Μετά την εξάρθρωση του πολυσύνθετου κυκλώματος με τις 380 εταιρείες-φαντάσματα, οι οποίες εξαφανίζονταν αφού προηγουμένως είχαν δημιουργήσει οφειλές 43 εκατ. ευρώ προς το Δημόσιο, η ΑΑΔΕ προχωρά ένα βήμα παραπέρα.
Η Αρχή επεκτείνει το εξελιγμένο μοντέλο ανίχνευσης επιχειρηματικών συσχετίσεων που ανέπτυξε στο πλαίσιο της συγκεκριμένης υπόθεσης, εγκαινιάζοντας μια νέα εποχή ελέγχων απέναντι σε κυκλώματα που αλλάζουν υπευθύνους και ΑΦΜ με ευκολία.
Στην «καρδιά» του συστήματος βρίσκεται ένας μαθηματικός αλγόριθμος, ο δείκτης ομοιότητας Jaccard (Jaccard similarity index), ο οποίος μετρά τον βαθμό ομοιότητας μεταξύ διαφορετικών συνόλων δεδομένων. Με αυτόν τον τρόπο εντοπίζονται μοτίβα συμπεριφοράς και διασυνδέσεις που δεν μπορούν να διακριθούν με συμβατικές μεθόδους ελέγχου.
Μια χρόνια παθογένεια της αγοράς φαίνεται πλέον να αντιμετωπίζεται με ένα μόνιμο ψηφιακό «τείχος» απέναντι σε μια μορφή φορολογικής απάτης που επί δεκαετίες ήταν γνωστή, αλλά εξαιρετικά δύσκολο να αποδειχθεί με συστηματικό και τεχνοκρατικό τρόπο.
ΑΑΔΕ: Το τέλος της ατιμωρησίας
Στον επιχειρηματικό κόσμο, η πρακτική ήταν γνωστή. Η δημιουργία εταιρείας, συσσώρευση χρεών, παύση δραστηριότητας και επανεκκίνηση με νέα νομική μορφή και νέο ΑΦΜ. Το κατάστημα συνέχιζε να λειτουργεί κανονικά, ο τζίρος παρέμενε ενεργός, οι συναλλαγές δεν διακόπτονταν, όμως τα χρέη προς το Δημόσιο και τα ασφαλιστικά ταμεία έμεναν ανείσπρακτα.
Στα φορολογικά μητρώα εμφανιζόταν μια νέα επιχείρηση, με διαφορετικό αριθμό φορολογικού μητρώου, αλλά συχνά με ίδια δραστηριότητα, ίδια διεύθυνση και παρόμοια πρόσωπα στη διοίκηση. Οι υπεύθυνοι εξαφανίζονταν και το κύκλωμα συνέχιζε απρόσκοπτα.
Μέχρι σήμερα, η αποκάλυψη τέτοιων σχημάτων γινόταν αποσπασματικά ή κατόπιν καταγγελιών. Ακόμη και όταν εντοπίζονταν, τα ποσά είχαν ήδη χαθεί, ενώ ο «αχυράνθρωπος» είτε ήταν άφαντος είτε δήλωνε άγνοια. Το οργανωμένο δίκτυο, όμως, είχε ήδη μετακινηθεί στο επόμενο εταιρικό «κέλυφος».
Η βασική αδυναμία των παλαιών ελέγχων ήταν ότι αντιμετώπιζαν κάθε επιχείρηση μεμονωμένα. Δεν μπορούσαν να αποτυπώσουν το συνολικό δίκτυο διασυνδέσεων πίσω από διαδοχικές εταιρείες με διαφορετικά ΑΦΜ.
Ο αλγόριθμος που «βλέπει» δίκτυα και όχι μεμονωμένες επιχειρήσεις
Το νέο εργαλείο αλλάζει ριζικά τη φιλοσοφία ελέγχου.
Ο παραδοσιακός φορολογικός έλεγχος εξετάζει μία επιχείρηση τη φορά. Ο δείκτης Jaccard, αντίθετα, μετρά πόσο «μοιάζουν» δύο ή περισσότερες επιχειρήσεις ως προς:
- τα φυσικά πρόσωπα που εμπλέκονται
- τις διευθύνσεις έδρας
- τους ρόλους διαχείρισης και εκπροσώπησης
- τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα δραστηριότητας
Όταν η ομοιότητα αυτή εμφανίζεται επανειλημμένα σε πολλές εταιρείες, τότε αποκαλύπτεται ολόκληρο το κύκλωμα.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα λεγόμενα «ΑΦΜ μίας χρήσης»: αλλοδαποί χωρίς επαρκή ταυτοποίηση ή πρόσωπα με κλεμμένα ή πλαστά στοιχεία εμφανίζονται ως διαχειριστές, δημιουργούν εταιρείες, «φορτώνονται» τα χρέη και στη συνέχεια εξαφανίζονται.
Έτσι, αντί για τους πραγματικούς οργανωτές των σχημάτων, οι αρχές εντόπιζαν τυπικά υπεύθυνους χωρίς περιουσία, ενώ το ίδιο επιχειρηματικό σχήμα συνέχιζε τη λειτουργία του με νέο ΑΦΜ, συχνά στην ίδια διεύθυνση και με πανομοιότυπη δραστηριότητα.
Πώς λειτουργεί στην πράξη ο δείκτης Jaccard
Το σύστημα καταγράφει και διασταυρώνει μαζικά δεδομένα όπως:
- ποιο πρόσωπο συμμετέχει σε ποια εταιρεία
- πόσες φορές επαναλαμβάνεται το ίδιο πρόσωπο σε διαφορετικά σχήματα
- ποια ΑΦΜ διαδέχονται άλλα
- ποιες επιχειρήσεις έχουν κοινές ή γειτονικές διευθύνσεις
- ποιες εταιρείες μοιράζονται κοινά διοικητικά στελέχη
Από την ανάλυση προκύπτει ένα πλήρες σχεδιάγραμμα διασυνδέσεων, που αναδεικνύει τη δομή του κυκλώματος πριν ακόμη ξεκινήσει ο επιτόπιος έλεγχος.
Η νέα στρατηγική προβλέπει ότι οι έφοδοι δεν θα γίνονται αποσπασματικά. Αντίθετα, θα ενεργοποιούνται αφού έχει χαρτογραφηθεί πλήρως το δίκτυο. Οι ελεγκτές θα παρεμβαίνουν ταυτόχρονα σε όλα τα σημεία του κυκλώματος, διαθέτοντας ήδη ολοκληρωμένη εικόνα.
Με αυτόν τον τρόπο, η ψηφιακή ανάλυση δεδομένων προηγείται και ο επιτόπιος έλεγχος ακολουθεί για επιβεβαίωση.
