Η παγκόσμια αγορά πετρελαίου μπαίνει στον χειμώνα με αισθητά μικρότερο περιθώριο ασφαλείας, καθώς πάνω από 1 δισ. βαρέλια έχουν ήδη αντληθεί από αποθέματα.
Η πολυήμερη αναστάτωση στις ροές της Μέσης Ανατολής έχει περιορίσει σημαντικά τα διαθέσιμα αποθέματα, ενώ ο διευθύνων σύμβουλος της Saudi Aramco, Αμίν Νάσερ, προειδοποιεί ότι έχουν απομείνει λιγότερα από 6 δισ. βαρέλια εμπορικών αποθεμάτων παγκοσμίως. Από αυτά, εκτιμάται ότι λιγότερο από το 10% μπορεί να χρησιμοποιηθεί άμεσα σε περίπτωση νέας μεγάλης διαταραχής.
Η ανησυχία εντείνεται καθώς το Brent κινείται κοντά στα 100 δολάρια το βαρέλι, οι επιθέσεις σε πλοία συνεχίζονται και τα Στενά του Ορμούζ και το Μπαμπ ελ Μαντέμπ παραμένουν δύο από τα πιο ευάλωτα σημεία της παγκόσμιας ενεργειακής αλυσίδας.
Κάτω από 6 δισ. βαρέλια τα εμπορικά αποθέματα
Σύμφωνα με τον Νάσερ, η παγκόσμια αγορά μπήκε στη σημερινή κρίση με περίπου 10 δισ. βαρέλια πετρελαίου σε αποθέματα. Από την έναρξή της έχουν χαθεί σχεδόν 3 δισ. βαρέλια ακαθάριστης προσφοράς, απώλειες που αντισταθμίστηκαν εν μέρει με άντληση περισσότερου από 1 δισ. βαρελιού από αποθηκευμένες ποσότητες.
Το μεγαλύτερο μέρος προήλθε από εμπορικά χερσαία αποθέματα, τα οποία αποτελούσαν το σημαντικότερο άμεσα διαθέσιμο «μαξιλάρι» της αγοράς. Ωστόσο, μεγάλο τμήμα των ποσοτήτων που καταγράφονται λογιστικά ως απόθεμα βρίσκεται σε αγωγούς, στον πυθμένα δεξαμενών ή δεσμεύεται από κανονιστικές και στρατηγικές απαιτήσεις.
Έτσι, το πραγματικά αξιοποιήσιμο απόθεμα είναι πολύ μικρότερο από τον συνολικό αριθμό των αποθηκευμένων βαρελιών, ενώ κρίσιμο ζήτημα αποτελεί και η ταχύτητα μεταφοράς τους εκεί όπου υπάρχει ανάγκη.
Ανάκαμψη των εξαγωγών από τον Κόλπο
Προσωρινή ανάσα προσφέρει η σημαντική ανάκαμψη των εξαγωγών από τις χώρες του Κόλπου. Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το Reuters, περίπου 12 εκατ. βαρέλια αργού ημερησίως και άλλα 2 εκατ. βαρέλια διυλισμένων προϊόντων εξήχθησαν από τη Μέση Ανατολή κατά τις τελευταίες επτά έως δέκα ημέρες.
Η Σαουδική Αραβία αύξησε επίσης τις ροές μέσω του αγωγού East-West στα περίπου 5,8 εκατ. βαρέλια ημερησίως, περιορίζοντας προσωρινά την πίεση στις τιμές.
Η κατάσταση, ωστόσο, παραμένει εύθραυστη. Οι εναλλακτικές διαδρομές και οι αγωγοί δεν μπορούν να αντικαταστήσουν πλήρως τις θαλάσσιες ροές μέσω του Ορμούζ, γεγονός που καθιστά τη δυνατότητα ασφαλούς μεταφοράς εξίσου σημαντική με την ίδια την παραγωγή.
Ορμούζ και Μπαμπ ελ Μαντέμπ στο επίκεντρο
Το Στενό του Ορμούζ παραμένει ο σημαντικότερος παράγοντας αβεβαιότητας. Παρά την προσωρινή ανάκαμψη των εξαγωγών του Κόλπου, οι επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια έχουν αναζωπυρώσει την ανησυχία ναυλωτών και εμπόρων.
Οι εξαγωγές των χωρών της περιοχής είχαν για ένα διάστημα ξεπεράσει τα προπολεμικά επίπεδα, όμως η αυξημένη απειλή κατά της ναυσιπλοΐας δημιουργεί νέα εμπόδια στις ροές.
Την ίδια ώρα, η αναζωπύρωση των συγκρούσεων στην Υεμένη προσθέτει δεύτερο μέτωπο κινδύνου. Οι Χούθι εξαπέλυσαν επιθέσεις με βαλλιστικούς πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη κατά του αεροδρομίου του Άντεν, ενώ οι συγκρούσεις έχουν επεκταθεί στην περιοχή του Μπαμπ ελ Μαντέμπ, μίας ακόμη κρίσιμης ενεργειακής αρτηρίας.
Brent στα 101 δολάρια, WTI κοντά στα 90
Στις τελευταίες συναλλαγές, το Brent κινείται κοντά στα 101 δολάρια το βαρέλι και το αμερικανικό WTI περίπου στα 90 δολάρια. Το Reuters κατέγραψε τις τιμές στα 100,93 και 89,59 δολάρια αντίστοιχα.
Η αμερικανική Energy Information Administration (EIA) έχει ήδη αναθεωρήσει ανοδικά τις προβλέψεις της, εκτιμώντας μέση τιμή Brent περίπου 105 δολάρια στο τελευταίο τρίμηνο του 2026 και 98 δολάρια για το σύνολο του έτους.
Η αναθεώρηση αποδίδεται στη γρήγορη μείωση των παγκόσμιων αποθεμάτων και στη στενότητα που καταγράφεται κυρίως στην αγορά του ντίζελ.
Το ντίζελ γίνεται το μεγαλύτερο πρόβλημα
Η πίεση έχει μεταφερθεί με ιδιαίτερη ένταση στα διυλισμένα προϊόντα, κυρίως στο ντίζελ. Οι περιορισμοί στις εξαγωγές, οι ζημιές σε υποδομές και διυλιστήρια της Μέσης Ανατολής, αλλά και τα προβλήματα στη ρωσική παραγωγή και διύλιση έχουν συρρικνώσει την παγκόσμια προσφορά μεσαίων αποσταγμάτων.
Η Shell αναμένει για το τρίτο τρίμηνο του 2026 περιθώριο διύλισης περίπου 42 δολαρίων ανά βαρέλι, σχεδόν διπλάσιο από τα 24 δολάρια του προηγούμενου τριμήνου, αποδίδοντας την άνοδο στα ιδιαίτερα υψηλά περιθώρια των διυλισμένων προϊόντων.
Η εξέλιξη έχει άμεσες συνέπειες για την πραγματική οικονομία, καθώς το ντίζελ χρησιμοποιείται στις μεταφορές, στη γεωργία, στις κατασκευές και στη βιομηχανία. Παρατεταμένη αύξηση των τιμών μπορεί να μετακυλιστεί σε κόστη μεταφοράς, τρόφιμα και βιομηχανικά προϊόντα.
Η G7 αποδεσμεύει 100 εκατ. βαρέλια
Οι χώρες της G7 συμφώνησαν στις 2 Οκτωβρίου να αποδεσμεύσουν συνολικά 100 εκατ. βαρέλια αργού και διυλισμένων προϊόντων από στρατηγικά αποθέματα, δίνοντας προτεραιότητα στο ντίζελ.
Η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας (IEA) συνεδριάζει για να καθορίσει τις λεπτομέρειες της παρέμβασης, καθώς παραμένει ανοιχτό το ζήτημα της κατανομής των ποσοτήτων και του κατά πόσο μέρος τους θα προέλθει από αποθέματα που είχαν ήδη δεσμευθεί στην προηγούμενη παρέμβαση του Μαρτίου.
Η προηγούμενη αποδέσμευση, ύψους 400 εκατ. βαρελιών, ήταν η μεγαλύτερη στην ιστορία της IEA, με περίπου 325 εκατ. βαρέλια να έχουν ήδη διοχετευθεί στην αγορά.
Ωστόσο, τα νέα 100 εκατ. βαρέλια αντιστοιχούν περίπου σε μία ημέρα παγκόσμιας κατανάλωσης, καθώς η ζήτηση ξεπερνά τα 100 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Η παρέμβαση μπορεί να κερδίσει χρόνο, όχι όμως να αποκαταστήσει από μόνη της τα αποθέματα.
Aramco: Έως δύο χρόνια για πλήρη αναπλήρωση
Ο Αμίν Νάσερ εκτιμά ότι ακόμη και εάν αποκατασταθούν πλήρως οι ροές μέσω του Ορμούζ, μπορεί να χρειαστούν έως και δύο χρόνια για να αναπληρωθούν τα παγκόσμια αποθέματα.
Η Aramco υπολογίζει ότι θα απαιτούνταν περίπου 2 εκατ. επιπλέον βαρέλια την ημέρα επί 18 μήνες, ώστε να γεμίσουν ξανά οι αποθήκες.
Η δυσκολία έγκειται στο ότι η αγορά πρέπει να καλύπτει ταυτόχρονα την καθημερινή κατανάλωση και να διαθέτει πρόσθετες ποσότητες για αναπλήρωση, γεγονός που διατηρεί την ευπάθεια ακόμη και μετά από πιθανή γεωπολιτική αποκλιμάκωση.
Στα χαμηλότερα επίπεδα από το 1982 τα αμερικανικά αποθέματα
Περιορισμένο είναι πλέον και το περιθώριο των Ηνωμένων Πολιτειών. Τα αποθέματα του Strategic Petroleum Reserve έχουν υποχωρήσει περίπου στα 283,8 εκατ. βαρέλια, το χαμηλότερο επίπεδο από τον Οκτώβριο του 1982.
Οι προηγούμενες αποδεσμεύσεις είχαν ήδη αποδυναμώσει σημαντικά το στρατηγικό απόθεμα, ενώ η νέα κρίση αυξάνει την πιθανότητα περαιτέρω χρήσης του.
OPEC+: Αμετάβλητη η παραγωγή για τον Νοέμβριο
Ο OPEC+ αποφάσισε να διατηρήσει αμετάβλητους τους στόχους παραγωγής για τον Νοέμβριο, παρά την πίεση στις αγορές.
Η απόφαση αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς οι ονομαστικές αυξήσεις παραγωγής που συμφωνήθηκαν μέσα στο 2026 δεν μεταφράζονται πλήρως σε πρόσθετες ποσότητες στην αγορά, λόγω προβλημάτων στις εξαγωγές και στις υποδομές της Μέσης Ανατολής.
Η επόμενη κρίσιμη συνεδρίαση του οργανισμού έχει προγραμματιστεί για την 1η Νοεμβρίου, ενώ έχει καθυστερήσει και η αναθεώρηση των πραγματικών παραγωγικών δυνατοτήτων των κρατών-μελών.
Και το φυσικό αέριο υπό πίεση
Η ενεργειακή αβεβαιότητα δεν περιορίζεται στο πετρέλαιο. Η Ευρώπη εισέρχεται στον χειμώνα με αποθήκες φυσικού αερίου περίπου στο 73% της χωρητικότητάς τους, έναντι 83% την ίδια περίοδο πέρυσι και περίπου 88% ως μέσο όρο της τελευταίας πενταετίας.
Ένας ψυχρότερος χειμώνας θα μπορούσε να αυξήσει σημαντικά τη ζήτηση για θέρμανση, ενώ νέα διαταραχή στις εισαγωγές LNG θα ασκούσε πρόσθετη πίεση στις τιμές. Παράλληλα, η Ευρώπη απορροφά μεγαλύτερες ποσότητες αμερικανικού LNG καθώς οι γεωπολιτικές εξελίξεις ανακατευθύνουν φορτία προς την ευρωπαϊκή αγορά.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι πόσο πετρέλαιο είναι πραγματικά διαθέσιμο
Η σημερινή κρίση έχει μεταβάλει τα δεδομένα, καθώς η αγορά δεν μπορεί πλέον να θεωρεί δεδομένο ότι μεγάλες ποσότητες πετρελαίου μπορούν να διοχετευθούν άμεσα όπου υπάρχει ανάγκη.
Απαιτούνται αγωγοί, λιμάνια, δεξαμενόπλοια, διυλιστήρια και ασφαλείς θαλάσσιες οδοί, γι’ αυτό και η Aramco εξετάζει πρόσθετες εξαγωγικές διαδρομές και μεγαλύτερους χώρους αποθήκευσης στο εξωτερικό. Παράλληλα, έχει αυξήσει τη χρήση εναλλακτικών διαδρομών και μεταφορτώσεων από πλοίο σε πλοίο.
Ο Ράσελ Χάρντι της Vitol έχει επισημάνει ότι η αγορά εξαρτάται πλέον σε μεγάλο βαθμό από τις θαλάσσιες εξαγωγές της Μέσης Ανατολής. Οι ροές που συνεχίζονται αποτρέπουν προς το παρόν ένα πολύ μεγαλύτερο σοκ, όμως τα διαθέσιμα αποθέματα στη Δύση είναι σημαντικά περιορισμένα.
Γιατί το επόμενο σοκ μπορεί να είναι ακριβότερο
Η μεγάλη αλλαγή για τις αγορές είναι ότι το «κατώφλι» κινδύνου έχει μετακινηθεί προς τα πάνω. Όσο τα αποθέματα ήταν υψηλότερα, μία νέα διακοπή μπορούσε να αντιμετωπιστεί ευκολότερα με άντληση από τις αποθήκες.
Μετά την κατανάλωση περισσότερου από 1 δισ. βαρελιού αποθεμάτων, το ίδιο σοκ θα μπορούσε πλέον να έχει πολύ μεγαλύτερη επίδραση στις τιμές.
Η πρόβλεψη της EIA για Brent στα 105 δολάρια κατά μέσο όρο στο τελευταίο τρίμηνο δεν βασίζεται σε πλήρες κλείσιμο του Ορμούζ, αλλά σε μια αγορά που παραμένει περιορισμένη ακόμη και εφόσον οι ροές αποκατασταθούν σταδιακά.
Μια ουσιαστική αποκλιμάκωση θα μπορούσε να επιτρέψει στις χώρες και στις εταιρείες να αρχίσουν να γεμίζουν ξανά τις αποθήκες, όμως η διαδικασία θα είναι μακρά.
Το βασικό μέγεθος πλέον δεν είναι μόνο η τιμή του Brent, αλλά πόσα βαρέλια μπορούν να διατεθούν άμεσα εάν υπάρξει νέα μεγάλη απώλεια παραγωγής ή κλείσει μία κρίσιμη θαλάσσια δίοδος.
Η προειδοποίηση της Aramco συνοψίζει την εικόνα: τα έκτακτα αποθέματα μπορούν να κερδίσουν χρόνο, αλλά δεν μπορούν να υποκαταστήσουν μια σταθερή και ασφαλή παγκόσμια προσφορά.
