Οι φόβοι της κυβερνοασφάλειας, φυσικές καταστροφές και γεωπολιτικές κρίσεις οδηγούν τους Ευρωπαίους στη διατήρηση αποθέματος μετρητών για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.
Παρά την ταχύτατη εξάπλωση των πληρωμών μέσω smartphone, καρτών και ανέπαφων συναλλαγών, τα μετρητά όχι μόνο δεν εξαφανίζονται από την Ευρώπη, αλλά τα αποθέματα τραπεζογραμματίων που βρίσκονται στην κυκλοφορία αυξάνονται. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) καταγράφει σημαντική άνοδο στον αριθμό και την αξία των χαρτονομισμάτων, καθώς οι πολίτες φαίνεται να τα αντιμετωπίζουν πλέον ως οικονομικό «δίχτυ ασφαλείας» απέναντι σε κυβερνοεπιθέσεις, φυσικές καταστροφές, πολεμικές συγκρούσεις και πιθανές διακοπές των ηλεκτρονικών συστημάτων πληρωμών.
Μπορεί οι πληρωμές μέσω smartphone και ανέπαφων συναλλαγών να εξελίσσονται με γοργούς ρυθμούς, ωστόσο ο αριθμός των τραπεζογραμματίων, δηλαδή των χαρτονομισμάτων που βρίσκονται σε κυκλοφορία στην Ευρωπαϊκή Ένωση συνεχίζει να αυξάνεται.
Οι λόγοι
Σύμφωνα με την Guardian το παραπάνω «παράδοξο» συμβαίνει καθώς οι πρόσφατες πύρινες φυσικές καταστροφές, οι φόβοι για κυβερνοεπιθέσεις και η γενικότερη γεωπολιτική αβεβαιότητα ενισχύουν την ανάγκη των πολιτών να διατηρούν ένα απόθεμα μετρητών για περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης.
Το γεγονός επισήμανε ο επικεφαλής οικονομολόγος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), Φίλιπ Λέιν, μιλώντας στο συνέδριο MacGill Summer School στην Ιρλανδία. «Το συνολικό απόθεμα των τραπεζογραμματίων συνεχίζει να αυξάνεται. Στις συναλλαγές μειώνεται, αλλά όσον αφορά το απόθεμα αυξάνεται», ανέφερε συγκεκριμένα.
Τα μετρητά ως «ασφάλεια» σε μια πιθανή κρίση
Σύμφωνα με τους ειδικούς, η τάση αυτή συνδέεται με την αυξανόμενη ανησυχία για πολεμικές συγκρούσεις, φυσικές καταστροφές και την πιθανότητα κυβερνοεπιθέσεων που θα μπορούσαν να προκαλέσουν προβλήματα στα ηλεκτρονικά συστήματα πληρωμών.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσε η κυβερνοεπίθεση που δέχθηκε πέρυσι η βρετανική αλυσίδα Marks & Spencer, η οποία προκάλεσε προβλήματα στη λειτουργία της και εμπόδισε την εταιρεία να δέχεται ηλεκτρονικές παραγγελίες για εβδομάδες.
Παράλληλα, το 2025 οι πολίτες της ΕΕ κλήθηκαν να είναι προετοιμασμένοι για τουλάχιστον 72 ώρες αυτονομίας σε περίπτωση μεγάλης έκτακτης ανάγκης. Οι συστάσεις αφορούσαν καταστάσεις όπως οι καταστροφικές πυρκαγιές που έπληξαν περιοχές της Γαλλίας και της Ισπανίας, πλημμύρες, ακραίες καταιγίδες, κυβερνοεπιθέσεις ή άλλες σοβαρές απειλές.
Στα είδη που συνιστάται να έχει ένα βασικό «σακίδιο επιβίωσης» περιλαμβάνεται ένα εμφιαλωμένο νερό, κονσέρβες, ένα ραδιόφωνο με μπαταρίες και, μεταξύ άλλων, μετρητά.
Πάνω από 31 εκατομμύρια τραπεζογραμμάτια
Τα στοιχεία της ΕΚΤ, η οποία καταγράφει την κυκλοφορία των τραπεζογραμματίων από το 2002, αποτυπώνουν τη συγκεκριμένη τάση.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, η αξία των τραπεζογραμματίων σε κυκλοφορία αυξήθηκε από περίπου 1 δισ. ευρώ το 2016 σε 1,6 δισ. ευρώ τον Ιούνιο του 2026.
Παράλληλα, βρίσκονται σε κυκλοφορία περισσότερα από 31 εκατομμύρια τραπεζογραμμάτια, έναντι περίπου 24 εκατομμυρίων λίγο πριν από την πανδημία, το 2019.
Το χαρτονόμισμα των 50 ευρώ ήταν το δημοφιλέστερο το 2025, ακολουθούμενο από εκείνο των 100 ευρώ.
Συστάσεις για απόθεμα 70 έως 100 ευρώ
Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχουν ήδη προχωρήσει σε συγκεκριμένες συστάσεις προς τους πολίτες.
Η Αυστρία, η Φινλανδία, η Γερμανία, η Σουηδία και η Ολλανδία έχουν προτείνει στα νοικοκυριά να διατηρούν περίπου 70 έως 100 ευρώ σε μετρητά, ποσό που θεωρείται επαρκές για την αγορά βασικών αγαθών επί 72 ώρες σε περίπτωση που τεθούν εκτός λειτουργίας τα ηλεκτρονικά συστήματα πληρωμών και οι εφαρμογές κινητών τηλεφώνων.
Η ΕΚΤ χαρακτηρίζει τα μετρητά ως κρίσιμο στοιχείο της «εθνικής προετοιμασίας για την αντιμετώπιση μιας κρίσης», επισημαίνοντας ως «παράδοξο» το γεγονός ότι ενώ η χρήση τους για τις καθημερινές αγορές μειώνεται, ολοένα και περισσότεροι πολίτες επιλέγουν να διατηρούν τραπεζογραμμάτια ως απόθεμα για περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης.
«Χρησιμοποιήστε τα ή θα τα χάσετε»
Η Όλιβ ΜακΚάρθι, καθηγήτρια στο University College Cork με ειδίκευση στη χρηματοοικονομική ένταξη, προειδοποιεί ότι τα μετρητά δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζονται αποκλειστικά ως λύση έκτακτης ανάγκης.
Η ίδια υπογραμμίζει ουσιαστικά ότι υπάρχει ο κίνδυνος, αν οι πολίτες σταματήσουν να χρησιμοποιούν μετρητά στην καθημερινότητά τους, να δυσκολευτούν να τα αξιοποιήσουν όταν πραγματικά τα χρειαστούν. «Η συμβουλή να διατηρούμε μετρητά για έκτακτες ανάγκες είναι σωστή, αλλά είναι απαραίτητο να μην αντιμετωπίζονται απλώς ως εφεδρικό μέσο», σημειώνει.
Η ΜακΚάρθι επισημαίνει ακόμη ότι τα μετρητά παραμένουν σημαντικά για την κοινωνία επειδή είναι προσβάσιμα και χωρίς αποκλεισμούς. Ιδιαίτερα ηλικιωμένοι και ευάλωτοι πολίτες μπορεί να εξαρτώνται περισσότερο από αυτά, όπως και θύματα ενδοοικογενειακής κακοποίησης που ενδέχεται να χρειάζονται μετρητά όταν ο σύντροφός τους ελέγχει τις οικονομικές τους συναλλαγές.
Παράλληλα, τα μετρητά μπορούν να λειτουργήσουν ως χρήσιμο εργαλείο για την εκπαίδευση των παιδιών στη διαχείριση χρημάτων, τον προϋπολογισμό και τη χρηματοοικονομική παιδεία.
Η ανάγκη διατήρησης των ΑΤΜ
Ο Φίλιπ Λέιν αναφέρθηκε επίσης στην ανάγκη θέσπισης νομοθεσίας που θα διασφαλίζει ότι ένα επαρκές δίκτυο ΑΤΜ και σημείων πρόσβασης σε μετρητά θα εξακολουθεί να υπάρχει στις ευρωπαϊκές πόλεις και γειτονιές.
Η συζήτηση αποκτά μεγαλύτερη σημασία καθώς οι ψηφιακές πληρωμές κερδίζουν συνεχώς έδαφος. Η εξάρτηση όμως από ηλεκτρονικά δίκτυα, εφαρμογές και συστήματα πληρωμών δημιουργεί ένα νέο είδος ευπάθειας: σε περίπτωση μεγάλης διακοπής λειτουργίας, κυβερνοεπίθεσης ή φυσικής καταστροφής, ακόμη και μια κοινωνία σχεδόν πλήρως ψηφιοποιημένη μπορεί να χρειαστεί ξανά το παλιό, αλλά αξιόπιστο, χαρτονόμισμα.
Έτσι, ενώ η Ευρώπη βαδίζει προς μια ολοένα πιο ψηφιακή οικονομία, τα μετρητά φαίνεται να αποκτούν έναν νέο ρόλο: όχι τόσο ως το βασικό μέσο καθημερινών συναλλαγών, αλλά ως μέσο οικονομικής ανθεκτικότητας και ασφάλειας σε περιόδους κρίσης.
