Το ΥΠΕΝ ενεργοποιεί τα Ε.Σ.ΠΕΡ.Α.Α. για την αναζωογόνηση εγκαταλελειμμένων οικισμών, με αυστηρό πολεοδομικό σχεδιασμό, περιβαλλοντικές εγγυήσεις και Προεδρικά Διατάγματα.
Το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) προχωρά σε νέες ρυθμίσεις για τα Ειδικά Σχέδια Περιβαλλοντικής Αναβάθμισης και Ανάπτυξης (Ε.Σ.ΠΕΡ.Α.Α.), δημιουργώντας ένα θεσμικό εργαλείο που στοχεύει στην αναβίωση εγκαταλελειμμένων ή φθινόντων οικισμών. Σύμφωνα με κύκλους του υπουργείου, το πλαίσιο λειτουργεί με αυστηρές προϋποθέσεις, πολλαπλές ασφαλιστικές δικλείδες και πλήρη ένταξη στον σύγχρονο πολεοδομικό σχεδιασμό.
Η επικαιροποίηση του θεσμού κρίθηκε αναγκαία λόγω των αλλαγών που έχουν επέλθει στον χωρικό σχεδιασμό, με την προώθηση των Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων, τη σταδιακή ολοκλήρωση του πολεοδομικού σχεδιασμού και τον περιορισμό της εκτός σχεδίου δόμησης. Όπως επισημαίνεται, στόχος είναι η προσαρμογή των διαθέσιμων εργαλείων στις σύγχρονες ανάγκες βιώσιμης ανάπτυξης.
Απάντηση στην εγκατάλειψη, με στόχο την αναζωογόνηση
Σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, οι νέες διατάξεις φιλοδοξούν να αντιμετωπίσουν τη δημογραφική συρρίκνωση, την εγκατάλειψη της υπαίθρου και την απώλεια πολύτιμου οικιστικού αποθέματος, ιδιαίτερα σε μια περίοδο αυξημένης στεγαστικής πίεσης. Παράλληλα, επιδιώκεται η ενίσχυση της τοπικής οικονομίας, η προσέλκυση νέων κατοίκων και επενδύσεων και η στήριξη της περιφερειακής ανάπτυξης.
Οι οργανωμένες επεκτάσεις θα συνδέονται άμεσα με τον υφιστάμενο εγκαταλελειμμένο οικισμό, ώστε να αξιοποιείται το υπάρχον οικιστικό απόθεμα και να διασφαλίζεται η προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος. Το νέο εργαλείο συνοδεύεται από υποχρεωτική εισφορά σε γη και χρήμα, γεωλογικό έλεγχο, περιβαλλοντική αδειοδότηση και ειδικούς μορφολογικούς κανόνες που διατηρούν την αρχιτεκτονική φυσιογνωμία κάθε περιοχής.
Οι ασφαλιστικές δικλείδες, πώς θα εγκρίνονται τα σχέδια
Το Ε.Σ.ΠΕΡ.Α.Α. δεν ενεργοποιείται αυτόματα, αλλά απαιτεί την εκπόνηση ολοκληρωμένου σχεδίου, το οποίο εγκρίνεται αποκλειστικά με Προεδρικό Διάταγμα, ύστερα από γνωμοδότηση του ΚΕ.ΣΥ.ΠΟ.Θ.Α. και πλήρη πολεοδομική, περιβαλλοντική και τεχνική αξιολόγηση.
Το σχέδιο προβλέπει την αναγνώριση και οριοθέτηση του συνεκτικού τμήματος του οικισμού, την καταγραφή των δημόσιων χώρων, την προστασία ιστορικών και παραδοσιακών κτισμάτων και την επιβολή ειδικών μορφολογικών κανόνων. Παράλληλα, οι λειτουργικά συνδεόμενες εκτάσεις μπορούν να αξιοποιηθούν μόνο ως μέσο βιώσιμης επαναλειτουργίας του οικισμού και όχι ως αυτόνομη επενδυτική δραστηριότητα.
Σύμφωνα με το υπουργείο, το νέο πλαίσιο μεταφέρει κάθε νέα ανάπτυξη από τη διάσπαρτη εκτός σχεδίου δόμηση σε οργανωμένο πολεοδομικό σχεδιασμό μέσω Προεδρικού Διατάγματος, όπως προβλέπει και η νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας για σημαντικές χωρικές μεταβολές.
Πάνω από το μισό για κοινόχρηστους χώρους- Οι περιορισμοί
Οι ρυθμίσεις προβλέπουν ότι τουλάχιστον το 50% της πολεοδομούμενης έκτασης θα αποδίδεται σε κοινόχρηστους και κοινωφελείς χώρους ή σε έργα δημοσίου χαρακτήρα, ενώ θεσπίζεται ειδική χρηματική εισφορά για έργα υποδομών, αποκατάσταση δημόσιων κτιρίων και προστασία της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς.
Η έγκριση κάθε σχεδίου προϋποθέτει αξιολόγηση της αρχιτεκτονικής αξίας, της γεωλογικής καταλληλότητας, της περιβαλλοντικής συμβατότητας, της επάρκειας υποδομών και της συμβατότητας με τον υπερκείμενο χωρικό σχεδιασμό. Η πλήρωση των πληθυσμιακών κριτηρίων δεν αρκεί από μόνη της για την έγκριση ενός Ε.Σ.ΠΕΡ.Α.Α., καθώς όλες οι προϋποθέσεις πρέπει να συντρέχουν σωρευτικά.
Τι αποκλείεται- Ο στόχος του νέου πλαισίου
Το νέο εργαλείο αποκλείει ρητά την ανάπτυξη σε δάση, δασικές και αναδασωτέες εκτάσεις, αρχαιολογικούς χώρους, αιγιαλό και παραλία, γη υψηλής παραγωγικότητας και κάθε άλλη προστατευόμενη περιοχή όπου απαγορεύεται η δόμηση. Επιπλέον, απαιτούνται πράξη χαρακτηρισμού, γεωλογικές και γεωτεχνικές μελέτες, έλεγχος υδατορεμάτων, τεκμηρίωση υποδομών και σειρά εξειδικευμένων ερευνών, ώστε να αποτρέπεται οποιαδήποτε άναρχη πολεοδόμηση.
Κατά το ΥΠΕΝ, ο βασικός στόχος των νέων διατάξεων δεν είναι η επέκταση της δόμησης, αλλά η αντιμετώπιση της εγκατάλειψης ιστορικών οικισμών, η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, του φυσικού τοπίου και η ενίσχυση της τοπικής οικονομίας μέσω οργανωμένου, επιστημονικά τεκμηριωμένου πολεοδομικού σχεδιασμού με αυστηρές περιβαλλοντικές και θεσμικές εγγυήσεις.
