Οι μυστικές υπηρεσίες οφείλουν να ενεργούν προληπτικά, αθόρυβα και αποτελεσματικά προκειμένου να προστατεύουν την εθνική ασφάλεια.
Η έννοια προϊόντος του χρόνου και δεδομένης της ραγδαίας τεχνολογικής εξέλιξης –περιλαμβανομένης της εδραίωσης της τεχνητής νοημοσύνης (AI)– έχει διευρυνθεί και περιλαμβάνει πληθώρα, συμβατικών και μη, απειλών εναντίον κάθε κρατικής οντότητας.
Πολλές κυβερνήσεις ανά τον κόσμο έχουν επικαλεστεί λόγους εθνικής ασφάλειας προκειμένου να καταπατήσουν θεμελιώδη δικαιώματα των πολιτών τους. Η συζήτηση, άλλωστε, για το πώς διασφαλίζεται η ισορροπία μεταξύ των δύο μείζονων αγαθών –της ασφάλειας και της ελευθερίας– είναι διαχρονική. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο Patriot Act, ο νόμος που ψηφίστηκε στις ΗΠΑ μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις του 2001. Είχε επικριθεί έντονα διότι παραβίαζε θεμελιώδη δικαιώματα και ελευθερίες.
Πώς προστατεύεται η εθνική ασφάλεια ενός κράτους απέναντι στις σύγχρονες και πολλαπλές απειλές, κρίσεις και προκλήσεις; Η αντικατασκοπεία των μυστικών υπηρεσιών, χάριν της οποίας συνελήφθη προ ημερών ο 54χρονος σμήναρχος της Πολεμικής Αεροπορίας κατηγορούμενος για κατασκοπεία υπέρ της Κίνας, είναι μία εξ αυτών των δράσεων.
Η συλλογή πληροφοριών από το εξωτερικό (παρακολούθηση στρατιωτικών κινήσεων, γεωπολιτικών εξελίξεων και άλλων καταστάσεων σε τρίτες, φιλικές ή μη, χώρες) αποτελεί πάγια τακτική, ενώ υπάρχει και η αντιμετώπιση πιο νεωτερικών προκλήσεων όπως η καταπολέμηση της τρομοκρατίας, η κυβερνοασφάλεια –η προστασία κρίσιμων κρατικών πληροφοριακών συστημάτων– και η αποτροπή υβριδικών επιθέσεων, είτε αυτές εκδηλώνονται μέσω του Μεταναστευτικού είτε με στοχοποίηση κρίσιμων κρατικών υποδομών, όπως ενεργειακές κ.λπ.
Συχνά, η εικόνα της πλειονότητας των πολιτών για τις μυστικές υπηρεσίες εξαντλείται στον «τηλεοπτικό» κόσμο. Από την πολυδιαφημισμένη στο Χόλιγουντ CIA έως την περίφημη ισραηλινή Μοσάντ –επικουρούμενη από την υπηρεσία εσωτερικής ασφάλειας Σιν Μπετ και τη στρατιωτική Αμάν– που αυτοπαρουσιάζονται ως απόλυτα αποτελεσματικές. Αρκετές ταινίες και σειρές είναι βασισμένες σε πραγματικές ή εμπνευσμένες από αληθινές κατασκοπευτικές ιστορίες: ενδεικτικά, η εμβληματική υπόθεση του Ισραηλινού πράκτορα Έλι Κοέν ή πιο σύγχρονες μυθοπλασίες όπως η σειρά «Fauda».
Στην περίπτωση του Ισραήλ, η εικόνα δεν περιορίζεται στη μυθοπλασία: συνοδεύεται και από απτά επιχειρησιακά παραδείγματα όπως, μεταξύ άλλων, η δράση Ισραηλινών πρακτόρων στο εσωτερικό του Ιράν πριν και κατά τη διάρκεια του πολέμου των 12 ημερών μεταξύ Ιερουσαλήμ και Τεχεράνης τον περασμένο Ιούνιο αλλά και πολλών άλλων παραδειγμάτων (επιχείρηση «Φινάλε», «Οργή του Θεού» κ.λπ.). Οι παλαιότερες γενιές διαμόρφωσαν εικόνα για τον κόσμο της κατασκοπείας υπό το πρίσμα του Τζέιμς Μποντ, του πράκτορα 007 της Βρετανικής Μυστικής Υπηρεσίας Πληροφοριών (SIS).
Κατά τους αρμόδιους, CIA και Μοσάντ θεωρούνται από τις καλύτερες μυστικές υπηρεσίες στον κόσμο. Αμφότερες έχουν ιλιγγιώδη μπάτζετ –λόγω και της παρουσίας και της δραστηριοποίησής τους σε όλον τον κόσμο– και διατηρούν ενεργούς λογαριασμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (X, Instagram, LinkedIn, YouΤube). Η δε Μοσάντ τα χρησιμοποιεί και ως εργαλείο ψυχολογικών επιχειρήσεων εναντίον των εχθρών της (μηνύματα σε ξένες γλώσσες κ.λπ.), εκπέμποντας σήμα τόσο σε αυτούς όσο και στους φίλους της ότι είναι παντού.
Αντιθέτως, η ΕΥΠ προτιμά ένα αθόρυβο και πιο χαμηλό επικοινωνιακά προφίλ. Κάτι που σχετίζεται άμεσα και με τις ανάγκες αλλά και τους στόχους κάθε κράτους. Κατά καιρούς, η υπηρεσία έχει βρεθεί στο στόχαστρο: από κραυγαλέες περιπτώσεις όπως η διαρροή φωτογραφιών με τα πρόσωπα πρακτόρων να διασκεδάζουν σε νυχτερινό κέντρο προ ετών ή για εσωτερικές έριδες εντός του ίδιου του οικοσυστήματός της, μέχρι την αποτυχία σύλληψης ξένων πρακτόρων (βλέπε τη Ρωσίδα «Μαρία Τσάλλα») αλλά και υποθέσεις που άπτονται της πολιτικής.
Η περίπτωση της σύλληψης του 54χρονου ανώτερου αξιωματικού είναι μάλλον ο κανόνας και όχι η εξαίρεση της δράσης της ΕΥΠ. Τον περασμένο Οκτώβριο, η υπηρεσία έλαβε σήμα από τη CIA για διαρροή κρίσιμων απόρρητων στρατιωτικών πληροφοριών από την Ελλάδα στην Κίνα. Η ΕΥΠ κινητοποιήθηκε άμεσα και σε συνεργασία με τις αρμόδιες υπηρεσίες του ΓΕΕΘΑ εντόπισαν ποια μπορεί να είναι η πηγή των διαρροών και την έθεσαν υπό στενή παρακολούθηση.
Εν τω μεταξύ, στις 15 Δεκεμβρίου 2025, κατατέθηκε στη Βουλή το σχέδιο νόμου του υπουργείου Εθνικής Άμυνας «Χάρτης Μετάβασης των Ενόπλων Δυνάμεων στη Νέα Εποχή». Μεταξύ των άρθρων ήταν και ένα που πέρασε κάτω από τα ραντάρ: το 298 που μετατρέπει την κατασκοπεία σε αδίκημα που μπορεί να επιφέρει την αφαίρεση της ιθαγένειας. Στις αρχές Ιανουαρίου το νομοσχέδιο υπερψηφίστηκε.
Αθόρυβα και κατόπιν στενής συνεργασίας μεταξύ της ραχοκοκαλιάς των υπηρεσιών ασφάλειας του κράτους, δηλαδή της ΕΥΠ και των Ενόπλων Δυνάμεων, συνελήφθη ο αξιωματικός που κατηγορείται με τα σοβαρότερα αδικήματα που μπορούν να αποδοθούν σε έναν στρατιωτικό: την κατασκοπεία και την προδοσία κατά της χώρας του. Αύριο, ο 54χρονος απολογείται στον στρατιωτικό εισαγγελέα και είναι αντιμέτωπος, εκτός από πιθανή ποινή 20 ετών κάθειρξης, και με την αφαίρεση της ελληνικής ιθαγένειας.
