Ρωσικά δίκτυα παραπληροφόρησης ενίσχυσαν ακροδεξιές αφηγήσεις για τη Θέουτα, επηρεάζοντας εκατοντάδες χιλιάδες χρήστες και επιταχύνοντας την ψηφιακή κινητοποίηση εθνικιστικών ομάδων.
Η μεταναστευτική κρίση στη Θέουτα συνοδεύτηκε από μια πρωτοφανή εκστρατεία παραπληροφόρησης, καθώς λογαριασμοί που συνδέονται με τη Ρωσία και προωθούν ακροδεξιό περιεχόμενο έφτασαν σε περισσότερους από 500.000 χρήστες μέσα στις πρώτες ημέρες της κρίσης. Σύμφωνα με την ομάδα καταπολέμησης της παραπληροφόρησης 411, η έκταση και ο συντονισμός της εκστρατείας στην Ισπανία ξεπέρασαν κάθε προηγούμενο.
Η ταχεία εξάπλωση των αφηγήσεων
Η 411 επισημαίνει ότι λογαριασμοί που συνδέονται με τη Ρωσία διακινούν συστηματικά αποσταθεροποιητικές αφηγήσεις στην Ευρώπη, προωθώντας κυρίως ακροδεξιές θέσεις για το μεταναστευτικό. Ωστόσο, στην περίπτωση της Θέουτα, οι ειδικοί διαπίστωσαν πολύ μεγαλύτερη ένταση και καλύτερο συντονισμό σε σχέση με προηγούμενες αντίστοιχες κρίσεις.
Ο επικεφαλής ερευνητής του Alliance4Europe, Σαμάν Ναζαρί, υποστήριξε ότι παρόμοια φαινόμενα επαναλαμβάνονται πλέον συστηματικά σε ευρωπαϊκές κρίσεις, γεγονός που υποδηλώνει την ύπαρξη οργανωμένου μηχανισμού και όχι απλής ευκαιριακής δραστηριότητας.
Από τις θεωρίες συνωμοσίας, στις εκκλήσεις κινητοποίησης
Το κύμα παραπληροφόρησης ξεκίνησε την 1η Αυγούστου, μία ημέρα μετά τις αναφορές ότι περίπου 49.000 μετανάστες επιχείρησαν να περάσουν από το Μαρόκο στη Θέουτα μέσα σε μία νύχτα, στο πλαίσιο μιας κρίσης που συνολικά οδήγησε περίπου 72.000 ανθρώπους στον ισπανικό θύλακα.
Οι σχετικές αναρτήσεις παρουσίασαν τα γεγονότα ως συντονισμένη «επίθεση», αφήνοντας αιχμές ότι οι ισπανικές αρχές ήταν συνένοχες, ενώ αρκετοί λογαριασμοί διακίνησαν ισλαμοφοβικές και αντισημιτικές θεωρίες συνωμοσίας. Οι αφηγήσεις αυτές μεταφράστηκαν σε επτά γλώσσες και ξεπέρασαν τις 720.000 προβολές μέσα σε μόλις έξι ώρες, σύμφωνα με την ανάλυση περίπου 4,5 εκατομμυρίων αναρτήσεων από τη 411.
Παράλληλα, άλλοι ακροδεξιοί λογαριασμοί κάλεσαν εθνικιστές να μεταβούν στη Θέουτα και να πραγματοποιήσουν «περιπολίες» σε επιχειρήσεις και κατοικίες, με αρκετές από αυτές τις κινήσεις να εμφανίζουν στοιχεία συντονισμού.
Ο ρόλος των social media και των δικτύων του Κρεμλίνου
Η έρευνα καταγράφει ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συνέβαλαν τόσο στην κινητοποίηση μεταναστών όσο και στην όξυνση των αντιδράσεων. Διαδικτυακές φήμες έπεισαν πολλούς νεαρούς Μαροκινούς ότι τα σύνορα ήταν ανοικτά, ενώ μέσω σχολίων κάτω από δημοφιλή βίντεο αναπτύχθηκε οργανική ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τον τρόπο διέλευσης προς τη Θέουτα.
Οι ερευνητές διευκρινίζουν ότι αυτή η διαδικτυακή συνεργασία προήλθε κυρίως από ανώνυμους μικρούς λογαριασμούς και όχι από κάποιο οργανωμένο δίκτυο στρατολόγησης.
Την ίδια στιγμή, σημαντικό ρόλο στη διάδοση της προπαγάνδας διαδραμάτισε το κανάλι Rybar στο Telegram, το οποίο συνδέεται με τις ρωσικές μυστικές υπηρεσίες, ενώ η μητρική του εταιρεία βρίσκεται υπό ευρωπαϊκές κυρώσεις. Τις αναρτήσεις του ενίσχυσαν δίκτυα λογαριασμών που συνδέονται με το Pravda, έναν μηχανισμό διάδοσης της προπαγάνδας του Κρεμλίνου σε διεθνές επίπεδο.
Ταχύτερος μηχανισμός, έτοιμος για την επόμενη κρίση
Ο επικεφαλής ερευνητής της 411, Νεντ Μέντεζ, τόνισε ότι η εξάπλωση της παραπληροφόρησης υπήρξε αισθητά ταχύτερη σε σχέση με την αντίστοιχη κρίση του 2021, όταν περίπου 8.000 μετανάστες είχαν περάσει τα ίδια σύνορα. Αυτή τη φορά, οι εκκλήσεις για ακροδεξιά κινητοποίηση οδήγησαν μέσα σε λίγες ημέρες στη συγκέντρωση εθνικιστικών ομάδων στην κεντρική πλατεία της Θέουτα.
Όπως ανέφερε ο ίδιος, το δίκτυο λειτουργεί σαν ένας οργανωμένος «αυτοκινητόδρομος πληροφοριών», μέσω του οποίου επιλεγμένο παραπλανητικό περιεχόμενο αποκτά δυσανάλογη προβολή και απήχηση. Σύμφωνα με την 411, το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι οι ίδιοι μηχανισμοί παραμένουν ενεργοί και μπορούν να ενεργοποιηθούν ξανά σε οποιαδήποτε νέα συνοριακή κρίση στην Ευρώπη ή τη Μεσόγειο.
