Τα F-35 δεν "πετάνε" προς Τουρκία...
Μετά τις θριαμβολογίες που ακολούθησαν τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Αγκυρα, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επιχείρησε να παρουσιάσει την προσωπική του σχέση με τον Ντόναλντ Τραμπ ως το κλειδί για την πλήρη αποκατάσταση των αμερικανοτουρκικών αμυντικών σχέσεων.
Ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε ότι προτίθεται να άρει τις κυρώσεις κατά της Τουρκίας και άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο πώλησης των F-35. Ομως, οι δηλώσεις δεν συνοδεύτηκαν από συγκεκριμένη συμφωνία, ούτε κατάργησαν τα νομικά και γεωπολιτικά εμπόδια, που εξακολουθούν να δεσμεύουν την Ουάσιγκτον.
Το αδιέξοδο των S-400 και η εμπλοκή τρίτων χωρών
Το κεντρικό πρόβλημα παραμένει η κατοχή των ρωσικών S-400. Η Τουρκία αποκλείστηκε από το πρόγραμμα των F-35 το 2019 και υπέστη κυρώσεις βάσει του CAATSA το 2020, επειδή η Ουάσιγκτον θεωρεί ότι η λειτουργία του ρωσικού συστήματος μπορεί να επιτρέψει τη συλλογή κρίσιμων δεδομένων για το ηλεκτρονικό και επιχειρησιακό αποτύπωμα του αμερικανικού μαχητικού. Επιπλέον, το Κογκρέσο έχει θεσπίσει απαγόρευση πώλησης F-35 όσο η Τουρκία διατηρεί στην κατοχή της τους S-400.
Η Αγκυρα αναζητεί τώρα μια λύση μέσω της μεταφοράς των S-400 σε τρίτη χώρα. Σύμφωνα με τη «Wall Street Journal», οι συζητήσεις αφορούν τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ενώ η τουρκική Hürriyet είχε αναφέρει νωρίτερα ότι εξετάζεται η μεταπώληση του συστήματος σε χώρα του Κόλπου. Ωστόσο, στις 16 Ιουλίου το τουρκικό υπουργείο Αμυνας περιορίστηκε να δηλώσει ότι οι εργασίες συνεχίζονται και ότι τυχόν συγκεκριμένες εξελίξεις θα ανακοινωθούν αργότερα. Με άλλα λόγια, συμφωνία ακόμη δεν υπάρχει.
Υπάρχει, άλλωστε, και ο ρωσικός παράγοντας. Το Κρεμλίνο χαρακτήρισε το ζήτημα «εξαιρετικά ευαίσθητο» και επιβεβαίωσε ότι βρίσκεται σε επικοινωνία με την Αγκυρα. Η μεταπώληση ενός ρωσικού στρατηγικού συστήματος απαιτεί, σύμφωνα με τις πληροφορίες, ρωσική έγκριση επανεξαγωγής, την οποία η Μόσχα μπορεί να χρησιμοποιήσει ως μοχλό πίεσης προς τον Ερντογάν.
Ομως, ακόμη και αν οι S-400 μεταφερθούν στα Εμιράτα, το πρόβλημα απλώς μετατοπίζεται γεωγραφικά… Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διαθέτουν προηγμένα αμερικανικά αεροσκάφη και εξακολουθούν να ενδιαφέρονται για ακόμη πιο εξελιγμένη αμερικανική τεχνολογία. Η εγκατάσταση του ρωσικού συστήματος S-400 στο έδαφός τους θα δημιουργούσε νέο πρόβλημα στην προστασία των υπαρχόντων αμερικανικών συστημάτων και θα δυσκόλευε τις μελλοντικές εξοπλιστικές αγορές που θα ήθελαν να κάνουν τα Εμιράτα από τις ΗΠΑ.
Οι αντιδράσεις Κογκρέσου και Ισραήλ
Παράλληλα, το Κογκρέσο δεν δείχνει διατεθειμένο να παραμερίσει. Διακομματική ομάδα 18 Αμερικανών βουλευτών ζήτησε να αποτραπεί η πώληση F-35 όσο η Τουρκία διατηρεί τους S-400, επικαλούμενη, όχι μόνο το ρωσικό σύστημα, αλλά και τη στάση της Αγκυρας απέναντι σε Ελλάδα, Κύπρο, Αρμενία και Ισραήλ.
Η πρωτοβουλία της Δημοκρατικής βουλευτή Ντίνα Τάιτους δείχνει ότι η αντίσταση στην επιστροφή της Τουρκίας δεν περιορίζεται σε έναν περιστασιακό πολιτικό ελιγμό, αλλά στηρίζεται σε ήδη θεσπισμένο νομικό πλαίσιο.
Ιδιαίτερα ισχυρή είναι και η αντίδραση της Ιερουσαλήμ. Ισραηλινά μέσα μετέδωσαν ότι ο Μπενιαμίν Νετανιάχου ζήτησε προσωπικά από τον Τραμπ να μην εγκρίνει ούτε τα F-35 ούτε τους κινητήρες για το ΚΑΑΝ. Στο Ισραήλ η πιθανή απόκτηση F-35 από την Τουρκία δεν αντιμετωπίζεται ως μια συνηθισμένη πώληση σε σύμμαχο του ΝΑΤΟ, αλλά ως ενδεχόμενη απειλή για το ποιοτικό στρατιωτικό πλεονέκτημα του Ισραήλ και για την ισορροπία ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο.
Οι κινητήρες του ΚΑΑΝ και η τουρκική εξάρτηση
Διαφορετική είναι η πώληση των αμερικανικών κινητήρων F110 για το ΚΑΑΝ. Η κυβέρνηση Τραμπ γνωστοποίησε επίσημα στο Κογκρέσο την πρόθεσή της να προχωρήσει σε συμφωνία άνω των 700 εκατομμυρίων δολαρίων. Ο Γκρέγκορι Μικς, η Ντίνα Τάιτους, ο Κρις Πάπας και άλλοι Δημοκρατικοί επιχείρησαν να σταματήσουν την πώληση, καταγγέλλοντας ελλιπή διαβούλευση και επικαλούμενοι τη συμπεριφορά της Τουρκίας. Η αντίδραση αυτή, πάντως, δεν συγκέντρωσε την απαιτούμενη πλειοψηφία, ώστε να μπλοκάρει τη διαδικασία μέσα στη νόμιμη προθεσμία. Ετσι, από τις 10 Ιουλίου, η πώληση μπορούσε να προχωρήσει, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι έχουν ήδη υπογραφεί όλες οι συμβάσεις ή ότι έχουν αρχίσει οι παραδόσεις.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η μεγάλη αντίφαση. Η Τουρκία παρουσιάζει το ΚΑΑΝ ως απόδειξη στρατηγικής και τεχνολογικής ανεξαρτησίας, αλλά το σημαντικότερο αεροπορικό πρόγραμμά της εξακολουθεί να εξαρτάται από αμερικανικούς κινητήρες, αμερικανικές άδειες εξαγωγής και αποφάσεις του Κογκρέσου.
Η πραγματικότητα πίσω από τους πανηγυρισμούς
Αυτή είναι και η πραγματική εικόνα πίσω από τους πανηγυρισμούς: Ο Τραμπ μπορεί να ανοίγει πολιτικά την πόρτα, αλλά το Κογκρέσο, η Ρωσία, το Ισραήλ και οι ίδιοι οι όροι ασφαλείας των F-35 εξακολουθούν να στέκονται στο κατώφλι.
Ο Ερντογάν πήρε από τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ θερμά λόγια και μεγάλες υποσχέσεις. Μέχρι σήμερα, όμως, τα F-35 παραμένουν δεμένα με τους S-400, οι S-400 περιμένουν τη συναίνεση της Μόσχας και το ΚΑΑΝ είναι εξαρτώμενο από τους αμερικανικούς F110. Και όσο αυτή η τριπλή εξάρτηση δεν λύνεται, το επικοινωνιακό αφήγημα της Αγκυρας θα παραμένει πολύ μεγαλύτερο από το πραγματικό κέρδος της!
