Εάν το Κάιρο ενταχθεί στη συμφωνία αμοιβαίας άμυνας Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν, οι ισορροπίες αλλάζουν σημαντικά.
Η πιθανή ένταξη της Αιγύπτου στο Σύμφωνο της Μέκκας επανέρχεται πλέον στο προσκήνιο όχι ως θεωρητική υπόθεση, αλλά ως ένα από τα σημαντικότερα ερωτήματα για τη νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας που επιχειρείται να διαμορφωθεί στη Μέση Ανατολή. Η τελευταία επίσκεψη του Χακάν Φιντάν στο Κάιρο ενίσχυσε αυτή την προοπτική, χωρίς όμως να εξαλείψει τα σημαντικά εμπόδια που εξακολουθούν να υπάρχουν.
Η συμφωνία και τα εμπόδια
Η συμφωνία αμοιβαίας άμυνας Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν, που υπεγράφη στη Μέκκα, προβλέπει ότι επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη θα θεωρείται επίθεση εναντίον όλων. Παράλληλα, προβλέπεται βαθύτερος πολιτικοστρατιωτικός συντονισμός, κοινές ασκήσεις και συνεργασία στην αμυντική βιομηχανία, στα μη επανδρωμένα συστήματα, στον ηλεκτρονικό πόλεμο και στις νέες τεχνολογίες.
Η Αγκυρα δεν κρύβει ότι επιθυμεί τη διεύρυνση του σχήματος. Ο Φιντάν έχει χαρακτηρίσει την Αίγυπτο «φυσικό εταίρο», υποστηρίζοντας ότι απομένουν κυρίως «τεχνικά ζητήματα» για τη συμμετοχή της. Η πραγματικότητα, ωστόσο, φαίνεται περισσότερο περίπλοκη. Το Κάιρο ήδη συμμετέχει μαζί με την Τουρκία, τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν στον τετραμερή μηχανισμό διαβουλεύσεων. Μάλιστα, ο Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι είχε ζητήσει την περαιτέρω θεσμοποίησή του, θεωρώντας τις τέσσερις χώρες βασικούς πυλώνες της περιφερειακής ασφάλειας.
Αυτό, όμως, απέχει αρκετά από την ανάληψη δεσμεύσεων συλλογικής άμυνας. Η Αίγυπτος παραδοσιακά αποφεύγει δεσμεύσεις που θα μπορούσαν να την εμπλέξουν αυτομάτως σε περιφερειακές συγκρούσεις. Επιπλέον, πληροφορίες για επιφυλάξεις του Ριάντ απέναντι στην άμεση αιγυπτιακή συμμετοχή δείχνουν ότι πίσω από τις δημόσιες δηλώσεις εξακολουθεί να διεξάγεται ένα σύνθετο γεωπολιτικό παζάρι.
Τι αλλάζει για την περιοχή
Εάν, όμως, η Αίγυπτος τελικά ενταχθεί, οι ισορροπίες αλλάζουν σημαντικά. Στην οικονομική ισχύ της Σαουδικής Αραβίας, την πυρηνική δυνατότητα του Πακιστάν και τη στρατιωτική και βιομηχανική ισχύ της Τουρκίας θα προστεθούν ο μεγαλύτερος αραβικός στρατός και, κυρίως, η γεωστρατηγική θέση της Αιγύπτου. Η θέση αυτή συνδέει τη διώρυγα του Σουέζ, την Ερυθρά Θάλασσα, την Ανατολική Μεσόγειο και τη Βόρεια Αφρική. Το Σύμφωνο θα αποκτούσε έτσι γεωγραφικό και στρατηγικό βάθος πολύ μεγαλύτερο από εκείνο μιας απλής τριμερούς αμυντικής συμφωνίας. Θα μπορούσε να εξελιχθεί σε έναν νέο πόλο ασφαλείας, ο οποίος θα εκτείνεται από την Ανατολική Μεσόγειο μέχρι τον Περσικό Κόλπο και τη Νότια Ασία.
Η θέση Ελλάδας και Κύπρου
Για την Ελλάδα και την Κύπρο, η εξέλιξη απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή. Η Αίγυπτος διατηρεί στρατηγικές σχέσεις με την Αθήνα και τη Λευκωσία, έχει υπογράψει συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ με την Ελλάδα και εξακολουθεί να έχει διαφορετικά συμφέροντα από την Τουρκία στη Λιβύη και στην Ανατολική Μεσόγειο. Η ένταξή της στο Σύμφωνο, επομένως, δεν θα σήμαινε αυτομάτως υιοθέτηση των τουρκικών θέσεων. Θα σήμαινε, όμως, κάτι άλλο: ότι η Τουρκία θα είχε καταφέρει να τοποθετηθεί στο κέντρο ενός μηχανισμού που συνδέει τρεις κρίσιμες γεωπολιτικές ζώνες και περιλαμβάνει πλέον έναν από τους σημαντικότερους εταίρους Ελλάδας και Κύπρου.
Γι’ αυτό και το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο εάν η Αίγυπτος θα ενταχθεί στο Σύμφωνο της Μέκκας. Είναι ποια περιφερειακή τάξη επιχειρείται να οικοδομηθεί γύρω από αυτό και ποια θέση θα έχει η Ελλάδα σε αυτήν.
