Η περίοδος διακυβέρνησης του Αλέξη Τσίπρα υπήρξε μία από τις πιο πολυσυζητημένες και αντιφατικές της σύγχρονης ελληνικής πολιτικής ιστορίας.
Από το 2015 έως το 2019, η Ελλάδα βρέθηκε στο επίκεντρο διεθνών εξελίξεων, οικονομικών πιέσεων και κρίσιμων εθνικών ζητημάτων. Για τους υποστηρικτές του, ο τότε πρωθυπουργός επιχείρησε να επανατοποθετήσει τη χώρα σε έναν ρόλο ενεργού παίκτη στη διεθνή σκηνή.
Για τους επικριτές του, που είναι πάμπολλοι, η διαχείριση θεμάτων όπως η Συμφωνία των Πρεσπών, το ζήτημα της Μακεδονίας, οι δηλώσεις για το Αιγαίο και η συνολική εικόνα της Ελλάδας στο εξωτερικό αποτέλεσαν αιτίες έντονης αμφισβήτησης και πολιτικής κριτικής.
Κεντρικό σημείο υπήρξε αναμφίβολα η Συμφωνία των Πρεσπών, που υπογράφηκε το 2018 μεταξύ Ελλάδας και της τότε πΓΔΜ και έθεσε τέλος σε μια μακροχρόνια διπλωματική διαμάχη γύρω από το όνομα «Μακεδονία». Η κυβέρνηση Τσίπρα υποστήριξε ότι η συμφωνία εξασφάλιζε σαφή διάκριση μεταξύ της ελληνικής Μακεδονίας και του γειτονικού κράτους, μέσω της ονομασίας «Βόρεια Μακεδονία», καθώς και συνταγματικών αλλαγών από την άλλη πλευρά. Για πολλούς πολιτικούς παρατηρητές, όμως, η συμφωνία αποτέλεσε ξεκάθαρη εθνική υποχώρηση, καθώς αναγνώριζε όνομα, ιθαγένεια και γλώσσα που περιείχαν τον όρο «μακεδονικός».
Η κριτική δεν περιορίστηκε μόνο στο περιεχόμενο της συμφωνίας, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο αυτή προωθήθηκε. Επικριτές υποστήριξαν ότι δεν υπήρξε επαρκής κοινωνική συναίνεση και ότι αγνοήθηκε η έντονη αντίδραση μεγάλου μέρους της κοινής γνώμης, όπως εκφράστηκε μέσα από συλλαλητήρια και δημοσκοπήσεις. Κατά την άποψη αυτή, η τότε κυβέρνηση έδωσε προτεραιότητα στη διεθνή αναγνώριση και στις πιέσεις συμμάχων, εις βάρος της εσωτερικής πολιτικής συνοχής.
Όλα τα παραπάνω ήταν απολύτως ξεκάθαρα στις εκλογικές αναμετρήσεις που ακολούθησαν, αφού στο σύνολό της η Βόρεια Ελλάδα καταψήφισε τις πολιτικές προτάσεις του Αλέξη Τσίπρα. Η συγκεκριμένη πληγή δεν έχει κλείσει ούτε και σήμερα, κάτι που είναι εμφανές στα ποιοτικά στοιχεία των δημοσκοπήσεων.
Θάλασσα χωρίς... σύνορα!
Παράλληλα, ιδιαίτερη συζήτηση προκάλεσαν οι θέσεις και οι δηλώσεις των στελεχών της κυβέρνησης Τσίπρα, αλλά και του ίδιου πρώην πρωθυπουργού, για το Αιγαίο. Μία φράση που έχει αποτυπωθεί στη συλλογική μνήμη ήταν η αναφορά ότι «η θάλασσα δεν έχει σύνορα».
Αν και η δήλωση αυτή ερμηνεύτηκε από την τότε κυβέρνηση ως φιλοσοφική ή ανθρωπιστική προσέγγιση, κυρίως στο πλαίσιο του προσφυγικού, πολλοί πολιτικοί αναλυτές τη θεώρησαν ατυχή και επικίνδυνη. Υποστήριξαν ότι τέτοιες διατυπώσεις θολώνουν την έννοια της εθνικής κυριαρχίας, ειδικά σε μια περιοχή όπως το Αιγαίο, όπου οι ελληνοτουρκικές σχέσεις χαρακτηρίζονται από μακροχρόνιες εντάσεις και αμφισβητήσεις.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η γενικότερη κριτική για τη στάση της τότε κυβέρνησης απέναντι στην Τουρκία. Αντίπαλοι του Αλέξη Τσίπρα υποστήριξαν ότι η πολιτική του χαρακτηρίστηκε από υπερβολική διάθεση διαλόγου χωρίς σαφείς κόκκινες γραμμές, γεγονός που, κατά τη γνώμη τους, ενθάρρυνε την τουρκική αναθεωρητική ρητορική. Άλλοι, βέβαια, αντέτειναν ότι σε μια περίοδο έντονης αστάθειας στην Ανατολική Μεσόγειο η αποκλιμάκωση και η διπλωματία ήταν αναγκαία εργαλεία, αλλά εκ των εκλογικών αποτελεσμάτων που ακολούθησαν αυτοί ήταν πολύ λιγότεροι.
Ένα ακόμη σημείο αιχμής για τους πολιτικούς παρατηρητές ήταν η διεθνής εικόνα της Ελλάδας κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ. Για ορισμένους, η χώρα παρουσιάστηκε ως μαύρο πρόβατο του πλανήτη, κυρίως λόγω της σκληρής διαπραγμάτευσης με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς τα πρώτα χρόνια της κυβέρνησης Τσίπρα. Το δημοψήφισμα του 2015, οι συγκρούσεις με την τρόικα και η αβεβαιότητα γύρω από την παραμονή της Ελλάδας στο ευρώ δημιούργησαν, σύμφωνα με αυτή την άποψη, εικόνα αναξιοπιστίας και πολιτικής αστάθειας.
Ωστόσο, οι υποστηρικτές του πρώην πρωθυπουργού υπογραμμίζουν ότι η ίδια αυτή στάση αποτέλεσε προσπάθεια ανάκτησης της εθνικής αξιοπρέπειας και διαπραγματευτικής ισχύος. Ακόμα και σήμερα, όμως, και όπως διαφάνηκε πρόσφατα και από τη συγγραφή της «Ιθάκης», και ο ίδιος ο πρωταγωνιστής έδωσε τη δική του ξεχωριστή ερμηνεία στα τεκταινόμενα εκείνης της εποχής. Ο ορυμαγδός των αντιδράσεων από τη συντριπτική πλειονότητα των τότε συντρόφων του μάλλον δεν τον δικαιώνει σήμερα.
Αρνητικό αποτύπωμα
Η διακυβέρνηση Τσίπρα στα εθνικά θέματα χαρακτηρίστηκε από μια σειρά πρωτοβουλιών, που κάποιοι –λίγοι– τις είδαν ως αναγκαίες λύσεις σε χρόνιες εκκρεμότητες και οι πολλοί ως μια μεγάλη σειρά επικίνδυνων συμβιβασμών. Η Συμφωνία των Πρεσπών παραμένει μέχρι σήμερα σημείο έντονου πολιτικού προβληματισμού, το Αιγαίο εξακολουθεί να αποτελεί διαχρονικά πεδίο ευαισθησίας και η διεθνής εικόνα της Ελλάδας συνεχίζει σε κάποιες περιπτώσεις να επηρεάζεται από τις επιλογές του παρελθόντος της κυβέρνησης Αλέξη Τσίπρα.
Σε τελική ανάλυση, όταν ο πρώην πρωθυπουργός μεσουρανούσε, στα εθνικά θέματα η χώρα βίωσε μια περίοδο έντονων μεταπτώσεων με τις συνέπειες να την ακολουθούν ακόμα και σήμερα, όπως στη Συμφωνία των Πρεσπών.
Είναι σαφές ότι η αποτίμηση εκείνης της περιόδου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το ιδεολογικό πρίσμα και τις προσδοκίες του καθενός. Για πολλούς, πάντως, πολιτικούς παρατηρητές, εκείνο που είναι βέβαιο είναι ότι οι αποφάσεις εκείνων των ετών άφησαν βαθύ αρνητικό αποτύπωμα στα εθνικά μας ζητήματα, επηρεάζοντας τη θέση της Ελλάδας στον κόσμο, ακόμα και σήμερα.
