτυπώνεται μόνο στα οπλικά της συστήματα. Αποτυπώνεται και στον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνει τις αντιλήψεις των επόμενων γενεών.
Αφορμή για τη σκέψη αυτή αποτέλεσε πρόσφατο δημοσίευμα του Nordic Monitor, της ιστοσελίδας που διαχειρίζονται αυτοεξόριστοι Τούρκοι δημοσιογράφοι, σύμφωνα με το οποίο το Ιδρυμα Maarif λειτουργεί ως εργαλείο προβολής της πολιτικής και ιδεολογικής ατζέντας της Αγκυρας στο εξωτερικό. Το ευρύτερο φαινόμενο είναι υπαρκτό και καταγράφεται και από διεθνείς αναλύσεις, οι οποίες υποστηρίζουν ότι η Τουρκία χρησιμοποιεί ολοένα και περισσότερο την εκπαίδευση ως μέσο άσκησης ήπιας ισχύος.
Μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016, η Αγκυρα αντικατέστησε σταδιακά το παγκόσμιο δίκτυο σχολείων που συνδεόταν με το Κίνημα Γκιουλέν με το κρατικά υποστηριζόμενο Maarif Foundation, το οποίο σήμερα δραστηριοποιείται σε δεκάδες χώρες. Παράλληλα, αναπτύσσει ένα ευρύτερο πλέγμα επιρροής μέσω της Diyanet, της TİKA, του Ινστιτούτου Yunus Emre, των κρατικών υποτροφιών και της πολιτιστικής διπλωματίας. Δεν πρόκειται για αποσπασματικές δράσεις. Συνθέτουν ένα ενιαίο οικοσύστημα εξωτερικής πολιτικής, που επιδιώκει να δημιουργήσει δεσμούς με κοινωνίες, πολιτικές ηγεσίες και μελλοντικές ελίτ.
Η πρακτική αυτή δεν αποτελεί τουρκική ιδιαιτερότητα. Οι ΗΠΑ, η Βρετανία, η Γαλλία και η Κίνα αξιοποιούν εδώ και χρόνια την εκπαίδευση ως εργαλείο διεθνούς επιρροής. Η ιδιαιτερότητα της Τουρκίας βρίσκεται αλλού: Εντάσσει την εκπαίδευση σε ένα ευρύτερο στρατηγικό αφήγημα, όπου η πολιτιστική, η θρησκευτική, η οικονομική και η γεωπολιτική επιρροή λειτουργούν συμπληρωματικά.
Για την Ελλάδα, το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η τουρκική επιρροή στα Βαλκάνια, στην Αφρική και σε περιοχές όπου υπάρχουν μουσουλμανικές κοινότητες δεν οικοδομείται μόνο με επενδύσεις ή διπλωματικές επισκέψεις. Εδραιώνεται και μέσω της παιδείας, της θρησκευτικής παρουσίας και της καλλιέργειας διαχρονικών σχέσεων εμπιστοσύνης. Οποιος εκπαιδεύει σήμερα τους αυριανούς επιστήμονες, διπλωμάτες και πολιτικούς, επενδύει στην επιρροή του για τις επόμενες δεκαετίες.
Συχνά πιστεύουμε ότι η γεωπολιτική γράφεται μόνο στις αίθουσες των διαπραγματεύσεων ή στα πεδία των μαχών. Στην πραγματικότητα, αρχίζει πολύ νωρίτερα. Αρχίζει στις σχολικές αίθουσες, εκεί όπου διαμορφώνονται αντιλήψεις, ταυτότητες και δίκτυα επιρροής. Γιατί οι χώρες που σχεδιάζουν στρατηγικά δεν επενδύουν μόνο στους στρατούς τους. Επενδύουν και στα μυαλά που θα διαμορφώσουν τον κόσμο τού αύριο.
