Δημοσιεύματα που ξεκίνησαν από την περασμένη Κυριακή κάνουν λόγο για μια πράξη προσυμβατικού ελέγχου του ΕλΣυν (αριθμ. 6/2026 Ε’ Κλιμακίου) με την οποία κρίνεται οριστικά ότι δεν κωλύεται η υπογραφή της σύμβασης μεταξύ της Ελλάδος και της Chevron.
Επί της αρχής να τονίσω ότι δεν πρόκειται για μία πράξη, αλλά για 4 (πράξεις υπ’ αριθμ. 3, 4, 5 και 6/2026) με θέμα «Συμβάσεις Μίσθωσης για την παραχώρηση του δικαιώματος έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων στις θαλάσσιες περιοχές ‘Α2’ και ‘Νότια της Πελοποννήσου’ και στις θαλάσσιες περιοχές ‘Νότια της Κρήτης 1’ και ‘Νότια της Κρήτης 2’ (Συμβατικές Περιοχές)».
Κατά τα δημοσιεύματα, η «ανησυχία» προκύπτει από τη ρήτρα που έχει τεθεί στα κείμενα των συμβάσεων, η οποία αποσκοπεί στη ρητή και εκ των προτέρων ρύθμιση των εννόμων συνεπειών που ενδέχεται να προκύψουν από τυχόν μελλοντική διεθνή συμφωνία οριοθέτησης Υφαλοκρηπίδας ή/και Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης της Ελλάδος με γειτονικό κυρίαρχο κράτος ή κράτη, στο μέτρο που τέτοια συμφωνία επηρεάζει τη γεωγραφική έκταση της αντίστοιχης Συμβατικής Περιοχής.
Η προσθήκη αυτή κρίνεται αναγκαία για λόγους ασφάλειας δικαίου, ρύθμισης των συμβατικών σχέσεων και συμβατότητας των Συμβάσεων Μίσθωσης με το διεθνές δίκαιο της θάλασσας και προστασίας του Εκμισθωτή έναντι δυνητικών αξιώσεων του Μισθωτή. Ωστόσο, κατά τα ίδια δημοσιεύματα, η ρήτρα αυτή αποτελεί «παραδοχή μείωσης των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων» και «απώλεια τμήματος της Επικράτειας» (!) Στην άποψη αυτή προσχώρησε με δήλωσή του και ο τέως πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς.
Η συγκεκριμένη ρήτρα δεν εμφανίζεται πρώτη φορά στις εν λόγω συμβάσεις που συνάπτει η Ελλάδα. Είναι τυπική σε διεθνείς συμβάσεις υδρογονανθράκων (ιδίως σε offshore παραχωρήσεις και Production Sharing Contracts – PSC ή Lease/Concession Agreements), επειδή οι εταιρείες αναλαμβάνουν πολύ μεγάλο ρίσκο (πολιτικό, γεωπολιτικό, νομικό) και θέλουν προστασία από ex post facto αλλαγές που μειώνουν την έκταση χωρίς δική τους υπαιτιότητα.
Σε περιοχές με αμφισβητούμενα ή μη οριοθετημένα όρια (disputed boundaries), όπως πχ στην Ανατολική Μεσόγειο, στη Νότια Κίνα ή στη Βενεζουέλα, τέτοιες ρήτρες είναι επιβεβλημένες για να προσελκύσουν μεγάλες εταιρείες (όπως Chevron, Exxon, TotalEnergies κ.α.). Η ύπαρξη τέτοιας ρήτρας επ’ ουδενί δεν σημαίνει «εκχώρηση κυριαρχίας», αλλά είναι συμβατική προστασία επένδυσης (investment protection), συχνά συνδυασμένη με διεθνή διαιτησία (ICSID, UNCITRAL κ.λπ.).
Στην Ελλάδα, βάσει του ν. 2289/1995 και του π.δ. 127/1996, οι lease agreements προβλέπουν μείωση της συμβατικής περιοχής μετά την ανακάλυψη του κοιτάσματος στον απολύτως απαραίτητο χώρο.
