Οι πρόσφατα αποκαλυφθείσες φωτογραφίες της εκτέλεσης των 200 αγωνιστών στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944 έχουν συγκλονίσει όχι μόνο την ελληνική κοινωνία αλλά και τη διεθνή κοινή γνώμη.
Τα σπάνια αυτά ιστορικά ντοκουμέντα καταγράφουν τους μελλοθάνατους να βαδίζουν προς το εκτελεστικό απόσπασμα με το κεφάλι ψηλά, σε μια εικόνα που έως σήμερα επιβίωνε μόνο μέσα από προφορικές αφηγήσεις και τα λιγοστά χειρόγραφα σημειώματα που άφησαν πίσω τους.
Η βρετανική εφημερίδα The Guardian φιλοξενεί εκτενές και συγκινητικό ρεπορτάζ, υπογραμμίζοντας πως πρόκειται για τις πρώτες γνωστές εικόνες που «δίνουν πρόσωπο» στους πρωταγωνιστές μιας από τις πιο τραγικές σελίδες της ναζιστικής Κατοχής στην Ελλάδα.
Τώρα βλέπουμε τη γενναιότητά τους
Ο 96χρονος Βαγγέλης Σακκάτος, κάτοικος σε μικρή απόσταση από το Σκοπευτήριο της Καισαριανής, περιγράφει στη βρετανική εφημερίδα τη βαθιά του συγκίνηση. Από παιδί άκουγε για εκείνη την ημέρα που σημάδεψε ανεξίτηλα τη συλλογική μνήμη της χώρας.
«Την ηρωική τους στάση τη γνωρίζαμε από τις διηγήσεις. Τώρα τη βλέπουμε μπροστά μας», αναφέρει, εξηγώντας πως οι εικόνες τον γεμίζουν οργή αλλά και θαυμασμό. Για δεκαετίες, όπως λέει, ο ίδιος και άλλοι αγωνιστές της Αριστεράς πάλεψαν για τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης και την ανάδειξη του τόπου εκτέλεσης ως χώρου μνήμης και τιμής.
Το χρονικό της εκτέλεσης
Την 1η Μαΐου 1944, οι γερμανικές δυνάμεις κατοχής προχώρησαν στην εκτέλεση 200 κομμουνιστών κρατουμένων στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, ως αντίποινα για την ενέδρα ανταρτών που είχε στοιχίσει τη ζωή σε Γερμανό στρατηγό.
Οι κρατούμενοι είχαν μεταφερθεί από το διαβόητο Μπλοκ 15 του στρατοπέδου Χαϊδαρίου, τόπο κράτησης πολιτικών αντιπάλων του καθεστώτος.
Σύμφωνα με ιστορικές μαρτυρίες, λίγο πριν σταθούν μπροστά στα πολυβόλα, τραγουδούσαν αντάρτικα τραγούδια. Τη νύχτα πριν από την εκτέλεση φρόντισαν να πλυθούν και να ξυριστούν, επιλέγοντας να αντιμετωπίσουν τον θάνατο με αξιοπρέπεια. «Σήκωσαν τις γροθιές τους. Δεν φοβήθηκαν. Το έβλεπαν ως τιμή», σημειώνει ο Γιάννης Έρης, εθελοντής ξεναγός στο Μουσείο Εθνικής Αντίστασης Καισαριανής.
Πώς ήρθαν στο φως οι φωτογραφίες
Οι εικόνες φέρεται να τραβήχτηκαν από τον Hermann Hoyer, υπολοχαγό της Βέρμαχτ, πιθανώς στο πλαίσιο προπαγανδιστικής αποστολής που συνδεόταν με το υπουργείο Προπαγάνδας του Joseph Goebbels.
Η ύπαρξη του φωτογραφικού υλικού αποκαλύφθηκε όταν ο Βέλγος συλλέκτης Τιμ ντε Κρέιν, ειδικευμένος σε αντικείμενα του Γ’ Ράιχ, ανάρτησε τις φωτογραφίες προς πώληση στο eBay. Η δημοσιοποίηση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στην Ελλάδα.
Το υπουργείο Πολιτισμού ανακοίνωσε ότι προχώρησε σε προκαταρκτική συμφωνία για την αγορά τους, χαρακτηρίζοντάς τες «μνημείο εξαιρετικής ιστορικής σημασίας». Ο συλλέκτης απέσυρε άμεσα τις φωτογραφίες από την πλατφόρμα.
