Το υψηλότερο ποσοστό στεγαστικής επιβάρυνσης των ΑμεΑ μεταξύ των 27 κρατών-μελών καταγράφει η Ελλάδα, με την τιμή του δείκτη να απέχει σχεδόν 25 μονάδες από τον σταθμισμένο ευρωπαϊκό μέσο όρο που υπολογίζεται σε 9,9%.
Τα ευρήματα του 1ου Δελτίου Στατιστικής Πληροφόρησης του Παρατηρητήριου Θεμάτων Αναπηρίας της ΕΣΑμεΑ για το 2026 «Στεγαστική φτώχεια και αναπηρία» αποκαλύπτουν μια δυσοίωνη κατάσταση για τα άτομα με αναπηρία, συνέπεια μεταξύ άλλων της πληθωριστικής κρίσης. Εξίσου σημαντικό είναι το γεγονός πως οι μισοί πολίτες με αναπηρία αδυνατούν να πληρώσουν έγκαιρα το ενοίκιο ή το στεγαστικό τους, ενώ οι τέσσερις στους δέκα καθυστερούν στην πληρωμή των λογαριασμών. Το ποσοστό των ατόμων με αναπηρία που καθυστέρησαν την πληρωμή ενοικίου ή στεγαστικού δανείου κατά τους τελευταίους 12 μήνες αυξήθηκε κατά 16 ποσοστιαίες μονάδες μέσα στην τετραετία 2021-2025.
Αύξηση των στεγαστικών ανισοτήτων
Ο δείκτης «Ποσοστό ατόμων με αναπηρία και υπερβολική επιβάρυνση στεγαστικού κόστους», δηλαδή ατόμων που διαβιούν σε νοικοκυριά όπου οι στεγαστικές του δαπάνες ξεπερνούν το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός τους, σημειώνει άνοδο, ενώ στα άτομα χωρίς αναπηρία μειώνεται αθροιστικά κατά 15 μονάδες τη δεκαετία αναφοράς (2016 έως 2025), στα ΑμεΑ η επιμονή του φαινομένου έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση των στεγαστικών ανισοτήτων σε βάρος αυτών των συμπολιτών μας.
Το 2025 το 44,6% των ΑμεΑ είχε ληξιπρόθεσμες οφειλές. Το ποσοστό αυτό βρίσκεται σε υπερτετραπλάσιο επίπεδο σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (10,1%), και σχεδόν διπλάσιο από της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας που ακολουθούν την Ελλάδα σε φθίνουσα σειρά κατάταξης.
Το 25,2% των Ατόμων με Αναπηρία αντιμετωπίζει οικονομική αδυναμία για ικανοποιητική θέρμανση στην κατοικία του. Μόνο το 9,6% του δείγματος έχει πραγματοποιήσει παρεμβάσεις βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης της κύριας κατοικίας τα τελευταία πέντε χρόνια, ενώ το 47% αυτών δηλώνει ότι δεν έχει πραγματοποιήσει ενεργειακή αναβάθμιση στην κατοικία του, παρότι αυτή κρίνεται αναγκαία.
Τα χαμηλότερα εισοδήματα των ΑμεΑ, το υπέρογκο πρόσθετο κόστος διαβίωσης που συνεπάγεται η ζωή με αναπηρία στην Ελλάδα, οι αυξημένες ενεργειακές ανάγκες που συχνά αντιμετωπίζουν αλλά και το έλλειμμα στο στεγαστικό απόθεμα προσβάσιμων και ποιοτικών κατοικιών αποτελούν κάποιους από τους παράγοντες που συνθέτουν το κοινωνικό μειονέκτημα της αναπηρίας ως προς την πρόσβαση σε αξιοπρεπή και ασφαλή στέγη. Η εκτόξευση των ληξιπρόθεσμων οφειλών σε ενοίκια και στεγαστικά δάνεια κατά το διάστημα 2021 με 2025, με πλέον τον έναν στους δύο πολίτες με αναπηρία να καθυστερεί να πληρώσει το ενοίκιο ή το στεγαστικό του δάνειο καταδεικνύει μια εκρηκτική κοινωνική κατάσταση, με μεγάλο τμήμα των Ατόμων με Αναπηρία να αντιμετωπίζει ακόμα και τον κίνδυνο απώλειας της κατοικίας του.
Το συνολικό αποτύπωμα της δεκαετίας 2016-2025 στην οικονομική επιβάρυνση των ΑμεΑ από το κόστος στέγασης είναι αρνητικό και δυσανάλογο, με τη στεγαστική ανισότητα να διευρύνεται κατά την εξεταζόμενη περίοδο επαναφέροντας το ποσοστό των ατόμων με αναπηρία και υπερβολική επιβάρυνση στεγαστικού κόστους στα επίπεδα του 2016.
Υψηλές τιμές και διαχρονική εξέλιξη των οφειλών
Ο δείκτης ληξιπρόθεσμων οφειλών στην Ελλάδα παρουσιάζει υψηλές τιμές καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου 2016-2025, γεγονός που υποδηλώνει τη διαχρονική δυσκολία του πληθυσμού με αναπηρία να ανταποκριθεί σε βασικές οικονομικές υποχρεώσεις, μεταξύ των οποίων βαρύνουσα θέση κατέχουν οι στεγαστικές δαπάνες, δεδομένου και του πρόσθετου κόστους διαβίωσης που επωμίζονται.
Ωστόσο η ανάλυση των διαχρονικών στοιχείων φανερώνει και πάλι δύο διακριτές περιόδους με σημείο καμπής το 2021. Το 2016 ο δείκτης βρίσκεται στο ιδιαίτερα υψηλό επίπεδο του 46,4%, ενώ ακολουθεί μια σταδιακή αποκλιμάκωση έως το 2021, όταν διαμορφώνεται στο 34,4%. Ωστόσο, από το 2022 καταγράφεται σημαντική αντιστροφή της τάσης, με τον δείκτη να αυξάνεται στο 40,3% το 2022 και να φτάνει στο 45,7% το 2023. Παρά τη μικρή υποχώρηση το 2024 (44,5%) και τη σταθεροποίηση το 2025 (44,6%), οι τιμές του δείκτη επανέρχονται στα δυσμενή επίπεδα του 2016.
Σύμφωνα με την ΕΣΑμεΑ, η Εθνική Στρατηγική για τη Στεγαστική Πολιτική 2026-2035 έλαβε μεν υπ’ όψιν της ορισμένες από τις προτάσεις που είχε υποβάλει η συνομοσπονδία στη δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση, σχολιάζει όμως ότι αυτές υιοθετήθηκαν περισσότερο σε επίπεδο γενικών αρχών και στόχων και δεν μεταφράστηκαν μέχρι στιγμής σε συγκεκριμένα μέτρα. Εξηγούν ότι οι μέχρι στιγμής εξαγγελίες για το νέο πρόγραμμα επιδότησης στεγαστικού δανείου «Σπίτι μου ΙΙΙ» επιβεβαιώνουν αυτήν την ανησυχία, αφού δεν συνυπολογίζουν το πρόσθετο κόστος διαβίωσης των Ατόμων με Αναπηρία.
