Η επίσκεψη του Βλαντίμιρ Πούτιν στις αμφισβητούμενες Κουρίλες Νήσους προκάλεσε την έντονη αντίδραση της Ιαπωνίας, επαναφέροντας στο προσκήνιο μια από τις μακροβιότερες εδαφικές διαμάχες της Ασίας.
Μήνυμα προς την Ιαπωνία και το εσωτερικό της Ρωσίας
Η παρουσία του Ρώσου προέδρου στο Ιτουρούπ, το οποίο η Ιαπωνία αποκαλεί Ετορόφου και εντάσσει στα λεγόμενα «Βόρεια Εδάφη», είχε σαφή πολιτική και γεωπολιτική στόχευση. Από τη μία πλευρά, η Μόσχα επιδίωξε να στείλει μήνυμα στο Τόκιο, το οποίο έχει στηρίξει την Ουκρανία και έχει ενισχύσει τη συνεργασία του με τις ευρωπαϊκές χώρες του ΝΑΤΟ. Από την άλλη, η επίσκεψη λειτούργησε ως επίδειξη ρωσικής κυριαρχίας και τόνωσης του πατριωτικού αισθήματος στο εσωτερικό.
Ο Πούτιν επισκέφθηκε σχολείο, νοσοκομείο και βιομηχανικές εγκαταστάσεις, με τη Ρωσία να επιμένει ότι οι Κουρίλες αποτελούν «αναπόσπαστο μέρος» της επικράτειάς της.
Μια διαμάχη που παραμένει άλυτη από το 1945
Οι Κουρίλες καταλήφθηκαν από τις σοβιετικές δυνάμεις μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ενώ η Ιαπωνία θεωρεί ότι η προσάρτησή τους υπήρξε παράνομη. Η διαφωνία είναι τόσο βαθιά, ώστε Ρωσία και Ιαπωνία δεν έχουν υπογράψει ακόμη επίσημη συνθήκη ειρήνης που να κλείνει οριστικά τις εκκρεμότητες του πολέμου.
Οι προσπάθειες του πρώην πρωθυπουργού Σίνζο Άμπε να βρεθεί συμβιβαστική λύση μέσω της προσωπικής του σχέσης με τον Πούτιν δεν απέδωσαν. Το 2020, μάλιστα, η συνταγματική αναθεώρηση στη Ρωσία περιόρισε ακόμη περισσότερο τη δυνατότητα παραχώρησης ρωσικού εδάφους.
Η Ουκρανία σκλήρυνε ακόμη περισσότερο τις σχέσεις
Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022 επιδείνωσε δραματικά τις σχέσεις Μόσχας και Τόκιο. Η Ιαπωνία συμμετείχε στις κυρώσεις κατά της Ρωσίας και ενίσχυσε τη συνεργασία της με τους δυτικούς συμμάχους της, γεγονός που το Κρεμλίνο αντιμετωπίζει ως εχθρική στάση.
Υπό αυτές τις συνθήκες, η επίσκεψη Πούτιν στις Κουρίλες αποκτά ιδιαίτερο συμβολισμό. Η Μόσχα δείχνει ότι δεν προτίθεται να ανοίξει συζήτηση για το καθεστώς των νησιών, ενώ το Τόκιο διαθέτει περιορισμένα περιθώρια για να κλιμακώσει την αντίδρασή του.
Οι Κουρίλες ως πεδίο ευρύτερου γεωπολιτικού ανταγωνισμού
Η διαμάχη για τα νησιά πλέον συνδέεται με το ευρύτερο γεωπολιτικό περιβάλλον στην Ασία και τον Ειρηνικό. Η στενότερη συνεργασία της Ρωσίας με την Κίνα και τη Βόρεια Κορέα, σε συνδυασμό με τη στρατηγική σύμπλευση της Ιαπωνίας με τις ΗΠΑ και τους δυτικούς συμμάχους της, καθιστά τις Κουρίλες μέρος μιας ευρύτερης αντιπαράθεσης.
Για την Ιαπωνία, η επιστροφή των «Βόρειων Εδαφών» μοιάζει σήμερα πιο μακρινή από οποιαδήποτε άλλη στιγμή μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Για τον Πούτιν, αντίθετα, η επίσκεψη στα νησιά αποτελεί μια ξεκάθαρη δήλωση ότι η Ρωσία θεωρεί το ζήτημα λήξαν και δεν προτίθεται να υποχωρήσει.
