Την ανάγκη να βρεθεί μια νέα ισορροπία ανάμεσα στον πολιτικό ρεαλισμό και στη διεθνή τάξη που βασίζεται σε κανόνες και αρχές ανέδειξε ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, μιλώντας στο Πανεπιστήμιο Columbia της Νέας Υόρκης.
Η ομιλία, με τίτλο «Μεταξύ ισχύος και αρχών: Άσκηση εξωτερικής πολιτικής σε έναν κόσμο σε μετάβαση», πραγματοποιήθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου, στο περιθώριο της 81ης Συνόδου της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ.
Ο Έλληνας υπουργός περιέγραψε ένα διεθνές σύστημα στο οποίο η πολιτική της ισχύος επιστρέφει στο προσκήνιο, την ώρα που οι διακρατικές προκλήσεις καθιστούν τη συνεργασία περισσότερο αναγκαία. Στην αρχή της παρέμβασής του στάθηκε στη μειωμένη σημασία της γεωγραφικής απόστασης, καθώς οι πόλεμοι, οι φυσικές καταστροφές, οι μεταναστευτικές ροές, η επισιτιστική ανασφάλεια και η λειψυδρία παράγουν συνέπειες πέρα από τα σύνορα των κρατών.
Μάλιστα, προχώρησε στην εκτίμηση ότι η διαχείριση των υδάτινων πόρων θα εξελιχθεί σε ένα από τα σοβαρότερα πολιτικά ζητήματα των επόμενων ετών, αφήνοντας ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο η λειψυδρία να αποτελέσει πηγή ένοπλων συγκρούσεων.
Το «παράδοξο της ισχύος»
Κεντρική θέση της ομιλίας αποτέλεσε αυτό που ο Γιώργος Γεραπετρίτης χαρακτήρισε «παράδοξο της ισχύος».
Όπως υποστήριξε, η διεθνής πολιτική επιστρέφει στη λογική της ισχύος ακριβώς σε μια περίοδο κατά την οποία η πολυμέρεια και η συνεργασία είναι περισσότερο αναγκαίες για την αντιμετώπιση προβλημάτων που υπερβαίνουν τα εθνικά σύνορα.
Σύμφωνα με τον υπουργό Εξωτερικών, δύο βασικά χαρακτηριστικά αυτής της νέας πραγματικότητας είναι η μονομέρεια και η συναλλακτική λογική.
«Παρατηρούμε ότι το Διεθνές Δίκαιο και η πολυμέρεια ουσιαστικά παραχωρούν έδαφος στη μονομερή δράση», ανέφερε, σημειώνοντας παράλληλα ότι στις διεθνείς σχέσεις ενισχύεται μια λογική κατά την οποία τα κράτη επιχειρούν να εξασφαλίσουν συγκεκριμένα ανταλλάγματα από κάθε διεθνή διαδικασία.
Θουκυδίδης, πολιτικός ρεαλισμός και το όριο της ισχύος
Ιδιαίτερο μέρος της ομιλίας αφιερώθηκε στον Θουκυδίδη και στη συζήτηση γύρω από τον πολιτικό ρεαλισμό.
Ο Γιώργος Γεραπετρίτης αναφέρθηκε τόσο στην αποκαλούμενη «παγίδα του Θουκυδίδη», δηλαδή στη σύγκρουση ανάμεσα σε μια κυρίαρχη και μια ανερχόμενη δύναμη, όσο και στον διάλογο των Αθηναίων με τους Μηλίους για τη σχέση ισχύος και δικαίου.
Η ανάγνωση που πρότεινε εστίασε στην έννοια της αυταπάτης και στο κόστος που παράγει η ανεξέλεγκτη επιβολή ισχύος.
Κατά τον υπουργό Εξωτερικών, επομένως, το βασικό δίλημμα δεν είναι η επιλογή ανάμεσα σε μια διεθνή τάξη κανόνων και στον πολιτικό ρεαλισμό.
«Το ερώτημα θα έπρεπε να είναι πώς συνδυάζουμε αυτά τα δύο», ανέφερε, υποστηρίζοντας ότι ο πολιτικός ρεαλισμός πρέπει να συνυπάρχει με μια διεθνή τάξη που στηρίζεται σε αρχές.
«Ηγεσία αντί ηγεμονισμού»
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Γιώργος Γεραπετρίτης έκανε διάκριση ανάμεσα στην ηγεσία και στον ηγεμονισμό.
«Η πραγματική ηγεσία είναι, στην ουσία, ζήτημα πειθούς και όχι καταναγκασμού», τόνισε.
Παράλληλα, αντιπαρέβαλε τη διαβούλευση στη συναλλακτική αντίληψη των διεθνών σχέσεων, υποστηρίζοντας ότι από τη σημερινή διεθνή πολιτική απουσιάζει σε σημαντικό βαθμό το πνεύμα ουσιαστικής διαβούλευσης πριν από τη λήψη αποφάσεων.
Το «παράδοξο του βέτο» σε ΟΗΕ και Ευρωπαϊκή Ένωση
Ο υπουργός Εξωτερικών στάθηκε ιδιαίτερα και στη λειτουργία του βέτο, παρουσιάζοντας τη διαφορετική λογική που έχει στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ και στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Στον ΟΗΕ, όπως ανέφερε, το δικαίωμα βέτο σχεδιάστηκε ως προνόμιο των πέντε μονίμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας. Στην ΕΕ, αντίθετα, η απαίτηση ομοφωνίας στην εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφάλειας λειτουργεί ως μηχανισμός προστασίας των εθνικών συμφερόντων κάθε κράτους μέλους, περιλαμβανομένων των μικρότερων κρατών.
«Στην περίπτωση των Ηνωμένων Εθνών έχουμε την προστασία των ισχυρότερων κρατών-μελών, ενώ στην Ευρωπαϊκή Ένωση την προστασία των μικρότερων κρατών», σημείωσε.
«Να παραμείνει ενωμένη η Δύση»
Στο τελευταίο μέρος της παρέμβασής του ο Γιώργος Γεραπετρίτης έθεσε ως κεντρικό ζητούμενο τη συνοχή της Δύσης.
«Θεωρώ ότι το σημαντικό είναι να παραμείνει ενωμένη η Δύση», είπε, χαρακτηρίζοντας τις συμμαχίες πολλαπλασιαστή ισχύος.
Επανέλαβε παράλληλα την προσήλωση της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής στο Διεθνές Δίκαιο και στην πολυμέρεια, θέση που είχε διατυπώσει και σε δήλωσή του στη Νέα Υόρκη κατά τη διάρκεια της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ.
Η ομιλία έκλεισε με μια ιδιαίτερα έντονη προειδοποίηση για το μέλλον του διεθνούς συστήματος.
Ο υπουργός Εξωτερικών ανέφερε ότι καταγράφεται πλέον μια «κρίσιμη μάζα» πολιτικών και ηγετών που θεωρούν ότι η πολυμέρεια έχει εξαντλήσει τη δυναμική της. Για τα μικρά και μεσαία κράτη, υποστήριξε, μια τέτοια εξέλιξη θα ήταν ιδιαίτερα ανησυχητική.
«Μια διεθνής κοινότητα στερούμενη κανόνων και αρχών δεν είναι παρά μια ζούγκλα», τόνισε, καταλήγοντας ότι η πολυμέρεια «παραμένει ζωντανή και οφείλουμε να εργαστούμε για αυτήν».
