Ο ισπανικός θύλακας στη Βόρεια Αφρική βρέθηκε αντιμέτωπος με μια μαζική είσοδο ανθρώπων από το Μαρόκο.
Οι αφίξεις έγιναν από ξηρά και θάλασσα. Πολλοί μετανάστες κολύμπησαν από το γειτονικό Φνιντέκ, ενώ άλλοι πέρασαν από σημεία του συνοριακού φράχτη.
Οι αριθμοί διαφέρουν ανάλογα με την πηγή. Το ισπανικό υπουργείο Εσωτερικών υπολόγισε ότι περίπου 50.000 άνθρωποι πέρασαν τα σύνορα από το πρωί της Πέμπτης. Ο πρόεδρος της Θέουτα, Χουάν Χεσούς Βίβας, ανέβασε τον αριθμό έως τις 60.000. Πρόκειται για αριθμό που αντιστοιχεί περίπου στο 70% του μόνιμου πληθυσμού της πόλης.
Η πόλη λύγισε μέσα σε ένα 24ωρο
Η Θέουτα έχει περίπου 84.000 κατοίκους. Δεν διαθέτει υποδομές για να δεχθεί δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους σε μία ημέρα.
Τα κέντρα φιλοξενίας γέμισαν σχεδόν αμέσως. Χιλιάδες άνθρωποι έμειναν σε δρόμους, πάρκα και παραλίες. Ανάμεσά τους βρίσκονταν πολλοί νέοι Μαροκινοί, οικογένειες και ασυνόδευτοι ανήλικοι.
Τα νοσοκομεία δέχθηκαν ισχυρή πίεση. Την ίδια ώρα, οι δυνάμεις ασφαλείας προσπαθούσαν να ελέγξουν το παραλιακό μέτωπο και τα περάσματα γύρω από το Ταραχάλ.
Η Μαδρίτη έστειλε στρατιωτικές μονάδες και επιπλέον στελέχη της Πολιτοφυλακής. Η αποστολή τους ήταν να στηρίξουν την Αστυνομία, να περιορίσουν τις νέες εισόδους και να αποκαταστήσουν την κυκλοφορία στην πόλη.
Στους 57 οι νεκροί στη Θέουτα
Το πέρασμα προς τη Θέουτα κόστισε τη ζωή σε τουλάχιστον 57 ανθρώπους.
Ορισμένοι παρασύρθηκαν από τα θαλάσσια ρεύματα. Άλλοι έχασαν τη ζωή τους μέσα στον συνωστισμό, όταν πλήθη επιχείρησαν να περάσουν τον κυματοθραύστη και τον φράχτη κοντά στο Ταραχάλ.
Οι 57 σοροί εντοπίστηκαν στην ισπανική πλευρά. Οι Αρχές δεν απέκλειαν να υπάρχουν και άλλα θύματα σε μαροκινό έδαφος ή στη θάλασσα.
Παπούτσια, σωσίβια και προσωπικά αντικείμενα παρέμειναν διάσπαρτα στις ακτές. Οι έρευνες συνεχίστηκαν, ενώ οικογένειες αναζητούσαν συγγενείς τους που δεν είχαν δώσει σημεία ζωής.
Η δικαστική απόφαση που άλλαξε τα δεδομένα
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται μια πρόσφατη απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου της Ισπανίας.
Η υπόθεση αφορούσε έναν Αλγερινό πολίτη. Είχε εντοπιστεί στη θάλασσα, ενώ επιχειρούσε να φτάσει κολυμπώντας στη Θέουτα. Στη συνέχεια παραδόθηκε στις μαροκινές Αρχές.
Το Δικαστήριο έκρινε ότι οι λεγόμενες άμεσες επαναπροωθήσεις δεν μπορούν να εφαρμόζονται με τον ίδιο τρόπο σε όσους εντοπίζονται στη θάλασσα. Η συγκεκριμένη διαδικασία αφορά κυρίως όσους περνούν ένα φυσικό συνοριακό εμπόδιο, όπως ο φράχτης.
Όσοι συλλαμβάνονται ενώ κολυμπούν πρέπει να περνούν από την κανονική διοικητική διαδικασία. Σε αυτή μπορούν να ζητήσουν άσυλο ή διεθνή προστασία. Η απόφαση δεν απαγορεύει την απέλασή τους. Αποκλείει, όμως, την άμεση επιστροφή χωρίς προηγούμενο έλεγχο της κάθε περίπτωσης.
Αυτό το νομικό σημείο παρουσιάστηκε από κυκλώματα διακινητών ως ευκαιρία.
Σε εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κυκλοφόρησε η φήμη ότι «τα σύνορα είναι ανοιχτά». Διαδόθηκε επίσης ο ισχυρισμός ότι η Ισπανία δεν μπορούσε πλέον να επιστρέψει όσους έφταναν κολυμπώντας.
Το ισπανικό υπουργείο Εσωτερικών κατηγόρησε τα δίκτυα διακίνησης ότι χρησιμοποίησαν τη δικαστική απόφαση για να παρασύρουν κυρίως νέους ανθρώπους προς τα σύνορα. Ωστόσο, δεν έχει αποδειχθεί ότι η απόφαση ήταν η μοναδική αιτία της μαζικής μετακίνησης. Η φτώχεια, η ανεργία των νέων και η παραπληροφόρηση φαίνεται ότι λειτούργησαν ταυτόχρονα.
Οι μαζικές επιστροφές στο Μαρόκο
Η κρίση άρχισε να υποχωρεί σχεδόν τόσο γρήγορα όσο ξέσπασε.
Μέχρι το απόγευμα της Παρασκευής (31/7), περίπου 48.300 άνθρωποι είχαν επιστρέψει στο Μαρόκο. Πολλοί γύρισαν οικειοθελώς, καθώς δεν βρήκαν τροφή, στέγη ή δυνατότητα να συνεχίσουν προς την ηπειρωτική Ισπανία.
Ευρωπαίος αξιωματούχος ξεκαθάρισε ότι δεν είχε καταγραφεί μετακίνηση από τη Θέουτα προς την ηπειρωτική Ευρώπη. Το στοιχείο αυτό αποδυναμώνει τους ισχυρισμούς περί άμεσης και ανεξέλεγκτης πορείας δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων προς τις υπόλοιπες χώρες της Ε.Ε..
Η Θέουτα δεν αποτελεί ελεύθερο διάδρομο προς την Ευρώπη. Όποιος θέλει να ταξιδέψει από τον θύλακα στην ηπειρωτική Ισπανία περνά από νέους ελέγχους ταυτότητας και εγγράφων.
Η Ιταλία έκανε τη Σένγκεν πολιτικό όπλο
Παρά την ταχεία επιστροφή των περισσότερων μεταναστών, η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι προχώρησε σε μονομερή κίνηση.
Η Ρώμη ανακοίνωσε ότι αναστέλλει για έναν μήνα τις ρυθμίσεις ελεύθερης μετακίνησης με την Ισπανία. Στην πράξη, όμως, δεν έκλεισαν καθολικά τα σύνορα.
Το μέτρο προβλέπει στοχευμένους ελέγχους σε πολίτες τρίτων χωρών που φτάνουν από την Ισπανία με αεροπλάνο ή πλοίο. Οι Ισπανοί και οι υπόλοιποι πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν επηρεάζονται άμεσα.
Η Ιταλία δεν έχει χερσαία σύνορα με την Ισπανία. Αυτό κάνει το μέτρο περισσότερο πολιτικό παρά επιχειρησιακό. Δεν υπήρχαν, άλλωστε, ενδείξεις ότι οι άνθρωποι που μπήκαν στη Θέουτα κατευθύνονταν μαζικά προς την Ιταλία.
Ο υπουργός Εξωτερικών Αντόνιο Ταγιάνι πίεσε για αυστηρότερη ευρωπαϊκή στάση απέναντι στη Μαδρίτη. Η ισπανική κυβέρνηση απάντησε ότι τέτοιες κινήσεις υπονομεύουν τις ευρωπαϊκές συνθήκες και εξυπηρετούν την εσωτερική πολιτική ατζέντα της ιταλικής Δεξιάς.
Η Γαλλία ενίσχυσε τους ελέγχους
Η κυβέρνηση του Εμανουέλ Μακρόν επέλεξε πιο μετρημένη γραμμή.
Ο Γάλλος υπουργός Εσωτερικών Λοράν Νουνιές ανακοίνωσε μεγάλη αύξηση της αστυνομικής παρουσίας στα σύνορα με την Ισπανία. Προβλέφθηκαν επίσης ενισχυμένη εναέρια επιτήρηση και περισσότεροι έλεγχοι στα τρένα.
Η Γαλλία δεν ανακοίνωσε κλείσιμο των συνόρων. Έστειλε, όμως, σαφές μήνυμα ότι δεν εμπιστεύεται πλήρως την ικανότητα της Μαδρίτης να συγκρατήσει μια νέα μαζική έξοδο από τη Θέουτα.
Ο Σάντσεθ έστειλε στρατό, αλλά απέρριψε την κατάσταση έκτακτης ανάγκης
Ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ ταξίδεψε στη Θέουτα και απέδωσε τη μαζική είσοδο σε οργανωμένα δίκτυα διακινητών.
Η κυβέρνησή του έστειλε στρατιωτικές δυνάμεις και πρόσθετους αστυνομικούς. Παράλληλα, επιτάχυνε τις διαδικασίες επιστροφής όσων δεν είχαν δικαίωμα παραμονής.
Η Μαδρίτη δεν δέχθηκε, πάντως, το αίτημα της τοπικής κυβέρνησης για κήρυξη εθνικής κατάστασης έκτακτης ανάγκης. Το υπουργείο Εσωτερικών υποστήριξε ότι το ισχύον πλαίσιο πολιτικής προστασίας δεν επιτρέπει μια τέτοια απόφαση μόνο λόγω μεταναστευτικών ροών.
Ο Σάντσεθ υπερασπίστηκε τη μεταναστευτική πολιτική του. Απέρριψε επίσης τη σύνδεση της κρίσης με τη διαδικασία νομιμοποίησης μεταναστών που βρίσκονταν ήδη στην Ισπανία.
Απέναντι στην Ιταλία ζήτησε «σεβασμό των ευρωπαϊκών συνθηκών», κατηγορώντας τη Ρώμη ότι μετατρέπει μια ανθρωπιστική κρίση σε κομματικό εργαλείο.
Ο Τραμπ έβαλε τη Θέουτα στην αμερικανική προεκλογική ατζέντα
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ χρησιμοποίησε τις εικόνες από τη Θέουτα για να επιτεθεί στις μεταναστευτικές πολιτικές της Μαδρίτης.
Χαρακτήρισε τη μαζική είσοδο ως εικόνα «εισβολής» και τη συνέδεσε με την πολιτική αντιπαράθεση στις ΗΠΑ ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών.
Το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών κατηγόρησε την ισπανική κυβέρνηση ότι διευκόλυνε τη μαζική παράτυπη μετανάστευση. Ωστόσο, δεν παρουσίασε στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι οι αποφάσεις του Σάντσεθ προκάλεσαν το κύμα στη Θέουτα.
Η αμφίσημη στάση του Μαρόκου
Ο ρόλος του Μαρόκου εξετάζεται προσεκτικά. Τις πρώτες ώρες, δημοσιογράφοι και φωτορεπόρτερ κατέγραψαν Μαροκινούς χωροφύλακες να παραμένουν παθητικοί ενώ μεγάλα πλήθη κινούνταν προς τα σύνορα.
Αργότερα, οι δυνάμεις ασφαλείας του Μαρόκου χρησιμοποίησαν γκλομπ, δακρυγόνα και εκτοξευτήρες νερού για να διαλύσουν τις συγκεντρώσεις. Έλεγχοι ενισχύθηκαν επίσης γύρω από την Μπενί Ανσάρ, κοντά στη Μελίγια.
Η πρεσβευτής του Μαρόκου στην Ισπανία υποστήριξε ότι η μαζική μετακίνηση έγινε αντίθετα με τη βούληση του Ραμπάτ. Μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η μαροκινή κυβέρνηση άνοιξε σκόπιμα τα σύνορα, όπως είχε κατηγορηθεί ότι έκανε το 2021.
Η δυσπιστία, πάντως, παραμένει. Η Θέουτα και η Μελίγια αποτελούν σταθερά σημεία έντασης, καθώς το Ραμπάτ δεν αναγνωρίζει την ισπανική κυριαρχία στους δύο θύλακες.
Το πραγματικό καθεστώς της Θέουτα στη Σένγκεν
Η συζήτηση για τη Θέουτα συχνά συνοδεύεται από ανακριβείς διατυπώσεις.
Τα σύνορα της Θέουτα και της Μελίγια με το Μαρόκο είναι εξωτερικά σύνορα της Ζώνης Σένγκεν. Ωστόσο, ισχύουν ειδικοί κανόνες.
Υπάρχει ειδικό καθεστώς τοπικής διέλευσης για κατοίκους των μαροκινών επαρχιών Τετουάν και Ναντόρ. Παράλληλα, η Ισπανία διατηρεί ελέγχους ταυτότητας και ταξιδιωτικών εγγράφων στα πλοία και στα αεροπλάνα που συνδέουν τους θύλακες με την ηπειρωτική χώρα ή άλλα κράτη της Σένγκεν.
Η τοπική κυβέρνηση πιέζει για αυστηρότερο καθεστώς θεωρήσεων και μόνιμη παρουσία της Φρόντεξ.
Το Ραμπάτ αντιδρά σε κινήσεις που μπορεί να θεωρηθούν έμμεση αναγνώριση της ισπανικής κυριαρχίας. Για τη μαροκινή πλευρά, οι δύο θύλακες παραμένουν ισπανικά «κατεχόμενα» εδάφη.
Όταν η μετανάστευση γίνεται μέσο πίεσης
Η κρίση του 2026 δεν εμφανίστηκε σε κενό. Η Θέουτα και η Μελίγια έχουν μακρά ιστορία αιματηρών περασμάτων και διπλωματικών συγκρούσεων.
2005 – Οι μαζικές έφοδοι στους φράχτες
Εκατοντάδες άνθρωποι επιχείρησαν να περάσουν τους φράχτες των δύο ισπανικών θυλάκων. Σύμφωνα με τη Διεθνή Αμνηστία, 13 άνθρωποι σκοτώθηκαν μεταξύ Αυγούστου και Οκτωβρίου και πολλοί ακόμη τραυματίστηκαν. Ακολούθησε νέα ενίσχυση των φραχτών και της επιτήρησης.
2014 – Η τραγωδία του Ταραχάλ
Περισσότεροι από 200 άνθρωποι προσπάθησαν να μπουν στη Θέουτα κολυμπώντας γύρω από τον κυματοθραύστη. Οι ισπανικές δυνάμεις χρησιμοποίησαν εξοπλισμό καταστολής, ενώ 15 άνθρωποι πνίγηκαν. Η υπόθεση προκάλεσε μακρά δικαστική διαμάχη.
2021 – Η κρίση των χιλιάδων αφίξεων
Περίπου 8.000 άνθρωποι πέρασαν στη Θέουτα μέσα σε δύο ημέρες, όταν οι μαροκινές Αρχές χαλάρωσαν τους ελέγχους. Η κίνηση ερμηνεύτηκε ως αντίδραση του Ραμπάτ στη νοσηλεία του ηγέτη του Μετώπου Πολισάριο, Μπραχίμ Γκάλι, σε ισπανικό νοσοκομείο.
2022 – Η στροφή της Μαδρίτης στη Δυτική Σαχάρα
Η κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ χαρακτήρισε «σοβαρό, αξιόπιστο και ρεαλιστικό» το σχέδιο αυτονομίας του Μαρόκου για τη Δυτική Σαχάρα. Η αλλαγή βελτίωσε τις σχέσεις με το Ραμπάτ και ενίσχυσε τη συνεργασία στον έλεγχο των μεταναστευτικών ροών.
Η επόμενη ημέρα δεν αφορά μόνο τη Θέουτα
Η άμεση πίεση περιορίστηκε μετά την επιστροφή των περισσότερων ανθρώπων στο Μαρόκο. Οι πολιτικές συνέπειες, όμως, παραμένουν.
Η Ιταλία επανέφερε ελέγχους. Η Γαλλία ενίσχυσε τα σύνορά της. Άλλες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ζήτησαν να εξεταστούν ακόμη σκληρότερα μέτρα εις βάρος της Ισπανίας.
Η Ευρώπη βρέθηκε ξανά μπροστά στην ίδια αντίφαση. Θέλει ισχυρά εξωτερικά σύνορα, αλλά δεν διαθέτει κοινή πολιτική αντίδραση όταν ένα κράτος-μέλος πιέζεται.
Η Θέουτα απέδειξε επίσης πόσο γρήγορα μια δικαστική απόφαση, μια παραπλανητική ανάρτηση και η αδράνεια των Αρχών μπορούν να δημιουργήσουν μαζική μετακίνηση.
Το βασικό ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι αν πρόκειται μόνο για ένα μεταναστευτικό πέρασμα ή για ένα γεωπολιτικό εργαλείο που μπορεί ανά πάσα στιγμή να χρησιμοποιηθεί στις σχέσεις της Ισπανίας, του Μαρόκου και της Ευρωπαϊκής Ένωσης;
