Με χωριστές επιστολές προς την πρόεδρο της Κομισιόν,οι δύο πρωθυπουργοί διεκδικούν μεγαλύτερα περιθώρια δαπανών για τη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων απέναντι στην ενεργειακή ακρίβεια.
Συγκεκριμένα Ελλάδα και η Ιταλία ζητούν από την Ευρωπαϊκή Ένωση μεγαλύτερη ευελιξία στους δημοσιονομικούς κανόνες, καθώς η ενεργειακή ακρίβεια, οι ανατιμήσεις στα καύσιμα και ο πληθωρισμός αυξάνουν το κόστος των κρατικών παρεμβάσεων. Για τις δύο οικονομίες με το υψηλότερο δημόσιο χρέος στην Ε.Ε., η εξασφάλιση πρόσθετου χώρου για μέτρα στήριξης αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, ενόψει και των εκλογών του επόμενου έτους.
Σύμφωνα με τους Financial Times, ο Κυριάκος Μητσοτάκης και η Τζόρτζια Μελόνι έστειλαν αυτή την εβδομάδα ξεχωριστές επιστολές στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Με τις παρεμβάσεις τους ζητούν να διευρυνθούν τα περιθώρια που έχουν οι κυβερνήσεις για την αντιμετώπιση των αυξημένων τιμών, χωρίς να παραβιάζουν τους ευρωπαϊκούς περιορισμούς στις δαπάνες.
Το ακριβότερο ντίζελ και η βενζίνη, ανατιμήσεις τις οποίες το δημοσίευμα συνδέει με τον πόλεμο στο Ιράν, επιβαρύνουν τα εθνικά προγράμματα στήριξης. Οι κυβερνήσεις καλούνται έτσι να καλύψουν μεγαλύτερες ανάγκες, την ώρα που οι προϋπολογισμοί τους παραμένουν δεσμευμένοι από συγκεκριμένα όρια.
Να σημειωθεί πως τον Ιούνιο είχε ήδη εγκριθεί προσαρμογή των ευρωπαϊκών δημοσιονομικών κανόνων, η οποία επιτρέπει προσωρινά δαπάνες έως 0,6% του ΑΕΠ μέχρι το 2028 για ενεργειακές επενδύσεις που μειώνουν την εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.
Η συγκεκριμένη δυνατότητα αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εξαίρεσης για αμυντικές και ενεργειακές δαπάνες έως 1,5% του ΑΕΠ. Ελλάδα και Ιταλία αξιοποιούν αυτό το πλαίσιο, ώστε οι σχετικές δαπάνες να μην ενεργοποιούν δημοσιονομικές κυρώσεις.
Τα αιτήματα Αθήνας και Ρώμης
Οι δύο κυβερνήσεις επιδιώκουν τώρα πρόσθετες διευκολύνσεις, πέρα από τις εξαιρέσεις που έχουν ήδη προβλεφθεί.
Όπως γράφουν οι FT, η Αθήνα ζητά να μπορούν να εξαιρούνται «προσωρινών μέτρων» δαπάνες από τον δείκτη καθαρών δαπανών, στον οποίο στηρίζεται η εφαρμογή του νέου δημοσιονομικού πλαισίου.
Κατά την εκτίμηση αναλυτών, το αίτημα αφορά ουσιαστικά επιδοτήσεις καυσίμων ή άλλες παρεμβάσεις για την ανακούφιση νοικοκυριών και επιχειρήσεων, που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερους λογαριασμούς λόγω της ενεργειακής κρίσης.
Στην επιστολή προς την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ο Κυριάκος Μητσοτάκης διεκδικεί περισσότερο «δημοσιονομικό χώρο». Προτείνει, συγκεκριμένα, να επιτρέπεται στα κράτη-μέλη να χρηματοδοτούν προσωρινά μέτρα στήριξης με τα πρόσθετα φορολογικά έσοδα που προκύπτουν από την άνοδο των τιμών.
Με αυτή την πρόταση, τα επιπλέον έσοδα θα μπορούσαν να επιστρέφουν στην οικονομία, περιορίζοντας την επιβάρυνση από το ενεργειακό κόστος. Οι αντίστοιχες δαπάνες δεν θα προσμετρώνταν στα όρια που επιβάλλουν οι ευρωπαϊκοί κανόνες.
Ο Έλληνας πρωθυπουργός ασκεί παράλληλα κριτική στις συστάσεις της Κομισιόν για μείωση της ενεργειακής ζήτησης, χαρακτηρίζοντας αυτή την προσέγγιση «μη πολιτικά αποδεκτή».
Η επιστολή αποστέλλεται ενώ η ακρίβεια και το κόστος ζωής παραμένουν βασικά ζητήματα για την ελληνική κυβέρνηση. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η χώρα οδεύει προς εθνικές εκλογές την άνοιξη.
Από την πλευρά της, η Ρώμη ζητά να συνυπολογίζεται ο πληθωρισμός κατά την αξιολόγηση της συμμόρφωσης του ιταλικού προϋπολογισμού με τα ευρωπαϊκά όρια δαπανών.
Η Τζόρτζια Μελόνι έστειλε την επιστολή της στη φον ντερ Λάιεν την Πέμπτη, ζητώντας το θέμα να τεθεί στη συνάντηση των υπουργών Οικονομικών της Ε.Ε. την επόμενη εβδομάδα.
Η Ιταλίδα πρωθυπουργός υποστηρίζει ότι τα αυξημένα φορολογικά έσοδα λόγω πληθωρισμού πρέπει να μπορούν να χρηματοδοτούν παρεμβάσεις απέναντι στις ανατιμήσεις. Σκοπός είναι να στηριχθούν πολίτες και επιχειρήσεις, χωρίς οι συγκεκριμένες δαπάνες να θεωρούνται παραβίαση των δημοσιονομικών κανόνων.
Όπως αναφέρει στην επιστολή, μέρος αυτών των εσόδων θα πρέπει να διατεθεί ώστε να περιοριστεί «προσωρινά και στοχευμένα» η αύξηση του ενεργειακού κόστους.
Στα 29 δισ. ευρώ ο πρόσθετος χώρος της Ιταλίας
Τα αιτήματα για ευελιξία συμπίπτουν με την παρουσίαση των νέων δημοσιονομικών προβλέψεων της Ιταλίας.
Ο υπουργός Οικονομικών Τζανκάρλο Τζορτζέτι προβλέπει ότι το φετινό δημοσιονομικό έλλειμμα θα υποχωρήσει κάτω από το 3% του ΑΕΠ. Παράλληλα, η εκτίμηση για την ανάπτυξη αναθεωρείται στο 1%, από 0,6% προηγουμένως.
Για το 2027, ωστόσο, το έλλειμμα αναμένεται να ανέλθει στο 3,4% του ΑΕΠ. Η Ιταλία σχεδιάζει να ενεργοποιήσει την εθνική ρήτρα διαφυγής, ζητώντας επιπλέον δημοσιονομικό περιθώριο 0,6% του ΑΕΠ για δαπάνες στην ενέργεια και την άμυνα.
Εφόσον δοθεί η έγκριση του ιταλικού κοινοβουλίου, το πρόσθετο περιθώριο υπολογίζεται συνολικά σε περίπου 29 δισ. ευρώ για το 2027 και το 2028.
Οι προβλέψεις τοποθετούν το έλλειμμα στο 3,2% το 2028, με περαιτέρω μείωση στο 2,3% το 2029. Η ανάπτυξη εκτιμάται ότι θα διατηρηθεί κάτω από το 1% ετησίως κατά την περίοδο 2027-2029.
Η Ιταλία πάνω από την Ελλάδα στο χρέος
Οι νέες εκτιμήσεις αποτυπώνουν και την αναμενόμενη πορεία του ιταλικού δημόσιου χρέους. Το 2027 προβλέπεται να φτάσει στο υψηλότερο σημείο του, στο 138,5% του ΑΕΠ.
Με βάση αυτές τις προβλέψεις, η Ιταλία αναμένεται τότε να ξεπεράσει την Ελλάδα και να καταγράψει το μεγαλύτερο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Στα επόμενα χρόνια εκτιμάται ότι θα αρχίσει να μειώνεται σταδιακά.
Η κυβέρνηση Μελόνι έχει διαθέσει ήδη περίπου 2,8 δισ. ευρώ φέτος για μειώσεις των ειδικών φόρων στα καύσιμα. Παράλληλα, η κρατικά ελεγχόμενη Eni ανακοίνωσε προσωρινό πλαφόν στις τιμές των καυσίμων στα πρατήριά της, με διάρκεια τουλάχιστον ενός μήνα.
Σύμφωνα με τους Financial Times, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι προειδοποιούν σε ιδιωτικές συζητήσεις ότι μια νέα διεύρυνση των δημοσιονομικών εξαιρέσεων ενδέχεται να προκαλέσει αρνητική αντίδραση στις αγορές.
Για την Ελλάδα και την Ιταλία, το υψηλό δημόσιο χρέος καθιστά κρίσιμη τη διατήρηση της εμπιστοσύνης των επενδυτών. Την ίδια στιγμή, το ενεργειακό σοκ αυξάνει τις ανάγκες κρατικής στήριξης και εντείνει την πίεση για περισσότερα περιθώρια στους εθνικούς προϋπολογισμούς.
