Η διεύρυνση στο ΠΑΣΟΚ και η διαγραφή του Κωνσταντινόπουλου χρεώνονται στον ως νέα λάθη που άνοιξαν έναν ακόμη κύκλο αντιπαραθέσεων.
Αχός βαρύς ακούγεται, πολλά ντουφέκια πέφτουν… Ο στίχος από το δημοτικό τραγούδι μοιάζει να ταιριάζει γάντι στο κλίμα που επικρατεί το τελευταίο διάστημα στο εσωτερικό του ΠΑΣΟΚ.
Αντί για πολιτική ανάκαμψη και οργανωτική συσπείρωση, η Χαριλάου Τρικούπη μοιάζει να βρίσκεται σε μια παρατεταμένη περίοδο εσωστρέφειας, με πρωταγωνιστή τον ίδιο τον πρόεδρο του κόμματος, Νίκο Ανδρουλάκη. Δύο πρόσφατες κινήσεις του, που χαρακτηρίζονται από πολλούς στο εσωτερικό της παράταξης ως αυτογκόλ, άνοιξαν νέο κύκλο αντιπαραθέσεων: η περιβόητη διεύρυνση και η διαγραφή του Οδυσσέα Κωνσταντινόπουλου.
Η πρώτη πολιτική πληγή αφορά τη στρατηγική της διεύρυνσης. Εδώ και μήνες η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ επενδύει στην ιδέα ότι το κόμμα πρέπει να ανοίξει τις πόρτες του σε πρόσωπα και στελέχη που προέρχονται από άλλους πολιτικούς χώρους, κυρίως από τον ΣΥΡΙΖΑ ή τον ευρύτερο χώρο της Κεντροαριστεράς. Ωστόσο, η διαδικασία αυτή εξελίσσεται χωρίς σαφές πολιτικό πλαίσιο, χωρίς ιδεολογικές προϋποθέσεις και κυρίως χωρίς εσωκομματική συναίνεση.
Στελέχη με μακρά διαδρομή στο Κίνημα εκφράζουν έντονο προβληματισμό για το γεγονός ότι η διεύρυνση μετατρέπεται σε μια διαδικασία «πολιτικής μεταγραφής» προσώπων, χωρίς να απαντά στο βασικό ερώτημα: ποιο είναι το πολιτικό σχέδιο του ΠΑΣΟΚ. Σε αρκετές περιπτώσεις, μάλιστα, τα πρόσωπα που εμφανίζονται ως νέα στελέχη της διεύρυνσης είναι άνθρωποι που στο παρελθόν είχαν επιτεθεί με ιδιαίτερη σφοδρότητα στο ίδιο το κόμμα.
Η αντίφαση αυτή προκαλεί εύλογες αντιδράσεις. Πώς είναι δυνατόν, διερωτώνται παλαιά στελέχη, να καλούνται σήμερα στο ΠΑΣΟΚ πρόσωπα που πριν από λίγα χρόνια κατήγγελλαν το κόμμα ως υπεύθυνο για την κρίση; Και ποιο μήνυμα στέλνει αυτό στα στελέχη που παρέμειναν στην παράταξη στις δύσκολες στιγμές;
Η δεύτερη κίνηση που προκάλεσε πολιτικό σεισμό είναι η διαγραφή του Οδυσσέα Κωνσταντινόπουλου. Ο πρώην αντιπρόεδρος της Βουλής και ιστορικό στέλεχος του ΠΑΣΟΚ βρέθηκε εκτός κόμματος ύστερα από δημόσια κριτική που άσκησε στην ηγεσία. Η απόφαση αυτή ερμηνεύτηκε από πολλούς ως κίνηση πολιτικής πυγμής, ωστόσο δημιούργησε ένα κύμα αντιδράσεων που φαίνεται να ξεπερνά τις αρχικές εκτιμήσεις της ηγεσίας.
Πολιτικοί παρατηρητές σημειώνουν ότι η διαγραφή Κωνσταντινόπουλου ανοίγει ένα επικίνδυνο κεφάλαιο για την εσωκομματική λειτουργία του ΠΑΣΟΚ. Αντί να λειτουργήσει ως μήνυμα πειθαρχίας, μετατρέπεται σε σημείο τριβής, καθώς αρκετά στελέχη θεωρούν ότι η κίνηση αυτή ενισχύει την εικόνα ενός κόμματος που δεν αντέχει την εσωτερική κριτική.
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο περίπλοκη αν ανατρέξει κανείς στο παρελθόν. Πολλοί θυμούνται ότι πριν από λίγα χρόνια ο ίδιος ο Νίκος Ανδρουλάκης είχε καλέσει τους λεγόμενους «Νέστορες» του ΠΑΣΟΚ –τα ιστορικά στελέχη της παράταξης– να παρέμβουν για να «σωθεί το κόμμα» από την τότε ηγεσία της Φώφης Γεννηματά.
Η ιστορία αυτή επιστρέφει σήμερα ως πολιτικό μπούμερανγκ. Στελέχη της παράταξης υπενθυμίζουν ότι ο ίδιος ο σημερινός πρόεδρος είχε κάνει σημαία την εσωκομματική κριτική και την ανάγκη διαλόγου. Το ερώτημα που τίθεται πλέον είναι αν η σημερινή ηγεσία εφαρμόζει τα ίδια μέτρα και σταθμά.
Η αντίφαση είναι εμφανής: εκεί που κάποτε η κριτική θεωρούνταν στοιχείο εσωκομματικής δημοκρατίας, σήμερα φαίνεται να αντιμετωπίζεται ως πράξη απειθαρχίας.
Σφοδρές αντιδράσεις
Η διαγραφή Κωνσταντινόπουλου δεν πέρασε απαρατήρητη από τα στελέχη του ΠΑΣΟΚ. Σε δημόσιες και ιδιωτικές συζητήσεις, αρκετοί εκφράζουν έντονη δυσαρέσκεια, θεωρώντας ότι πρόκειται για μια υπερβολική αντίδραση που ενδέχεται να βαθύνει το ρήγμα στο εσωτερικό του κόμματος.
Ορισμένοι μιλούν ακόμη και για μια απόφαση που κινδυνεύει να δημιουργήσει «νέους κύκλους εσωστρέφειας», την ώρα που το ΠΑΣΟΚ προσπαθεί να ανακτήσει πολιτικό έδαφος απέναντι στη Νέα Δημοκρατία και στον ΣΥΡΙΖΑ. Αλλοι τονίζουν ότι η παράταξη ιστορικά είχε τη δυνατότητα να απορροφά τις εσωτερικές εντάσεις μέσα από διάλογο και πολιτική σύνθεση – κάτι που σήμερα φαίνεται να απουσιάζει.
Το γεγονός ότι ο Οδυσσέας Κωνσταντινόπουλος υπήρξε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα κοινοβουλευτικά στελέχη του κόμματος κάνει την υπόθεση ακόμη πιο φορτισμένη. Για πολλούς ψηφοφόρους του ΠΑΣΟΚ, η εικόνα της διαγραφής ενός τέτοιου στελέχους δημιουργεί ερωτήματα για τη συνοχή και τη στρατηγική της παράταξης.
Το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται σήμερα σε ένα κρίσιμο πολιτικό σημείο. Από τη μία πλευρά προσπαθεί να εμφανιστεί ως ο βασικός εκφραστής της Κεντροαριστεράς. Από την άλλη, όμως, οι εσωτερικές συγκρούσεις και οι αντιφάσεις της ηγεσίας δημιουργούν την εντύπωση ενός κόμματος που παλεύει περισσότερο με τον εαυτό του παρά με τους πολιτικούς του αντιπάλους.
Και όσο συνεχίζονται αυτά τα αυτογκόλ, τόσο περισσότερο ενισχύεται η αίσθηση ότι στη Χαριλάου Τρικούπη ακούγεται ξανά ο παλιός, γνώριμος ήχος: ο αχός μιας εσωκομματικής μάχης που δύσκολα μπορεί να οδηγήσει σε πολιτική ανάταση.
Και κάπως έτσι, το ΠΑΣΟΚ του Νίκου Ανδρουλάκη μοιάζει να παγιδεύεται σε έναν φαύλο κύκλο πολιτικών αντιφάσεων και εσωκομματικών συγκρούσεων που θυμίζουν περισσότερο εποχές παρακμής παρά προσπάθεια πολιτικής αναγέννησης. Η διεύρυνση που διαφημίστηκε ως στρατηγική ανανέωσης καταλήγει να μοιάζει με άτακτη μετακόμιση προσώπων χωρίς πολιτικό στίγμα, ενώ η διαγραφή του Οδυσσέα Κωνσταντινόπουλου μετατρέπει την εσωτερική διαφωνία σε πολιτικό «αμάρτημα».
Το παράδοξο είναι ότι όλα αυτά συμβαίνουν από έναν πρόεδρο που κάποτε ύψωνε τη σημαία της εσωκομματικής δημοκρατίας και καλούσε τους «Νέστορες» του Κινήματος να παρέμβουν για να σωθεί το κόμμα. Σήμερα, όμως, η ίδια η ηγεσία δείχνει να αντιμετωπίζει την κριτική ως απειλή και όχι ως στοιχείο πολιτικής ζωής.
Όταν ένα κόμμα αρχίζει να φοβάται τις ίδιες του τις φωνές, τότε το πρόβλημα δεν είναι απλώς οργανωτικό – είναι βαθιά πολιτικό. Και όσο η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ συνεχίζει να πυροβολεί τα ίδια του τα στελέχη, η εικόνα που διαμορφώνεται θυμίζει περισσότερο έναν στρατό που πολεμά τον εαυτό του παρά μια παράταξη που διεκδικεί ρόλο πρωταγωνιστή στη χώρα.
Γιατί στο τέλος της ημέρας, οι μεγαλύτερες ήττες στην πολιτική δεν έρχονται από τους αντιπάλους. Ερχονται από τα λάθη της ίδιας της ηγεσίας. Και στο ΠΑΣΟΚ, όπως φαίνεται, ο πιο εύστοχος αντίπαλος του Ανδρουλάκη… είναι ο ίδιος του ο εαυτός.
