Η γήρανση του πληθυσμού και η σταδιακή μείωση του διαθέσιμου εργατικού δυναμικού ενδέχεται να οδηγήσουν περισσότερες επιχειρήσεις στην αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης, της αυτοματοποίησης και της ρομποτικής.
Αυτό προκύπτει από νέα μελέτη του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, στην οποία περιλαμβάνεται και η Ελλάδα.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, όσο εντείνονται οι δημογραφικές πιέσεις και περιορίζεται ο πληθυσμός εργάσιμης ηλικίας, τόσο αυξάνεται το ενδιαφέρον των επιχειρήσεων για τεχνολογικές λύσεις που μπορούν να αναλάβουν μέρος της ανθρώπινης εργασίας.
Η έρευνα αξιοποιεί δεδομένα των World Bank Enterprise Surveys για 89.380 επιχειρήσεις σε 144 χώρες, καλύπτοντας την περίοδο 2022-2025. Για την Ελλάδα εξετάστηκαν στοιχεία του 2023, τα οποία προέρχονται από δείγμα 598 επιχειρήσεων.
Το ζήτημα έχει ιδιαίτερη βαρύτητα για την ελληνική οικονομία. Τόσο το ΔΝΤ όσο και η Τράπεζα της Ελλάδος έχουν επισημάνει στις πρόσφατες εκθέσεις τους ότι η γήρανση του πληθυσμού και η συρρίκνωση του εργατικού δυναμικού συγκαταλέγονται στις σημαντικότερες διαρθρωτικές προκλήσεις για τις αναπτυξιακές προοπτικές της χώρας.
Το δημογραφικό ενισχύει την ανάγκη για αυτοματοποίηση
Όπως καταγράφεται στη νέα μελέτη, μια αύξηση κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες στον δείκτη εξάρτησης ηλικιωμένων συνδέεται με άνοδο περίπου 0,6 ποσοστιαίων μονάδων στην πιθανότητα μια επιχείρηση να εντάξει στις διαδικασίες της εφαρμογές AI, αυτοματοποίησης ή ρομποτικής.
Η μεταβολή θεωρείται αξιοσημείωτη, καθώς μόλις το 1,9% των επιχειρήσεων που συμμετέχουν στο συνολικό δείγμα δηλώνει ότι χρησιμοποιεί τέτοιες τεχνολογίες. Συνεπώς, η επίδραση της δημογραφικής γήρανσης μεταφράζεται σε αύξηση περίπου 30% της πιθανότητας υιοθέτησής τους σε σύγκριση με τον μέσο όρο.
Η εξήγηση που δίνεται είναι κυρίως οικονομική. Καθώς μειώνεται η αναλογία των ανθρώπων σε ηλικία εργασίας σε σχέση με τους ηλικιωμένους, η εξεύρεση προσωπικού γίνεται δυσκολότερη και το κόστος εργασίας μπορεί να αυξηθεί. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι επιχειρήσεις έχουν ισχυρότερο κίνητρο να επενδύσουν σε λύσεις που περιορίζουν την ανάγκη για επιπλέον ανθρώπινο δυναμικό.
Η σύνδεση ανάμεσα στη δημογραφική γήρανση και την τεχνολογική υιοθέτηση εξακολουθεί να είναι θετική ακόμη και όταν συνεκτιμώνται παράγοντες όπως το επίπεδο εισοδήματος κάθε χώρας, η πρόσβαση στο διαδίκτυο, ο κλάδος δραστηριότητας και το μέγεθος της επιχείρησης.
Η εικόνα στην Ελλάδα
Στην ανάλυση του ΔΝΤ, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες που αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα έντονες δημογραφικές πιέσεις. Την ίδια στιγμή, στα στοιχεία του 2023 καταγράφεται πολύ περιορισμένη χρήση εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης και αυτοματοποίησης από τις ελληνικές επιχειρήσεις του δείγματος.
Η συγκεκριμένη επίδοση, ωστόσο, δεν αποτυπώνει απαραίτητα τη σημερινή διείσδυση της AI στην ελληνική οικονομία. Τα δεδομένα συλλέχθηκαν το 2023, όταν η ευρεία διάδοση των εφαρμογών generative AI βρισκόταν ακόμη σε πρώιμο στάδιο. Επομένως, η μέτρηση δείχνει κυρίως την αφετηρία από την οποία ξεκίνησε η χώρα.
Τα συμπεράσματα αποκτούν μεγαλύτερη σημασία εάν συνδυαστούν με τις τελευταίες εκτιμήσεις του ΔΝΤ και της Τράπεζας της Ελλάδος. Και οι δύο θεσμοί έχουν προειδοποιήσει ότι οι αρνητικές δημογραφικές τάσεις και η υποχώρηση του διαθέσιμου εργατικού δυναμικού μπορούν να περιορίσουν τις δυνατότητες ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας.
Η νέα έρευνα αναδεικνύει, όμως, και μια διαφορετική πλευρά του προβλήματος. Η έλλειψη εργαζομένων που προκαλεί το δημογραφικό μπορεί να ωθήσει τις ελληνικές επιχειρήσεις σε ταχύτερες τεχνολογικές επενδύσεις, ώστε να καλύψουν μέρος του παραγωγικού κενού.
Το προβάδισμα των μεγάλων επιχειρήσεων
Το μέγεθος της επιχείρησης φαίνεται να παίζει καθοριστικό ρόλο στην υιοθέτηση της Τεχνητής Νοημοσύνης και των αυτοματοποιημένων συστημάτων.
Βάσει της μελέτης, οι μεγάλες επιχειρήσεις έχουν κατά 1,93 ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερη πιθανότητα να χρησιμοποιούν τέτοιες τεχνολογίες σε σύγκριση με τις μικρές. Στις μεσαίες επιχειρήσεις, η αντίστοιχη διαφορά διαμορφώνεται στις 1,20 ποσοστιαίες μονάδες.
Το εύρημα αφορά άμεσα την Ελλάδα, όπου οι μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις κατέχουν σημαντικό μερίδιο της οικονομικής δραστηριότητας. Η εγκατάσταση συστημάτων AI και αυτοματοποίησης προϋποθέτει χρηματοδότηση, σύγχρονες υποδομές και προσωπικό με εξειδικευμένες γνώσεις. Οι μεγαλύτεροι επιχειρηματικοί οργανισμοί διαθέτουν συνήθως περισσότερες δυνατότητες για να καλύψουν αυτό το αρχικό κόστος.
Διαφορές διαπιστώνονται και μεταξύ των επιμέρους κλάδων. Όταν η ανάλυση περιορίζεται σε εφαρμογές που χαρακτηρίζονται ρητά ως AI ή machine learning, οι επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών εμφανίζουν μεγαλύτερη πιθανότητα υιοθέτησης σε σχέση με εκείνες της μεταποίησης.
Στις τεχνολογίες που εξετάζονται περιλαμβάνονται τα γλωσσικά μοντέλα, τα συστήματα προγνωστικής ανάλυσης και τα ψηφιακά εργαλεία που αξιοποιούνται στην εξυπηρέτηση πελατών, στη χρηματοοικονομική διαχείριση και στα logistics.
